I USK 577/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2026 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania J.J.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle
o rekompensatę,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 18 lutego 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie z dnia 29 maja 2025 r., sygn. akt III AUa 261/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącego na rzecz organu rentowego kwotę
240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie wyrokiem z dnia 29 maja 2025 r., po
rozpoznaniu apelacji organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego w Krośnie z
dnia 6 marca 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie J.J. od decyzji
pozwanego z dnia 19 lipca 2023 r., mocą której odmówiono ubezpieczonemu
prawa do rekompensaty.
Sąd drugiej instancji – odmiennie od Sądu pierwszej instancji – ustalił, że w
toku zatrudnienia w R. SA w R., odwołujący się - wykonując prace montażowe
instancji wodno-kanalizacyjnej, centralnego ogrzewania i gazu na stanowisku
I USK 577/26
2
montera instalacji sanitarnych i grzewczych - nie wykonywał ich wyłącznie na
zewnątrz (w głębokich wykopach). Na poczet swego stanowiska Sąd Apelacyjny
odwołał się do protokołu powypadkowego z 1982 r., z którego wynika, że jego
rutynowe czynności w brygadzie były wykonywane wewnątrz budynków (osadzanie
grzejników). Ten rodzaj czynności pozostawał zgody z jego wykształceniem
(monter instalacji wewnętrznych). Nadto z pozostałych dokumentów
zgromadzonych w aktach osobowych wynika, że skarżący wykonywał szereg
zadań wewnątrz budynków (próby ciśnieniowe instalacji, kotła żeliwnego). Tym
samym nie można uznać, że zadania wewnątrz budynków były wykonywane
sporadycznie incydentalnie, a to z kolei sprzeciwia się uznaniu tej pracy za pracę w
głębokich wykopach w rozumieniu działu V, poz. 1, wykazu A rozporządzenia Rady
Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników
zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (dalej
jako rozporządzenie).
Wyrok Sądu Apelacyjnego zaskarżył w całości skargą kasacyjną
pełnomocnik wnioskodawcy. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wskazał, że jest ona oczywiście uzasadniona, ponieważ Sąd
odwoławczy naruszył art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach
pomostowych oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia, przez błędną wykładnię tych
przepisów, a do tego sprzeczną z wykładnią Sądu Najwyższego (wyrok z dnia 12
maja 2021 r., I USKP 21/21, LEX nr 3252713).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwany wniósł o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania i orzeczenie o kosztach
postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie może być przyjęta do merytorycznego rozpoznania.
Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej
(art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania – wymagałoby przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
I USK 577/26
3
oczywiście uzasadniona (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06,
LEX nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia
11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859). Podczas, gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi
na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r.,
I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107;
z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr 490364).
Tymczasem ustalone w sprawie okoliczności faktyczne (one wiążą Sąd
Najwyższy) przeczą możliwości zaakceptowania sposobu oceny prawa
materialnego, jaką przedstawia skarżący. Jego wizja na ocenę materiału
dowodowego nie wypełnia tej podstawy przedsądu, zwłaszcza gdy już nawet
powierzchowne spojrzenie na sprawę ujawnia brak możliwości zakwalifikowania
pracy odwołującego się do prac w głębokich wykopach. Sąd Apelacyjny należycie
ten problem wyjaśnił, a polemika z tymi ustaleniami nie może przynieść
spodziewanego rezultatu w postępowaniu kasacyjnym.
Zaliczenie okresu pracy do zatrudnienia w szczególnych warunków jest
możliwe, gdy taka praca była wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy.
Statusu takiego nie posiada okres zatrudnienia, w którym pracownik wykonuje poza
czynnościami zaliczonymi do prac w szczególnych warunkach również inne prace
niewymienione w załączniku do rozporządzenia (por. wyroki Sądu Najwyższego
z dnia 14 września 2007 r., III UK 27/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 325; z dnia
19 września 2007 r., III UK 38/07, OSNP 2008 nr 21-22, poz. 329; z dnia 6 grudnia
2007 r., III UK 66/07, LEX nr 483283; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07,
OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75 i z dnia 24 marca 2009 r., I PK 194/08, LEX nr 528152
I USK 577/26
4
oraz z dnia 1 czerwca 2010 r., II UK 21/10, LEX nr 619638). Od tej zasady istnieją
odstępstwa, co z kolei trafnie wskazuje skarżący. Pierwsze z nich dotyczy sytuacji,
kiedy inne równocześnie wykonywane prace stanowią integralną część większej
całości dającej się zakwalifikować pod określoną pozycję załącznika do
rozporządzenia z 1983 r. (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 6 grudnia 2007 r.,
III UK 62/07, LEX nr 375653; z dnia 5 maja 2009 r., I UK 4/09, LEX nr 509022 oraz
z dnia 11 marca 2009 r., II UK 243/08, LEX nr 550990 i tam powołane wcześniejsze
orzecznictwo). Drugie odstępstwo dotyczy przypadków, kiedy czynności
wykonywane w warunkach nienarażających na działanie czynników szkodliwych dla
zdrowia mają charakter incydentalny, krótkotrwały, uboczny (por. wyroki Sądu
Najwyższego z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 210/07, OSNP 2009 nr 5-6, poz. 75
oraz z dnia 22 kwietnia 2009 r., II UK 333/08, LEX nr 1001310). Odstępstwa te nie
mają jednak zastosowania do skarżącego, który jak wynika z wiążących ustaleń
Sądu odwoławczego stale wykonywał prace, które nie miały statusu pracy w
szczególnych warunkach. W takim wypadku nie występują wymienione wcześniej
wyjątki, a w szczególności nie można uznać, że czynności te miały charakter
incydentalny, krótkotrwały, uboczny. Kwalifikacja Sądu odwoławczego jest zatem
prawidłowa. Nota bene przywołany wyrok Sądu Najwyższego (I USKP 21/21) nie
uwzględnił skargi kasacyjnej ubezpieczonego odnośnie do sposobu oceny
wykonywania pracy w szczególnych warunkach.
Z tych przyczyn Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2 k.p.c. oraz art. 98
§ 1 w związku z art. 39821 k.p.c.
AGM
[SOP]
