I USK 491/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 czerwca 2026 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania D.K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie
o zasiłek chorobowy, zasiłek opiekuńczy, zwrot nienależnie pobranych świadczeń,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 15 czerwca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego
w Rzeszowie z dnia 25 marca 2025 r., sygn. akt IV Ua 12/25,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od D.K. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Rzeszowie kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za czas
po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Rzeszowie, wyrokiem z 25 marca 2025 r., oddalił apelację
odwołującej się D.K. od wyroku Sądu Rejonowego w Rzeszowie z dnia 18 grudnia
2024 r., którym to oddalono jej odwołanie od trzech decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Rzeszowie w przedmiocie prawa do zasiłku chorobowego,
zasiłku opiekuńczego i zwrotu nienależnie pobranych świadczeń.
I USK 491/26
2
D.K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie,
zaskarżając wyrok w całości i opierając skargę kasacyjną na podstawach
naruszenia prawa materialnego, a to:
(-) art. 18 ust. 1, art. 4 pkt 9, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 8 ust. 6 pkt 3b, art. 9 ust.
2, art. 2 i art. 2a ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2026 r., poz. 199 ze zm.), poprzez niewłaściwą
wykładnię i niewłaściwe zastosowanie;
(-) art. 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej
(jednolity tekst: Dz.U. z 2017 r., poz. 2168) przez jego błędną wykładnię co
doprowadziło do uznania, że odwołująca, mimo spełniania ustawowo określonych
przesłanek kreujących przedsiębiorcę, została uznana za osobę nieprowadzącą
działalność gospodarczą w rozumieniu wskazanego przepisu, a tym samym
obowiązkowo nie została objęta ubezpieczeniem społecznym, co w efekcie
doprowadziło do niewyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla
rozstrzygnięcia sprawy, a przez to również do błędnych ustaleń w zakresie stanu
faktycznego sprawy i w konsekwencji wadliwej subsumpcji;
Ponadto skarżąca oparła skargę kasacyjną na podstawach naruszenia
przepisów postępowania, a mianowicie art. 233 § 1 k.p.c. w związku z art. 378 § 1
k.p.c. i art. 382 k.p.c., polegające na przejęciu przez Sąd Okręgowy w Rzeszowie
za własne ustaleń faktycznych Sądu Rejonowego w Rzeszowie bez jakichkolwiek
merytorycznych rozważań w tej kwestii, w sytuacji gdy zarzuty apelacji obejmowały
przede wszystkim sprzeczność ustaleń sądu pierwszej instancji ze zgromadzonym
materiałem dowodowym, co skutkowało tym, że zarzuty apelacyjne w ten sposób
nie zostały rozpoznane.
Mając na uwadze powyższe zarzuty, skarżąca wniosła o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w
Rzeszowie do ponownego rozpoznania w innym składzie oraz o zasądzenie od
organu rentowego na rzecz wnioskodawczyni D.K. kosztów postępowania
kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem
przepisanych, wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w
spełnianiu świadczenia pieniężnego, liczonymi od dnia uprawomocnienia się
orzeczenia do dnia zapłaty.
I USK 491/26
3
Skarżąca powołała się na oczywistą zasadność skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o orzeczenie
odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od D.K. na
rzecz Organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym wg norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego
rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem
powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak
uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego
rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z
uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu
publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie
następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W
konsekwencji tego w art. 3984 § 2 k.p.c. wśród istotnych wymagań skargi
kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o przyjęcie skargi
do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg ten wiąże się z tzw. przedsądem,
polegającym m.in. na możliwości odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać
postać wyodrębnionego wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie
występujące w sprawie okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego
odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek. Ustawodawca
nieprzypadkowo, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
I USK 491/26
4
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o
dwa odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele
i podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi ani tym
bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem
zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na
usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na
wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w
sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r., II
UK 246/07, LEX nr 449007, z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291, z
dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134 i z dnia 19 czerwca 2008 r., II
UZ 18/08, LEX nr 496392).
Powołanie się natomiast we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania na jej oczywistą zasadność (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), wymaga od
skarżącego zawarcia w uzasadnieniu wniosku wywodu prawnego wskazującego, w
czym wyraża się ta "oczywistość" i przedstawienia argumentów na poparcie tego
twierdzenia. Zobowiązuje zatem skarżącego do przedstawienia wywodu prawnego
uzasadniającego jego pogląd, że skarga jest oczywiście uzasadniona, przy czym, o
I USK 491/26
5
ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest
usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia do rozpoznania konieczne jest wykazanie
kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego
polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16
września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX nr 82274).
Skarżąca nie wyjaśnia, w jaki sposób jej skarga byłaby oczywiście
uzasadniona. Przytacza jedynie poglądy orzecznicze wyjaśniające znaczenie tej
przesłanki przedsądu bez odniesienia tych założeń do konkretnej sprawy.
Wadliwość konstrukcyjna wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
utrudnia merytoryczne odniesienie się do niego.
Odnoszą się ogólnie do postawionych przez skarżącą zarzutów należy
podkreślić, że skarga kasacyjna w znacznej części zmierza do ponownego
zakwestionowania oceny, iż wnioskodawczyni nie prowadziła realnie pozarolniczej
działalności gospodarczej stanowiącej tytuł do ubezpieczeń społecznych. Tego
rodzaju argumentacja nie może jednak uzasadniać przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania w niniejszej sprawie. Kwestia podlegania ubezpieczeniom społecznym
została prawomocnie rozstrzygnięta w innym postępowaniu, a obecne
postępowanie zasiłkowe nie służy ponownemu badaniu tej samej podstawy
ubezpieczenia.
Ponadto zarzuty skargi w istotnym zakresie dotyczą oceny dowodów i
ustaleń faktycznych, w szczególności tego, czy działalność gospodarcza była
faktycznie wykonywana i czy stanowiła rzeczywisty tytuł do ubezpieczeń
społecznych. Tymczasem zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej
nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd
Najwyższy, rozpoznając skargę kasacyjną, jest związany ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Skarga, która w istocie domaga
się ponownego ustalenia faktów i odmiennej oceny materiału dowodowego, nie
wykazuje oczywistej zasadności w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c. W niniejszej
sprawie sądy meriti przyjęły, że wypłata świadczeń nastąpiła w warunkach braku
tytułu do ubezpieczenia chorobowego, a zarazem że zachodzą podstawy do ich
I USK 491/26
6
zwrotu. Skarga nie wykazuje, aby stanowisko to było oczywiście wadliwe w
znaczeniu przyjmowanym w art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.
Nie można też podzielić zarzutu, że Sąd drugiej instancji nie rozpoznał istoty
sprawy lub pominął zarzuty apelacyjne. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku
wynika, że Sąd Okręgowy odniósł się do zasadniczej podstawy rozstrzygnięcia, tj.
skutku prawomocnego ustalenia braku podlegania ubezpieczeniom społecznym z
tytułu działalności gospodarczej. To zaś przesądzało o braku prawa do świadczeń z
ubezpieczenia chorobowego w okresach objętych spornymi decyzjami.
W konsekwencji skarga kasacyjna nie przedstawia kwalifikowanego,
widocznego prima facie naruszenia prawa. Stanowi natomiast polemikę z
ustaleniami faktycznymi sądów meriti oraz próbę ponownego otwarcia
rozstrzygnięcia w przedmiocie podlegania ubezpieczeniom społecznym. Taki cel
nie mieści się w funkcji skargi kasacyjnej i nie uzasadnia jej przyjęcia do
rozpoznania.
Z tych względów, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., należało odmówić
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
M.G.
[SOP]
