I USK 460/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Piotr Prusinowski
Dnia 7 maja 2026 r.
w sprawie z odwołania W. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w likwidacji
z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie
z udziałem D. M. i S. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w likwidacji z siedzibą w M.
o podstawę wymiaru składek,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 7 maja 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej W. Spółki z o.o. Spółki komandytowej
w likwidacji z siedzibą w W. oraz S. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w likwidacji z
siedzibą w M.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 27 czerwca 2024 r.,
sygn. akt III AUa 1703/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
II. zasądza od W. Spółki z o.o. Spółki komandytowej w
likwidacji z siedzibą w W. oraz od S. Spółki z o.o. Spółki
komandytowej w likwidacji z siedzibą w M. na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie po 1.800 zł (jeden tysiąc
osiemset) z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
I USK 460/26
2
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 27 czerwca 2024 r. częściowo
zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 24 lutego 2022 r.
przez zmianę decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 15 stycznia 2019 r.
i ustalił podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonej D.
M. z tytułu wykonywania umowy zlecenie z płatnikiem W. Spółka z o.o. Spółka
komandytowa w likwidacji za miesiąc luty i sierpniu 2016 r. na kwotę 4.055 zł,
oddalając odwołanie w pozostałym zakresie. W pozostałym zakresie oddalono
również apelację.
Zaskarżając wyrok w części, skarżący (spółka i zainteresowana) zarzucili
naruszenie przepisów prawa materialnego, to jest art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9
ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz. 350 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa”)
oraz art. 58 ust. 2 k.c. Skarżący wnieśli o uchylenie wyroku w zaskarżonym
zakresie i przekazanie sprawy Sadowi Apelacyjnemu do ponownego rozpoznania.
Przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej uzasadniono istnieniem potrzeby
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. We wniosku wskazano, że do dnia jej
sporządzenia przed Sądem Apelacyjnym rozpatrzonych zostało ponad 60
analogicznych spraw z apelacji organu rentowego z udziałem innych
ubezpieczonych, w których zapadały skrajnie różne rozstrzygnięcia. Wszystkie
sprawy dotyczyły analogicznych stanów faktycznych, a apelacje organu rentowego
od wyroków wydawanych przez sąd pierwszej instancji opierały się na identycznych
zarzutach. Skarżący wskazali, że ten sam sąd w części spraw uznawał, że fakt
współpracy przez personel opiekuńczy ze skarżącym oraz zainteresowanym
stanowił obejście przepisów prawa w rozumieniu art. 58 § 1 k.c. w związku z art. 9
ust. 2 ustawy systemowej, w części zaś oceniał, że takie działanie nie stanowiło
obejścia przepisów prawa, gdyż było uzasadnione istniejącymi uwarunkowaniami
biznesowymi, rynkowymi i historycznymi. Zdaniem skarżących na tle rozbieżności
orzeczniczych w analogicznych sprawach z udziałem tych samych stron istnieje
potrzeba wykładni przepisu art. 58 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 9 ust. 2
ustawy systemowej, a w szczególności udzielenia odpowiedzi na pytanie, czy
dokonując oceny, czy zawarcie dwóch stosunków zobowiązaniowych stanowi
I USK 460/26
3
obejście przepisów prawa w rozumieniu art, 58 § 1 Kodeksu cywilnego,
uzasadnione pozostaje skoncentrowanie się wyłącznie na ustaleniu, że w wyniku
tak ukształtowanej współpracy powstaje zbieg tytułów ubezpieczeniowych, czy też
należy skoncentrować się na zweryfikowaniu istnienia logicznego i ekonomicznie
uzasadnionego celu dla zawarcia dwóch stosunków zobowiązaniowych i tym
samym powstaniu zbiegu tytułów ubezpieczeniowych nie należy nadawać
relewantnego znaczenia.
W odpowiedzi organ wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (na
którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo
że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365, z dnia 11
stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia 15
października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231). W przypadku, gdy w ramach
stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone
rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie
wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK
I USK 460/26
4
220/08, LEX nr 523522; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493).
Należy też wyjaśnić, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych, jeżeli
Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia prawnego lub
wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie
zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. np.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK 36/19, LEX nr
3034647; z dnia 12 maja 2020 r., I UK 128/19, LEX nr 3026475).
Skarżący wskazali potrzebę wykładni przepisu art. 58 § 1 k.c. w związku z art.
9 ust. 2 ustawy systemowej, jednak ani samodzielna wykładnia art. 58 § 1 k.c., ani
w związku z treścią art. 9 ust. 2 ustawy systemowej nie budzi wątpliwości, o których
wspominają skarżący w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania. W postanowieniu z dnia 23 kwietnia 2025 r., II USK 2/25
(niepublikowane), Sąd Najwyższy w analogicznej sprawie między stronami, przy
identycznej co do istoty skardze kasacyjnej jednoznacznie rozstrzygnął, że skarga
w przedstawionej treści nie kwalifikuje się do przyjęcia. Sąd Najwyższy w
niniejszym składzie potwierdza trafność przedstawionych w przytoczonym
postanowieniu tez. Wobec tego Sąd przytacza jedynie część przedstawionego
wówczas wywodu, odsyłając w pozostałym zakresie do postanowienia II USK 2/25.
Po pierwsze czynności mające na celu obejście ustawy zawierają pozór
zgodności z ustawą. Ich treść nie zawiera elementów wprost sprzecznych z ustawą,
ale skutki, które wywołują i które objęte są zamiarem stron, naruszają zakazy lub
nakazy ustawowe. To przez ustalenie celu czynności, swoisty zabieg antycypacji
konsekwencji związanych in casu z dokonaniem czynności, można sensownie
ustalić fakt obejścia prawa, a to wymaga uwzględnienia zamiarów i dążeń stron
podejmujących określone działanie prawne w kwestii relacji do czynności prawnej
pozornej (zob. M. Safjan [w:] Kodeks cywilny, t. 1, red. K. Pietrzykowski, 2018).
Po drugie norma z art. 9 ust. 2 ustawy systemowej przewiduje zasadę,
zgodnie z którą osoba spełniająca warunki do objęcia obowiązkowo
ubezpieczeniami emerytalnym i rentowymi z kilku wymienionych w przepisie tytułów
(w tym z umów, o których mowa w art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy) jest objęta
obowiązkowo ubezpieczeniami z tego tytułu, który powstał najwcześniej.
I USK 460/26
5
Po trzecie przy stosowaniu przepisów należy zbadać, czy tytuły będące
przesłanką zwolnienia z obowiązku ubezpieczenia rzeczywiście istnieją. Kierując
się tą dyrektywą, w orzecznictwie rozstrzygnięto, że w sytuacji, gdy finalnym
odbiorcą usługi jest ten sam podmiot, a zleceniobiorca wykonuje czynności w tym
samym miejscu i czasie, to rozbicie tego zlecenia na dwie umowy, zwierane z
dwoma podmiotami bez jakiegokolwiek logicznego czy ekonomicznie
uzasadnionego celu, nie można rozumieć inaczej, niż jako działanie w celu obejścia
prawa - działanie pozorujące zbieg tytułów do ubezpieczenia społecznego (zob. np.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 kwietnia 2019 r., I UK 110/18, OSNP z 2020 r.,
nr 3, poz. 30).
W serii spraw, w które wpisuje się niniejsza sprawa, orzekające sądy doszły
do odmiennych wniosków w zakresie wykładni art. 9 ust. 2 ustawy systemowej. Nie
może to jednak doprowadzić do sytuacji, w której na mocy woli stron zostanie
wyłączony obowiązek ubezpieczenia społecznego. Podmiot kwestionujący (zwykle
ZUS) może wykazać przesłanki (okoliczności), których uwzględnienie przechyli
schemat interpretacyjny w określonym kierunku, innym od zamierzonego przez
ubezpieczonego lub płatnika
Powyższe zasady wywierają wpływ na wykładnię prawa, zwłaszcza gdy
uwzględni się ustalony stan faktyczny. W nim zleceniobiorczyni ma aktywne dwie
umowy zlecenia formalnie z dwoma odrębnymi podmiotami. Pracę jednak wykonuje
w jednym miejscu i polega ona na tych samych czynnościach, na rzecz tego
samego podopiecznego. Z kolei podmioty zlecające są ze sobą zespolone co
najmniej biznesowo, choć nie własnościowo. Mając powyższe na uwadze, należy
wskazać, że okoliczności faktyczne rozpoznawanej sprawy, które wiążą Sąd
Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.), dają pełne podstawy do stwierdzenia, że
zawierane przez zainteresowaną umowy zlecenia z drugim podwykonawcą
(zainteresowaną) należy ocenić jako czynności prawne mające na celu obejście
ustawy w rozumieniu art. 58 § 1 k.c., a to powoduje, iż umowy te nie stanowią
ewentualnego tytułu „zbiegowego” do podlegania ubezpieczeniom społecznym w
świetle art. 9 ust. 2 ustawy systemowej.
I USK 460/26
6
Ze względu na powyższe argumenty, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989
§ 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i §
11 k.p.c.
[A.P.]
[r.g.]
