I USK 438/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania M. w C. (poprzednia nazwa K. w C.)
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Chrzanowie
z udziałem zainteresowanych: Gminy C. i Z.S.
o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 29 października 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 594/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Z.S. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Chrzanowie kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści
złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c.
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Krakowie wyrokiem z dnia 1 marca 2023 r., VII U 2299/22,
zmienił decyzję z dnia 4 lipca 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w
Chrzanowie w ten sposób, że ustalił, iż Z.S. podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od
15 września 2017 r. do 30 listopada 2017 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek
K. w C.
I USK 438/24
2
Wyrokiem z dnia 29 sierpnia 2024 r., III AUa 594/23, Sąd Apelacyjny w
Krakowie, po rozpoznaniu apelacji organu rentowego, zmienił zaskarżony wyrok w
ten sposób, że oddalił odwołanie (pkt I.) oraz zasądził od M. w C. na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Chrzanowie kwotę 240 zł wraz z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów postępowania
apelacyjnego (pkt II.).
W skardze kasacyjnej pełnomocnik M. w C. zarzucił naruszenie art. 4 pkt 2
lit. „a” w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 12 ust. 1 i art. 13 ust. 2 ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz.U.2024
poz. 497).
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący uzasadnił występowaniem
istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości, przy zachodzących rozbieżnościach w
orzecznictwie sądów, wymagających rozstrzygnięcia, czy w świetle dyspozycji art. 4
pkt. 2 lit. a w związku z art. 6 ust. 1 pkt 4 art. 12 ust. 1, art. 13 ust. 2 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych jednostka
organizacyjna gminy, nie posiadająca osobowości prawnej zawierająca umowę
zlecenie z osobą fizyczną w ramach swojej odrębności organizacyjnej i finansowej,
określonej statutem i planem finansowym, dokonująca rozliczenia płatności
wynagrodzenia z tytułu zawartej umowy zlecenie jest płatnikiem składek na
ubezpieczenia społeczne od takiej umowy?
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie w całości i przekazanie do ponownego
rozpoznania temu Sądowi w innym składzie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy, stosownie do art. 39816 k.p.c.
poprzez ustalenie, że ubezpieczony podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 15 września 2017 r. do 30
listopada 2017 r. jako zleceniobiorca u płatnika składek K. w C.; przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania; zasądzenie od organu rentowego kosztów
postępowania w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przypisanych
I USK 438/24
3
oraz o
rozpoznanie sprawy również pod nieobecność pełnomocnika
skarżącego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi
kasacyjnej w całości oraz o zasądzenie na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
(również w przypadku nie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania), według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Obowiązkiem skarżącego jest
sformułowanie i uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w nawiązaniu do tych przesłanek (art. 3984 § 2 k.p.c.), gdyż tylko wówczas może
być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie
Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności powołane przez skarżącego
odpowiadają tym, o których mowa w art. 3989 § 1 k.p.c.
Dla spełnienia wymagania z art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest zawarcie w
skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do rozpoznania,
zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do wskazanych
w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z nich występują
w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego (postanowienie SN z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531). Ze względu na odmienny cel
instytucji przedsądu i jej odrębne oraz kwalifikowane przesłanki, wskazanie i
uzasadnienie okoliczności decydujących o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie może polegać na odwołaniu się do podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia. W prawidłowo sporządzonej skardze kasacyjnej
oba powyższe elementy muszą pojawić się oddzielnie i autonomicznie. Sąd
I USK 438/24
4
Najwyższy nie jest bowiem trzecią instancją sądową i nie rozpoznaje sprawy, a
jedynie skargę kasacyjną, będącą szczególnym środkiem zaskarżenia, wnoszonym
i rozpoznawanym nie tylko w interesie skarżącego, ale przede wszystkim w
interesie publicznym.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej nie zawiera odrębnego od podstaw
kasacyjnych uzasadnienia, w związku z tym już z tego powodu nie może zostać
przyjęty do rozpoznania.
Należy także przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w
orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. Nie
występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), jak
analogicznie nie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c.), jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia
prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych
orzeczeniach, a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego
poglądu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 3 marca 2020 r., II PK
36/19, LEX nr 3034647; z dnia 12 maja 2020 r. I UK 128/19, LEX nr 3026475;
z dnia 12 marca 2010 r., II UK 400/09, LEX nr 577468; z dnia 19 stycznia 2012 r.,
I UK 328/11, LEX nr 1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr
1214578; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia
10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r.,
I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr
2508114; z dnia 16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka z 2003 r. Nr 13,
poz. 5).
Z kolei przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (na którą powołują się skarżący) występuje wtedy, gdy określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy
jego niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08,
LEX nr 424365, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 Nr 12, poz.
151 i z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).
I USK 438/24
5
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego, oparcie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem
poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Należy zatem podkreślić, że o rzeczywistych
rozbieżnościach w judykaturze można mówić tylko wówczas, gdy brak zgodności
rozstrzygnięć dotyczy takich samych lub bardzo zbliżonych stanów faktycznych, co
skarżący powinien wykazać (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia
2018 r., IV CSK 577/17, LEX nr 2497710).
Przedstawiane wątpliwości i rozbieżności należy przytoczyć, przedstawiając
ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; z dnia 18 lutego 2015 r.,
II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest też wskazanie argumentów, które
prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także przedstawienie własnej
propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 grudnia
2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43). Powołanie się na omawianą
przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o wykładnię przepisów prawa,
których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym
orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni, podania
na czym polegają wątpliwości związane z jego rozumieniem oraz przedstawienia
argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają rzeczywisty i poważny charakter,
nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą się z procesem stosowania prawa.
W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w
orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak
też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy
(por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,
LEX nr 315351; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia
12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia 20 maja 2016 r., V CSK
692/15, LEX nr 2054493).
Zagadnienie sformułowane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania było już przedmiotem wykładni dokonywanej przez Sąd Najwyższy i
I USK 438/24
6
nie zachodzi potrzeba ponownego rozważania podnoszonych przez skarżącego
kwestii.
Sąd Najwyższy przyjmuje, że użyty w art. 4 pkt 2 lit. a ustawy systemowej
termin "pracodawca" należy pojmować w znaczeniu, jakie nadaje mu art. 3 k.p.,
uznający za pracodawcę osobę fizyczną lub jednostkę organizacyjną, nawet
nieposiadającą osobowości prawnej, jeśli zatrudnia ona pracowników (wyrok Sądu
Najwyższego z dnia 13 lutego 2014 r., I UK 323/13, OSNP 2015, nr 5, poz. 68.
W ocenie Sądu Najwyższego wyodrębnionej jednostce organizacyjnej
będącej pracodawcą nie można odmówić statusu płatnika składek także wówczas,
gdy zawiera umowy o świadczenie pracy na innych podstawach niż umowa o pracę
(umowy cywilnoprawne), co miało miejsce w niniejszej sprawie. W tym kontekście
zauważyć trzeba, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu postanowienia z dnia
12 grudnia 2018 r., III UZ 38/18 (LEX nr 2592833), uznał, że z analizy treści art. 4
pkt 2 ustawy systemowej należy wywnioskować, iż płatnikiem składek są nie tylko
pracodawcy, ale także jednostki organizacyjne. Naturalną konsekwencją tego jest
stwierdzenie, że może to być podmiot, który nie został przez przepisy prawa
cywilnego wyposażony w zdolność prawną. Wyraźnie widać to na przykładzie art. 4
pkt 2 lit. a w połączeniu z pkt 2 lit. t ustawy systemowej. Wykonywanie pracy
zarobkowej jest dziś przedmiotem nie tylko umów o pracę, ale także umów prawa
cywilnego (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2022 r., II USKP 190/21,
nieopubl.).
Należy jednakże podkreślić, że w wyroku z dnia 19 maja 2016 r.,
II PK 100/15 (LEX nr 2056868), Sąd Najwyższy podkreślił, że w relacjach z
zewnętrznymi podmiotami za zobowiązania majątkowe związane z zatrudnianiem
pracowników, w tym składkowe, odpowiedzialność ponosi będąca pracodawcą
właścicielskim osoba prawna, a nie jej oddziały, mimo że są one wyodrębnione
organizacyjnie i finansowo i są uprawnione do nawiązywania stosunków pracy z
pracownikami. Przyjmuje się organizacyjną, a nie majątkową koncepcję
pracodawcy (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2006 r., III PK 42/06,
OSNP 2007 nr 17-18, poz. 244). Z tych względów należy przyjąć, że organ rentowy
może zobowiązać osobę prawną do zapłaty należności z tytułu nieopłaconych
składek powstałych u płatnika składek - dłużnika, będącego jej jednostką
I USK 438/24
7
organizacyjną, nieposiadającą osobowości prawnej, gdy zadłużenie powstało z
uprzednio wydanych przez ten Zakład decyzji o podleganiu ubezpieczeniu
społecznemu osób wykonujących czynności opiekuńcze na rzecz tej jednostki
organizacyjnej.
Mając na uwadze powyższe Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
O kosztach orzeczono w oparciu o art. 98 § 1 i § 11 k.p.c.
[I.T.]
[a.ł]
