I USK 434/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 16 grudnia 2025 r.
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania P.P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu
z udziałem zainteresowanych: B.D., J.D., Z.G. i J.G.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 16 grudnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 18 lipca 2024 r., sygn. akt III AUa 539/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(J.C.)
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu decyzjami z dnia 19 i 21
listopada 2019 r. wycofał zaświadczenia A1 wydane płatnikowi składek P.P.,
potwierdzające, że odnośnie do ubezpieczonych: Z. G., J. D., B. D. i J. G.
zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie i stwierdził, że ubezpieczeni nie
podlegają ustawodawstwu polskiemu w okresach szczegółowo wymienionych w
decyzjach.
Sąd Okręgowy w Katowicach wyrokiem z dnia 4 lutego 2022 r. zmienił
zaskarżone przez płatnika składek decyzje w ten sposób, że stwierdził brak
I USK 434/24
2
podstaw do wycofania zaświadczenia A1 potwierdzającego, że w okresach
określonych w tych decyzjach w stosunku do Z. G. (pkt 1), J. D. (pkt 2), B. D. (pkt 3)
i J. G. (pkt 4) zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie oraz ustalił, że
ubezpieczeni podlegają ustawodawstwu polskiemu w okresach wskazanych w
decyzjach jako pracownicy delegowani przez płatnika składek.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 18 lipca 2024 r. oddalił
apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego.
W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że nie było uzasadnionych podstaw do
ponownej weryfikacji wydanych płatnikowi składek zaświadczeń A1 i stwierdzenia,
że nie zachodziły przesłanki z art. 12 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie
koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2004 r. Nr 166,
s. 1, dalej jako rozporządzenie nr 883/2004) uzasadniające odstępstwo od zasady
terytorialności (lex loci laboris), która przewidziana została w art. 11 ust. 3a tego
rozporządzenia, a w konsekwencji do stwierdzenia, że ubezpieczeni nie podlegali
ustawodawstwu polskiemu w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.
Organ rentowy dokonując oceny kryteriów relewantnych dla ustalenia czy
przedsiębiorstwo płatnika składek prowadzi znaczącą działalność w Polsce i
poprzestając w zasadzie na ustaleniach odnoszących się do obrotów osiąganych z
działalności w Polsce i w Niemczech, nie wziął w ogóle pod uwagę specyfiki
prowadzonej działalności gospodarczej. To, że wykazywane obroty
przedsiębiorstwa w Polsce w latach 2015-2017 były znikome w relacji do obrotów
uzyskiwanych z realizacji kontraktów w Niemczech oraz że w Polsce nie były
realizowane żadne tego typu kontrakty na opiekę nad osobami starszymi, nie daje
podstaw do przyjęcia, że przychody wypracowane z kontraktów zostały w całości
osiągnięte w wyniku działalności prowadzonej poza granicami Polski oraz że
działalność w kraju nie była działalnością znaczącą. Wręcz przeciwnie, charakter
działalności płatnika składek i poczynione ustalenia faktyczne wskazują na ścisły
związek prowadzonego przez płatnika przedsiębiorstwa z Polską i świadczą o tym,
że gdyby nie działalność rekrutacyjna, marketingowa i organizacyjna prowadzona w
Polsce, przedsiębiorstwo nie uzyskiwałoby żadnych dochodów. To przesądza
o uznaniu działalności na terenie Polski za „znaczącą” w rozumieniu art. 14 ust. 2
I USK 434/24
3
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia
16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie
koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U.UE.L 2009 r. Nr 284,
s. 1, dalej jako rozporządzenie nr 987/2009), pozwalając na przyjęcie, że w
przypadku ubezpieczonych spełnione zostały wszystkie przesłanki pozytywne
odstępstwa od zasady terytorialności, przewidziane w art. 12 ust. 1 rozporządzenia
nr 883/2004. Brak było również podstaw do przyjęcia, że ubezpieczeni byli wysyłani
do pracy w Niemczech, by zastąpić inne delegowane osoby. Sąd Apelacyjny uznał,
że osoby, których dotyczą zaskarżone decyzje wykonywały odrębne umowy o
świadczenie usług opieki, kolejno po innych osobach, w wyznaczonym
indywidualnie okresie i zakresie obowiązków. Nie były wysyłane za granicę w celu
zastąpienia innego delegowanego pracownika, wobec czego organ rentowy
bezpodstawnie wycofał wydane im zaświadczenia A1 i stwierdził, że nie podlegali
ustawodawstwu polskiemu w okresach wskazanych w zaskarżonych decyzjach.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego wniósł organ rentowy,
zaskarżając wyrok ten w całości i domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w
całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi Apelacyjnemu
wraz z orzeczeniem o kosztach postępowania kasacyjnego, względnie uchylenia i
zmiany zaskarżonego wyroku i oddalenie odwołania oraz o zasądzenie na rzecz
skarżącego zwrotu kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych
za postępowanie przed Sądem pierwszej i drugiej instancji oraz przed Sądem
Najwyższym.
Skarżący zarzucił w skardze naruszenie przepisów postępowania, mogące
mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a to - art. 378 § 1 i art. 382 w związku z
art. 328 § 2 k.p.c., przez nierozpoznanie i nie odniesienie się przez Sąd drugiej
instancji do zarzutów apelacji dotyczących naruszania prawa procesowego, w
szczególności w zakresie braku oceny faktycznego świadczenia przez
ubezpieczonych zleceń na terytorium Polski w zakresie czynności promocyjno-
reklamowych o charakterze informacyjno-rekrutacyjnym prowadzonych na terenie
Polski oraz naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe
zastosowanie: - art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2
I USK 434/24
4
rozporządzenia nr 987/2009, przez ich niewłaściwe zastosowanie, będące
następstwem tego, że Sąd pierwszej instancji w celu ustalenia, czy płatnik składek
w spornym okresie prowadził znaczną część działalności w Polsce, nie zbadał
wszystkich kryteriów charakteryzujących tę działalność, czego dalszą
konsekwencją było błędne przyjęcie, że prowadził znaczną część działalności w
Polsce; - art. 11 ust. 3a w związku z art. 13 rozporządzenia nr 883/2004, przez jego
nieprawidłowe zastosowanie do stanu faktycznego sprawy; - art. 6 ust. 1 pkt 4,
art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.,
dalej ustawa systemowa), przez niewłaściwe zastosowanie w wyniku naruszenia
art. 750 w związku z art. 734 § 1 k.c., przez zastosowania przepisów prawa
materialnego do niedostatecznie ustalonego stanu faktycznego, czyli wadliwą
subsumpcję, co wobec braku stosownych ustaleń uzasadnia kasacyjny zarzut
naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe jego zastosowanie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., bowiem według skarżącego istnieje rozbieżność
w orzecznictwie polegająca na rozstrzyganiu w sposób odmienny spraw w oparciu
o art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr
987/2009 w wyniku odmiennej oceny dwóch pojęć, a to „znaczna część
działalności” oraz „zastępowanie innej osoby” (delegowanie w celu zastępstwa inne
osoby).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Podstawowym celem instytucji przedsądu jest ustalenie, czy w skardze kasacyjnej
I USK 434/24
5
podniesiono okoliczności, których rozważenie przez Sąd Najwyższy będzie
wkładem w rozwój prawa i zapewnienie jednolitości jego sądowej wykładni. Tylko
wtedy wykazany zostaje publicznoprawny charakter skargi kasacyjnej (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 9 listopada 2005 r., V CSK 70/05, LEX nr
1405380; z dnia 30 października 2012 r., I PK 150/12, LEX nr 1675336; z dnia
14 stycznia 2021 r., III PSK 2/21, LEX nr 3106014). Wymaganie dotyczące
przedstawienia okoliczności uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania ma umożliwić stronie wnoszącej skargę przekonanie Sądu
Najwyższego o istnieniu przesłanek, na których opiera się wstępne badanie skargi
pod kątem przyjęcia (dopuszczenia) jej do rozpoznania (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 1 kwietnia 2006 r., II CSK 65/06, LEX nr 189753).
Dla spełnienia obowiązku określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne jest
przedstawienie argumentacji przekonującej o potrzebie przyjęcia skargi do
rozpoznania przez Sąd Najwyższy. Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi
kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w
których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem
sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji
czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania.
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego: z dnia 14 września
2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16,
LEX nr 2069457; z dnia 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).
W sprawie wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został
oparty na potrzebie wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.).
Odnosząc się do tej przesłanki przedsądu należy wskazać, że przepisy
mające być przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do
katalogu przepisów, których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w
ramach podstawy skargi (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 września
2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś
wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości
I USK 434/24
6
(ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości polegają), nie doczekał się
wykładni bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie
sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia
9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133; z dnia 13 grudnia 2022 r., I USK
21/22, LEX nr 3556521; z dnia 28 czerwca 2023 r., I USK 160/22, LEX nr
3575124). Oczywiste jest, że budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi
mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej
rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam
przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości
interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało
się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter
skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej
jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni
przepisów prawa oraz orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC
2000 nr 7-8, poz. 147 i z dnia 23 lutego 2023 r., III USK 163/22, LEX nr 3538161).
Skarżący we wniosku wskazał na istniejącą rozbieżność w orzecznictwie
polegają na rozstrzyganiu w sposób odmienny spraw w oparciu o art. 12 ust. 1
rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 w wyniku
odmiennej oceny dwóch pojęć, a to „znaczna część działalności” oraz
„zastępowanie innej osoby” (delegowanie w celu zastępstwa inne osoby) oraz że w
sprawach z odwołań od decyzji o tym samym stanie faktycznym i prawnym
rozpoznawanych przez sądy powszechne oraz TSUE zapadają odmienne wyroki,
co rodzi potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni przepisów prawnych,
które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie, a także stanowią podstawę
kasacyjną. Tymczasem pojęcie „znaczna część działalności”, na które wskazuje we
wniosku skarżący było już przedmiotem wykładni dokonywanej przez Sąd
Najwyższy, który w wyroku 7 sędziów z dnia 18 listopada 2015 r., II UK 100/14
(OSNP 2016, nr 7, poz. 88; zob. też: Studia i analizy Sądu Najwyższego. Przegląd
Orzecznictwa za rok 2015, pod red. J. Kosonogi, Warszawa 2016; E. Maniewska:
Koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego - ustawodawstwo właściwe
I USK 434/24
7
mające zastosowanie do pracownika delegowanego, PiZS 2016 nr 3, s. 36; M.J.
Zieliński: Wybrane problemy interpretacyjne w zakresie podlegania ustawodawstwu
właściwemu na podstawie unijnych przepisów o koordynacji systemów
zabezpieczenia społecznego, Ubezpieczenia Społeczne. Teoria i praktyka 2017 nr
3, s. 21; K. Schiffter: Praktyczne aspekty stosowania ustawy o delegowaniu
pracowników w ramach świadczenia usług, Monitor Prawa Pracy 2017 nr 5, s. 241;
T. Bakalarz: Praca marginalna w kontekście ustalenia ustawodawstwa właściwego
z zakresu zabezpieczenia społecznego, PiZS 2018 nr 1, s. 32; D. Miąsik: Instytucja
pytań prejudycjalnych do Trybunału Sprawiedliwości w praktyce Sądu Najwyższego
RP, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 2020 nr 1, s. 6), wyjaśnił, że w
celu ustalenia, że przedsiębiorstwo prowadzi normalną działalność w rozumieniu
art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 czy też znaczną część działalności innej niż
zarządzanie wewnętrzne w rozumieniu art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 987/09
należy uwzględniać wszystkie kryteria charakteryzujące jego działalność oraz
charakter przedsiębiorstwa delegującego. Wykładnię prawa przyjętą w tym wyroku
Sąd Najwyższy podzielił w kolejnych orzeczeniach (por. wyroki: z dnia 14 czerwca
2017 r., II UK 383/16, LEX nr 2326161; z dnia 5 października 2016 r., II UK 229/15,
LEX nr 2155192; z dnia 27 lipca 2017 r., II UK 505/16, LEX nr 2342175; z dnia
14 września 2017 r., II UK 596/16, LEX nr 2376897; z dnia 31 sierpnia 2017 r.,
III UK 183/16, LEX nr 2390695 oraz z dnia 14 maja 2025 r., III USKP 34/25, LEX nr
3866063). Z tym, że kryteria te powinny być dostosowane do każdego konkretnego
przypadku i uwzględniać charakter działalności prowadzonej przez
przedsiębiorstwo w państwie, w którym ma ono siedzibę. Tym samym kwestię tę
ocenia instytucja właściwa, a w razie sporu właściwe sądy, dokonując określonych
ustaleń faktycznych (zob. K. Ślebzak (w:) Koordynacja systemów zabezpieczenia
społecznego. Komentarz, Warszawa 2012, art. 12). Taki sam pogląd, co
przedstawiony wyżej, wyraził Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 2 października
2013 r., II UK 170/13 (OSNP 2014 nr 12, poz. 171).
Z kolei odnośnie do pojęcia „zastępowanie innej osoby” to podkreślenia
wymaga, że w wyroku z dnia 15 listopada 2017 r., III UK 182/16 (LEX nr 2428254),
Sąd Najwyższy, powołując wspólne oświadczenie Parlamentu Europejskiego, Rady
i Komisji w sprawie art. 4 ust. 3g stwierdził, że „fakt, czy miejsce, do którego
I USK 434/24
8
delegowany pracownik zostaje czasowo przydzielony w celu wykonywania swojej
pracy w ramach świadczenia usług, było zajmowane przez tego samego lub innego
(delegowanego) pracownika w jakichkolwiek innych poprzednich okresach, stanowi
tylko jeden z możliwych elementów, które należy uwzględnić przy dokonywaniu
ogólnej oceny. Sam fakt, że może być on jednym z elementów, w żaden sposób nie
powinien być interpretowany jako wprowadzający zakaz ewentualnego zastąpienia
delegowanego pracownika innym delegowanym pracownikiem lub jako utrudniający
możliwość takiego zastąpienia, co może być swoiste w szczególności dla usług,
które są świadczone sezonowo, cyklicznie lub powtarzalnie”. Wobec tego wykładnia
pojęcia „zastępowanie innej osoby” powinna być dostosowana do każdego
konkretnego przypadku i uwzględniać charakter pracy pracownika oddelegowanego.
Tym samym kwestię tę – analogicznie jak w przypadku pojęcia „znaczna część
działalności” – ocenia instytucja właściwa, a w razie sporu właściwe sądy,
dokonując określonych ustaleń faktycznych. Sąd Apelacyjny ustalił natomiast, co
wiąże Sąd Najwyższy (art. 39813 § 2 k.p.c.), że oddelegowywanie na krótsze
okresy, kolejno po sobie, wynikało z systemu pracy przyjętego dla prawidłowej
realizacji opieki nad starszymi osobami. Rotacja opiekunów była więc uzasadniona
specyfiką pracy, która z uwagi na szczególną uciążliwość, nie mogła być
wykonywana przez jedną osobę przez długi okres. Także stan zdrowia starszych
osób powodował, iż zawieranie umów krótkoterminowych było w tym przypadku
celowe i uzasadnione. Osoby, których dotyczą zaskarżone decyzje nie były
wysyłane w celu zastąpienia innych opiekunów, lecz były oddelegowane do
realizacji niezależnych kontraktów.
W konsekwencji powyższych rozważań, nie można uznać, że zachodzi
konieczność wykładni wskazanych we wniosku przepisów, skoro Sąd Najwyższy
zajął już stanowisko w kwestii przedstawianej we wniosku o przyjęcie skargi i
wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach, a nie zachodzą żadne
okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 10 kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia
10 kwietnia 2018 r., II PK 143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r.,
I CSK 709/17, LEX nr 2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr
2508114).
I USK 434/24
9
Nie można także pominąć, że Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skarg
kasacyjnych tego samego skarżącego w sprawach dotyczących innych
ubezpieczonych tego samego płatnika skłdek postanowieniem z dnia 18 września
2024 r., I USK 151/24 (LEX nr 3765824) i z dnia 25 lutego 2025 r., I USK 418/24
(LEX nr 3842505).
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[a.ł]
