I USK 418/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 kwietnia 2026 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania A. spółki z o.o. w L. oraz B. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie
o ustalenie istnienia obowiązku ubezpieczenia społecznego,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 29 kwietnia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołujących się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Lublinie z dnia 25 lutego 2025 r., sygn. akt III AUa 282/24,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżących na rzecz organu rentowego kwoty
po 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Lublinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 25 lutego 2025 r., III AUa 282/24, zmienił zaskarżony przez organ
rentowy wyrok Sądu Okręgowego w Lublinie z 29 lutego 2024 r., VIII U 1954/21, w
punktach I, III i IV i oddalił odwołania płatnika składek A. sp. z o. o. w L. oraz B. K.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Lublinie z 15 czerwca
2021 r., stwierdzającej, że odwołujący się jako pracownik u płatnika składek nie
I USK 418/26
2
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i
wypadkowemu od 1 sierpnia 2019 r.; w pozostałej części, tj. w zakresie punktu II
wyroku, którym to Sąd Okręgowy zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z
15 czerwca 2021 r. i ustalił, że odwołujący się nie podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej jako
wspólnik sp. z o.o., apelację oddalił.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wnieśli odwołujący się oraz płatnik
składek zaskarżając wyrok w części w zakresie punktu I. We wniosku o przyjęcie
do rozpoznania skargi kasacyjnej wskazano, że w sprawie występują istotne
zagadnienia prawne: (-) czy osoba, która posiada 99% udziałów w kapitale
zakładowym spółki z ograniczoną odpowiedzialnością i która tym samym nie
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym z tytułu prowadzenia
pozarolniczej działalności jako wspólnik jednoosobowej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością, a która wykonuje pracę na rzecz tej spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością jako pracownik, na podstawie ważnie zawartej i wiążącej
umowy o pracę, nie podlega również obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym
jako pracownik tej spółki i w konsekwencji nie posiada żadnego tytułu do
podlegania obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym?, (-) czy osoba, która
wykonuje pracę jako pracownik na rzecz pracodawcy na podstawie umowy o pracę,
nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym jako pracownik, w
przypadku, w którym umowa o pracę nie jest pozorna ani z żadnego innego
powodu nieważna oraz jest faktycznie wykonywana? Dodatkowo wskazano, że
skarga kasacyjna oczywiście uzasadniona, ponieważ w sprawie doszło do
rażącego naruszenia przepisów prawa materialnego powołanych w podstawach
kasacyjnych skargi, a to art. 22 § 1 k.p. w związku z art. 8 ust. 1 ustawy systemowej
w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1) tej ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o wydanie postanowienia o
odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz
organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I USK 418/26
3
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego
rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego.
Skarżący powołał się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
I USK 418/26
4
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).
Natomiast odnosząc się do przesłanki przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
należy wskazać, że skarżący powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta
oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo
dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 3 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578). Ponadto
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wynika konieczność nie tylko powołania się na
okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również
wykazania, że przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi
wskazać, w czym - w jego ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz
podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona.
Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu nie prowadzi
bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającą na jego
oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,
OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;
z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126; z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,
LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu
drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste
naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna natychmiast, bez
potrzeby dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub
stosowania prawa z brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami
interpretacji (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r.,
II UK 317/07, LEX nr 453107; z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109;
z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z 17
października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r.,
I PKN 341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100 oraz wyrok Sądu Najwyższego
z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Oznacza to, że we wniosku o
I USK 418/26
5
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego uzasadnieniu, niezbędne
jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi wyrok sądu drugiej instancji
jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie Sądu Najwyższego
z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje się, że nie spełnia
tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie zawartego tam
zarzutu dodatkowo określeniem „rażącego”, „ewidentnego”, „kwalifikowanego” lub
„oczywistego”, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość
wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego
2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr
1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o
taką sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest
słuszny, ale także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje
jaskrawą wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).
W kontekście powyższego nie sposób uznać powołanych przez skarżących
przesłanek do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania za zasadne.
Kwestie istotne dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy doczekały się
utrwalonej, jednolitej wykładni. Wspólnik, który ma większościowe udziały w spółce
z ograniczoną odpowiedzialnością nie może korzystać z ubezpieczenia
społecznego jako pracownik (por. wyroki Sądu Najwyższego: z 3 lipca 2011 r., I UK
8/11, OSNP 2012 nr 17-18, poz. 225, LEX nr 1043990 oraz z 11 września 2013 r.,
II UK 36/13, LEX nr 1391783). Z tym stanowiskiem nie koliduje możliwość
pracowniczego ubezpieczenia wspólników wieloosobowych spółek z ograniczoną
odpowiedzialnością na stanowiskach członków zarządu (por. uchwała Sądu
Najwyższego z 8 marca 1995 r., I PZP 7/95, OSNAPiUS 1995 Nr 18, poz.
227). Jednak, gdy udział w kapitale zakładowym spółki innych wspólników
pozostaje iluzoryczny, to w orzecznictwie Sądu Najwyższy nie aprobuje się
czynności zmierzających do wykreowania więzi pracowniczej, pozbawionej
jednocześnie jej immanentnych cech z racji połączenia pracy i kapitału (por. wyroki
Sądu Najwyższego: z 7 kwietnia 2010 r., II UK 177/09, LEX nr 599767; z 3 sierpnia
2011 r., I UK 8/11, LEX nr 1043990). Sąd Najwyższy wskazał również, że
większościowy udziałowiec dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością,
I USK 418/26
6
będący jej jednoosobowym zarządem, mający 99 spośród 100 udziałów tej spółki,
nie może być uznany za jej pracownika dlatego, że prowadzi to do sytuacji, w której
społeczny status wykonawcy pracy staje się dla danej osoby jedynie funkcjonalnym
elementem jej statusu właściciela spółki, służąc jej kompleksowej obsłudze, a więc
do sytuacji, w której dochodzi do swoistej symbiozy pracy i kapitału, sprzecznej z
aksjologią prawa pracy i prawa ubezpieczeń społecznych, opartą co do zasady na
założeniu oddzielania kapitału oraz pracy. Jedyny lub niemal jedyny wspólnik nie
podlega zatem pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 5 marca 2020 r., III UK 82/19, LEX nr 3168960 lub
postanowienie z 22 czerwca 2021 r., II USK 186/21, LEX nr 3317270).
Prawidłowo skarżący dostrzegli, że obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik większościowy, choćby "prawie"
lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). Zatem w przypadku, gdy wspólnik
spółki z o.o. jest "prawie" lub "niemal" jedynym wspólnikiem, czyli nie posiada 100%
udziałów, ale znaczącą ich większość, która powoduje, że ma on prawie całkowite
władztwo nad spółką, co z kolei uniemożliwia jego zatrudnienie w tej spółce w
charakterze pracownika, może przystąpić do ubezpieczeń społecznych dobrowolnie.
Wobec niewykazania przez skarżących istnienia wskazanej przesłanki
przedsądu, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł o odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono w myśl art. 98 § 1 i 11 k.p.c.
[a.ł]
