I USK 412/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 19 marca 2026 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania A.W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Lublinie
o zasiłek opiekuńczy, zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński oraz zwrot
świadczeń wraz z odsetkami,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 19 marca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie
z dnia 12 lutego 2025 r., sygn. akt VIII Ua 62/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od A.W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Lublinie kwotę 240,00 (dwieście
czterdzieści) złotych, wraz z ustawowymi odsetkami za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu orzeczenia
do dnia zapłaty - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
DS
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Lublin-Zachód w Lublinie VII Wydział Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych, wyrokiem z 10 lipca 2024 r. (sygn. akt VII U 1091/19) wydanym w
sprawie A.W., z odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi
I USK 412/26
2
w Lublinie, o zasiłek opiekuńczy, zasiłek chorobowy, zasiłek macierzyński oraz
zwrot świadczeń wraz z odsetkami:
1. z 4 września 2019 r. (znak […], nr sprawy […]): oddalił odwołanie i zasądził
od A.W. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów
procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, za czas od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty;
2. z 17 września 2019 r. (znak […], nr sprawy […]): oddalił odwołanie i zasądził
od A.W. na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł, tytułem zwrotu kosztów
procesu z odsetkami ustawowymi za opóźnienie, za czas od dnia
uprawomocnienia się wyroku do dnia zapłaty.
Na skutek apelacji odwołującej, Sąd Okręgowy w Lublinie VIII Wydział Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 12 lutego 2025 r. (sygn. akt VIII Ua 62/24),
oddalił apelację i zasądził od odwołującej na rzecz organu rentowego kwotę 180 zł,
tytułem zwrotu kosztów postępowania za drugą instancję, z ustawowymi odsetkami
za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia
uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Lublinie, do Sądu
Najwyższego wywiodła odwołująca, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:
1. naruszenie prawa materialnego, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, tj.
art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, przez jego niezasadne zastosowanie,
pomimo występowania w sprawie następujących okoliczności faktycznych
wskazywanych przez wnioskodawczynię, a świadczących o braku
świadomego wprowadzenia przez nią organu w błąd:
1. uzyskaniu przez wnioskodawczynię przed rozpoczęciem przez nią
działalności gospodarczej w grudniu 2013 r. sugestii od pracownika ZUS w
zakresie wysokości deklarowanej podstawy wymiaru składek;
2. świadomości wnioskodawczyni o pozytywnym dla niej wyniku kontroli
przeprowadzonej przez ZUS w zakresie podlegania ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i dobrowolnemu ubezpieczeniu
chorobowemu, w stosunku do okresu 3 grudnia 2013 r. – 19 lutego 2015 r. z
I USK 412/26
3
podstawą wymiaru składek na te ubezpieczenia w wysokości pierwotnie
przez nią zadeklarowanej;
3. z prowadzeniem przez wnioskodawczynię działalności krawieckiej w
niezmienionym zakresie przez cały czas jej prowadzenia — od grudnia
2013 r. do stycznia 2019 r.;
4. niekwestionowania przez ZUS podlegania przez wnioskodawczynię
obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu i
dobrowolnemu ubezpieczeniu chorobowemu i akceptowaniem przez ZUS
wysokości deklarowanych przez wnioskodawczynię podstaw wymiaru
składek na te ubezpieczenia od grudnia 2013 r. aż do 28 sierpnia 2019 r.
(wypłacanie jej kolejnych świadczeń przez ponad 4 lata - od lutego 2015 r.
aż do 28 sierpnia 2019 r.
W związku z tak stawianymi zarzutami, skarżąca wniosła o uchylenie w
całości zaskarżonego wyroku Sądu Okręgowego w Lulinie i przekazanie temu
Sądowi sprawy do ponownego rozpoznania z pozostawieniem mu rozstrzygnięcia o
kosztach postępowania kasacyjnego, w tym kosztach zastępstwa adwokackiego,
według norm prawem przepisanych oraz wstrzymanie skuteczności orzeczenia
Sadu I instancji - wyroku Sądu Rejonowego Lublin-Zachód w Lublinie, do czasu
ukończenia postępowania kasacyjnego, z uwagi na grożąca stronie niepowetowana
szkodę związaną z wykonaniem prawomocnych decyzji ZUS z 4 i 17 września
2019 r.
Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazując na oczywistą jej zasadność, wynikającą z rażąco błędnego
zastosowania w sprawie skarżącej art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy systemowej, pomimo
że w ustalonym przez Sąd stanie faktycznym nie było podstaw do przyjęcia, że
wnioskodawczyni „intencjonalnie wprowadziła organ rentowy w błąd” przez „celowe
przemilczenie okoliczności zaprzestania faktycznego prowadzenia działalności
gospodarczej”, co w rezultacie doprowadziło do stwierdzenia prze Sąd Okręgowy
spełnienia się hipotezy normy prawnej zawartej we wskazanym przepisie prawa
materialnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i zasądzenie
I USK 412/26
4
na rzecz organu rentowego kosztów postępowania kasacyjnego według norm
prawem przepisanych, ewentualnie w przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania, oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu rentowego
kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej nie kwalifikuje się do przyjęcia i
merytorycznego rozpoznania.
Podkreślić należy, że skarga kasacyjna podlega badaniu (na etapie
przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych. Zgodnie
z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając
na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, czyli tak zwanego przedsądu,
ustawodawca zagwarantował, że skarga kasacyjna, jako nadzwyczajny środek
zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie realizować funkcje publicznoprawne.
Ograniczenie przesłanek, wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. do czterech ma, w
konsekwencji, zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i
procesowo będzie uzasadnione jedynie w tych przypadkach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga nie stanie się instrumentem
wykorzystywanym w każdej jednostkowej sprawie. Ostatecznie, nie w każdej
sprawie, nawet takiej, w której prawomocne orzeczenie zostało wydane w
warunkach błędu w subsumpcji, czy też wyniku wadliwej wykładni prawa, skarga
kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. W przeciwnym bowiem razie Sąd
Najwyższy stałby się, wbrew obowiązującym przepisom, sądem trzeciej instancji, a
jego zadaniem nie jest przecież dokonywanie korekty ewentualnych błędów w
zakresie stosowania, czy też wykładni prawa, w każdej indywidualnej sprawie.
I USK 412/26
5
Strona skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazała, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona - odwołała się więc do
przesłanki przedsądu wskazanej w przepisie art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Przypomnieć
więc wypada, że odwołanie się do tej przesłanki wymaga nie tylko powołania się na
okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również
wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca
musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się „oczywistość” zasadności skargi
oraz podać argumenty wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w
sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego
przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona. Strona skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym
wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26
kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX
nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto, przez
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone
orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy
prawa. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12,
LEX nr 1675171). Takiej okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.
Strona skarżąca oczywistej zasadności wywiedzionej przez siebie skargi kasacyjnej
upatruje w rażąco błędnym zastosowaniu w sprawie art. 84 ust. 2 pkt 2 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych, które miałoby polegać na tym, „iż zarówno Sąd
I instancji, jak i Sąd Okręgowy, dokonały oceny stanu świadomości A.W. odnośnie
nieprzysługiwania jej prawa do zasiłków i świadomości wprowadzania ZUS w błąd
odnośnie zaprzestania faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej w
całkowitym oderwaniu od okoliczności sprawy”. Tak sformułowany wniosek
świadczy jednak o jego bezzasadności – zarzuty kierowane są bowiem w kierunku
podważania ustalonego stanu faktycznego sprawy i stanowią polemikę z tymi
ustaleniami. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c.,
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub
I USK 412/26
6
oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Związanie to wyklucza nie tylko
przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie dowodów, lecz także badanie czy sąd
drugiej instancji nie przekroczył granic swobodnej ich oceny. Z tego punktu
widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet zarzucający naruszenia przepisów
prawa materialnego, który ma na celu polemikę z ustaleniami faktycznymi sądu
drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine
niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a
skarga kasacyjna nie może być wykorzystywana jako instrument pozwalający na
kwestionowanie niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej
instancji.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a o kosztach
postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 98 § 1 i § 3 k.p.c. w związku
z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9
ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118).
DS.
[SOP]
