I USK 402/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 28 maja 2025 r.
w sprawie z odwołania D.M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ostrowie
Wielkopolskim
o zasiłek chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 28 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu
z dnia 12 maja 2023 r., sygn. akt V Ua 4/23,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. zasądza od D.M. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Ostrowie Wielkopolskim kwotę 240,00
(dwieście czterdzieści) złotych, wraz z odsetkami, o których
mowa w art. 98 § 11 k.p.c. - tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
DS
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim,
decyzją z 13 maja 2022 r. (znak 260000/CW/00517601) odmówił D.M. prawa do
zasiłku chorobowego, z tytułu wypadku przy pracy, za okres od 17 października
2022 r. do 14 marca 2022 r., w wysokości 100% podstawy jego wymiaru. W
I USK 402/23
2
uzasadnieniu decyzji organ rentowy podniósł, że wyłączną przyczyną wypadku przy
pracy, jakiemu 14 września 2021 r. uległ ubezpieczony, było doprowadzenie przez
niego do zderzenia pojazdów, z uwagi na niedostosowanie prędkości do warunków
panujących na drodze, co stanowi rażące niedbalstwo.
Kolejną decyzją z 23 maja 2022 r. (znak 260000/RW/00043120) Zakład
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, odmówił D.M. prawa
do świadczenia rehabilitacyjnego z ubezpieczenia wypadkowego, od 15 marca
2022 r. do 10 września 2022 r., w wysokości 100% podstawy wymiaru. W
uzasadnieniu decyzji organ rentowy, tak jak uprzednio podał, że do wypadku doszło
wyłącznie wskutek rażącego niedbalstwa ubezpieczonego.
Sąd Rejonowy Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Kaliszu, wyrokiem z
21 grudnia 2022 r. (sygn. akt IV U 210/22), wydanym w sprawie D.M., przeciwko
Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim, o zasiłek
chorobowy i świadczenie rehabilitacyjne z ubezpieczenia wypadkowego, oddalił
odwołania.
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 12 maja 2023 r. (sygn. akt V Ua 4/23) oddalił apelację ubezpieczonego,
od wyroku Sądu Rejonowego w Kaliszu.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu, do Sądu
Najwyższego wywiódł ubezpieczony, zaskarżając judykat w całości, zarzucając
naruszenie prawa materialnego, tj. art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 30 października
2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych poprzez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, iż
„rażącym niedbalstwem” w rozumieniu ww. ustawy jest spowodowanie przez
ubezpieczonego kolizji drogowej, na skutek nie dostosowania prędkości do
warunków panujących na drodze i w konsekwencji zjechania na przeciwległy pas
ruchu, a to przy całkowitym pominięciu strony podmiotowej tego zdarzenia, tj. czy
ubezpieczony zdawał sobie sprawę z grożącego mu niebezpieczeństwa i
świadomie je zignorował, podczas gdy ocena zachowania ubezpieczonego, w
ustalonym stanie faktycznym nie pozwala stwierdzić, iż zachowywał się on w
sposób jaskrawo odbiegający od norm bezpiecznego postępowania i świadczący o
całkowitym zlekceważeniu przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia.
I USK 402/23
3
W związku ze stawianym zarzutem, skarżący wniósł o:
1. przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, gdyż jest oczywiście
uzasadniona;
2. uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego
rozpoznania Sądowi odwoławczemu;
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz ubezpieczonego kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego w postępowaniu
kasacyjnym.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
skarżący wskazał, że Sąd odwoławczy naruszył dyspozycję art. 21 ust. 1 ustawy z
dnia 30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy
pracy i chorób zawodowych, z taki skutkiem, iż naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego wyroku.
Sąd ad quem w ocenie skarżącego mechanicznie, bez głębszej refleksji
prawnej, utożsamił sytuację niedostosowania prędkości do warunków na drodze i
zjechania na przeciwległy pas ruchu z tym, że ubezpieczony był świadomy lub
powinien być (strona podmiotowa) grożącego mu zagrożenia życia i zdrowia, przez
co Sąd Okręgowy zakwalifikował na gruncie ustawy wypadkowej zachowanie
ubezpieczonego, jako rażące niedbalstwo. Jak wskazał skarżący, Sąd II instancji w
ogóle nie poczynił rozróżnienia, pomiędzy rażącym a zwykłym zaniedbaniem,
utożsamiając każde zaniedbanie z zaniedbaniem rażącym, co skutkowało
wydaniem oczywiście nieprawidłowego wyroku.
W odpowiedzi na wywiedzioną przez ubezpieczonego skargę kasacyjną,
organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i
zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych. W przypadku przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania, organ rentowy wniósł o jej oddalenie w całości oraz zasądzenie od
skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi kasacyjnej, wg norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I USK 402/23
4
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszym postępowaniu nie kwalifikuje
się do jej przyjęcia celem rozpoznania merytorycznego.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie: (1) występuje istotne zagadnienie prawne,
(2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność
postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z
tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że
zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,
a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc
pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi
przez Sąd Najwyższy.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik
skarżącego wskazał, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona – zdaniem
strony skarżącej Sąd odwoławczy naruszył dyspozycję art. 21 ust. 1 ustawy z dnia
30 października 2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy
i chorób zawodowych z takim skutkiem, iż naruszenie to spowodowało wydanie
oczywiście nieprawidłowego wyroku.
Wskazać więc należy na ugruntowane orzecznictwo Sądu Najwyższego, z
którego wynika, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. wymaga
nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście zachodzi.
Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie) wyraża się
„oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że
rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia
(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona
skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego
oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,
OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;
I USK 402/23
5
z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,
LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie
się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób
ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej
okoliczności strona skarżąca jednak nie wykazała.
Zwrócić należy uwagę, że w myśl art. 21 ust. 1 ustawy z 30 października
2002 r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób
zawodowych (aktualnie t.j. z 2025 r., poz. 257), świadczenia z ubezpieczenia
wypadkowego nie przysługują ubezpieczonemu, gdy wyłączną przyczyną
wypadków, o których mowa w art. 3 ustawy, było udowodnione naruszenie przez
ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia, spowodowane
przez niego umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. W orzecznictwie Sądu
Najwyższego utrwaliła się wykładnia, że uprawniony nie traci prawa do świadczenia
wypadkowego, jeżeli oprócz udowodnionego naruszenia przez niego przepisów
dotyczących ochrony życia i zdrowia, wywołanego jego umyślnym lub rażąco
niedbałym zachowaniem - przyczyną wypadku przy pracy (wypadku
komunikacyjnego) było obiektywnie nieprawidłowe (niewłaściwe) zachowanie
innego uczestnika zdarzenia, choćby niezawinione. Jeśli zatem zachowanie
poszkodowanego pracownika będącego sprawcą wypadku drogowego nie
stanowiło wyłącznej przyczyny wypadku, a tylko przyczyniło się do powstania tego
zdarzenia (stanowiło jego współprzyczynę), to pracownik nie jest pozbawiony
prawa do świadczeń z ubezpieczeń społecznych (por. wyroki Sądu Najwyższego: z
3 grudnia 2013 r., II UK 169/13, LEX nr 1421810; z 9 czerwca 2016 r., III UK 158/15,
LEX nr 2124045 oraz z 21 listopada 2018 r., I PK 156/17, LEX nr 2634550). W tej
sytuacji pojawienie się jakiejkolwiek współprzyczyny wypadku wyklucza negatywne
konsekwencje, jakie płyną w odniesieniu do ubezpieczonego z treści art. 21 ust. 1
ustawy wypadkowej. Dlatego, w sprawach dotyczących wypadków przy pracy tak
ważne pozostają ustalenia faktyczne, bo przecież prawo materialne stosuje się do
określonego stanu sprawy.
Z ustaleń Sądu II instancji nie wynika, by istniała jakakolwiek współprzyczyna
wypadku. Do zderzenia doszło na przeciwległym pasie ruchu niż ten, którym się
I USK 402/23
6
poruszał ubezpieczony. Ma rację Sąd Okręgowy, że kierowca, który doprowadza do
zjechania ze swego pasa jezdni i najeżdża na inny prawidłowo poruszający się
swoim pasem drogi pojazd, nie może powoływać się na to, że jego działanie nie
jest jedyną przyczyną wypadku i że nie zachował się rażąco niedbale. Odwołujący
nie dostosował prędkości do warunków drogowych i nie zachował ostrożności
wymaganej przez przepisy, przy wymijaniu się pojazdów. A skoro uczynił tak
wiedząc, o jego zdaniem złym wyprofilowaniu drogi, to w sposób jaskrawy
zlekceważył zasady ruchu drogowego. Odwołujący naruszył przepisy prawa o
ruchu drogowym, w szczególności art. 19, 20 i 23 tej ustawy. Naturalnie, nie każde
naruszenie przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia jest konsekwencją
rażącego niedbalstwa. Z tego względu konieczna jest indywidualizacja określonego
zdarzenia i tego rodzaju proces miał miejsce w analizowanej sprawie.
Tymczasem, skarżący swoje wątpliwości formułuje w oderwaniu od stanu
faktycznego sprawy, którym Sąd Najwyższy jest związany w postępowaniu
kasacyjnym (art. 3983 § 3 i art. 39813 § 2 k.p.c.). Z tego względu wszelkie próby
podważenia tych ustaleń pod pozorem naruszenia prawa materialnego nie mogą
być skuteczne. W orzecznictwie wskazuje się, że nieprawidłowa technika jazdy
samochodem i nienależyta obserwacja drogi, wynikające z nieprzestrzegania
przepisów ruchu drogowego, będące wyłączną przyczyną wypadku drogowego,
mającego charakter wypadku przy pracy, mogą być ocenione jako naruszenie
przez ubezpieczonego przepisów dotyczących ochrony życia i zdrowia,
spowodowane przez niego wskutek rażącego niedbalstwa i stanowić podstawę
wyłączenia prawa ubezpieczonego do świadczeń z ubezpieczenia wypadkowego
zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy wypadkowej (por. wyroki Sądu Najwyższego:
z 4 grudnia 2008 r., II UK 106/08, OSNP 2010 nr 11-12, poz. 143; z 13 lutego
2024 r., I USKP 33/23, Legalis nr 3048574; a także postanowienia Sądu
Najwyższego: z 26 listopada 2013 r., I UK 265/13, LEX nr 1555180; z 18 sierpnia
2021 r., II USK 251/21, Legalis nr 2734605, czy z 12 stycznia 2023 r., I USK 4/22,
Legalis nr 2877550).
Skarżący nie wykazał, aby zaskarżone orzeczenie było dotknięte tego
rodzaju kwalifikowaną wadą prawną, która mogłaby być uznana za elementarną lub
oczywistą, a która by uzasadniała twierdzenie o oczywistej zasadności wniesionej
I USK 402/23
7
skargi kasacyjnej, w zakresie naruszenia wskazanych przepisów. Stwierdzając, że
nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. Rozstrzygnięcie w przedmiocie
kosztów oparto na § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 9 ust. 2 Rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców
prawnych (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.).
[SOP]
DS
