I USK 4/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Zbigniew Korzeniowski
Dnia 23 lipca 2025 r.
w sprawie z odwołania M.F.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Warszawie
o prawo do emerytury górniczej,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 23 lipca 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 18 sierpnia 2023 r., sygn. akt III AUa 522/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
M.D.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 18 sierpnia 2023 r. oddalił
apelację pozwanego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych […] Oddział w Warszawie
od wyroku Sądu Okręgowego w Gliwicach z 2 marca 2023 r., który zmienił decyzję
pozwanego z 11 lutego 2022 r. i przyznał ubezpieczonemu M. F. prawo do
emerytury górniczej od 1 lutego 2022 r.
Sąd Apelacyjny stwierdził, że z dokumentów zgromadzonych w aktach ZUS
oraz z przedstawionego przez organ rentowy zestawienia z 11 lipca 2023 r.,
ubezpieczony M. F. wykonywał pracę górniczą od 2 lutego 1981 r. do 24
października 1983 r. i został powołany do odbycia zasadniczej służby wojskowej.
Służbę odbywał w okresie od 25 października 1983 r. do 15 października 1985 r.,
a następnie podjął pracę górniczą od 14 listopada 1985 r. Ustawa o emeryturach
I USK 4/24
2
i rentach z FUS nie przewiduje zaliczenia okresu odbywania zasadniczej służby
wojskowej do okresu pracy górniczej, od którego zależy prawo do emerytury
górniczej z art. 50a. Nie można jednak zapominać, że obowiązują regulacje
dotyczące odbywania zasadniczej służby wojskowej i m.in. wpływu tego okresu na
uprawnienia pracownicze i z zakresu ubezpieczeń społecznych. W czasie
odbywania przez ubezpieczonego służby wojskowej obowiązywała ustawa z dnia
21 listopada 1967 roku o powszechnym obowiązku obrony Rzeczypospolitej
Polskiej (Dz.U. 1984.7.31. t.j.). Art. 125 tej ustawy stanowił, że:
1. Pracownikowi, który w ciągu trzydziestu dni od zwolnienia z
zasadniczej lub okresowej służby wojskowej podjął pracę, czas odbywania służby
wojskowej wlicza się do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym podjął
pracę, w zakresie wszelkich uprawnień wynikających z Kodeksu pracy oraz
przepisów szczególnych.
2. Przepis ust. 1 stosuje się również w razie podjęcia pracy na podstawie
skierowania terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego,
jeżeli wniosek o skierowanie do pracy został złożony temu organowi w ciągu
trzydziestu dni od zwolnienia z zasadniczej lub okresowej służby wojskowej.
3. Pracownikowi, który podjął pracę lub złożył wniosek o skierowanie do
pracy po upływie trzydziestu dni od zwolnienia ze służby wojskowej, czas
odbywania służby wlicza się do okresu zatrudnienia tylko w zakresie wymiaru
urlopu wypoczynkowego i wysokości odprawy pośmiertnej oraz uprawnień
emerytalno-rentowych.
4. Terminy przewidziane w ust. 1 i 2 uważa się za zachowane, jeżeli
pracownik nie mógł podjąć pracy lub wystąpić z wnioskiem o skierowanie do pracy
z przyczyn usprawiedliwiających nieobecność w pracy.
5. Przepisy ust. 1-4 stosuje się, jeżeli przepisy szczególne nie
przewidują korzystniejszych uprawnień.
Ubezpieczony w ciągu trzydziestu dni od dnia zwolnienia z czynnej służby
wojskowej podjął pracę w zakładzie pracy, w którym był zatrudniony w dniu
powołania do tej służby. Zatem czas odbywania służby wojskowej należy mu
wliczyć do okresu zatrudnienia w tym zakładzie w zakresie wszystkich uprawnień
wynikających z kodeksu pracy oraz z przepisów szczególnych (ust. 1). Taka
I USK 4/24
3
zasada obowiązuje, jeżeli przepisy szczególne nie przewidują korzystniejszych
uprawnień (ust. 5). Wobec braku korzystniejszych uprawnień, ubezpieczonemu na
podstawie art. 125 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony
Rzeczypospolitej Polskiej należy okres od 25 października 1983 r. do 15
października 1985 r. wliczyć do okresu zatrudnienia w zakładzie pracy, w którym
był zatrudniony w dniu powołania do służby, w zakresie wszystkich uprawnień
wynikających ze stosunku pracy. Ubezpieczony w całym okresie zatrudnienia w
KWK K., począwszy od 2 lutego 1981 r., pracował na stanowisku górnika pod
ziemią, co stanowi pracę górniczą z art. 50c ust. 1 pkt 1 ustawy o emeryturach i
rentach z FUS. Nie ma żadnych podstaw, aby okres odbywania służby wojskowej
wliczyć ubezpieczonemu do okresu zatrudnienia jako pracę innego rodzaju czy na
innym stanowisku, ponieważ pewne uprawnienia ze stosunku pracy są związane
nie tylko z samym zatrudnieniem, ale również ma na nie wpływ stanowisko pracy,
wymiar czasu pracy czy miejsce wykonywania pracy. Tak jest np. w przypadku
pracownika wykonującego pracę pod ziemią stale i w pełnym wymiarze czasu
pracy. Dla niego istotne jest, aby okres odbywania służby wojskowej był wliczony
do okresu zatrudnienia w zakresie wszystkich uprawnień jakie dla niego wynikają
ze stosunku pracy, czyli z konkretnego stosunku zobowiązaniowego pomiędzy nim,
a jego pracodawcą. Nie ma też przesłanek do przyjęcia, że gdyby ubezpieczony nie
pełnił służby wojskowej, to w okresie od 25 października 1983 r. do 15 października
1985 r. wykonywałby inną pracę niż w całym okresie zatrudnienia. Z art. 125 ust. 3
ustawy o powszechnym obowiązku obrony RP wynika, że nawet gdyby pracownik
podjął pracę u dotychczasowego pracodawcy po upływie trzydziestu dni od
zwolnienia ze służby, to także wówczas okres odbywania służby wojskowej wlicza
się do okresu zatrudnienia, od którego zależą uprawnienia emerytalno-rentowe. Na
podkreślenie zasługuje również kwestia, że pełnienie przez pracownika służby
wojskowej nie może powodować, że jego sytuacja będzie mniej korzystnie
ukształtowana niż sytuacja pracownika, który nie odbywał służby wojskowej.
Uwzględniając powyższe Sąd stwierdził, że ubezpieczony po spełnieniu
przesłanek z art. 50a ustawy emerytalnej nabył prawo do kolejnej emerytury
górniczej.
I USK 4/24
4
Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną wniesioną
przez organ rentowy, w której wskazano, że „jest ona oczywiście uzasadniona.
Naruszenie przepisu prawa, na którym oparta jest skarga kasacyjna, jest oczywiste
i widoczne przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i wynika z treści
skargi. Zaskarżone orzeczenie już na pierwszy rzut oka narusza porządek prawny
w sposób niedopuszczalny w praworządnym państwie (postanowienie SN z dnia
21 września 2005 r., II CK 330/05). Brzmienie art. 50a ustawy emerytalnej jest
jednoznaczne, a mając na uwadze, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych są
przepisami bezwzględnie obowiązującymi, należy je interpretować ściśle i nadawać
im takie znaczenie jakie wynika z ich językowej wykładni. Emerytura górnicza jest
świadczeniem stanowiącym wyjątek od emerytur przyznawanych w powszechnym
wieku emerytalnym i dlatego przesłanki warunkujące prawo do jej przyznania
muszą być wykładane ściśle. Nie można także porównywać emerytury górniczej z
emeryturą w obniżonym wieku emerytalnym z tytułu pracy w warunkach
szkodliwych. Przepis art. 125 ust. 1 ustawy o powszechnym obowiązku obrony nie
określa natomiast żadnej przesłanki prawa do emerytury, gdyż odnosi się jedynie
do kwestii wliczania okresu służby wojskowej do okresu zatrudnienia w zakresie
wszystkich świadczeń wynikających ze stosunku pracy. Analiza przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych prowadzi z kolei do wniosku, że nie jest możliwe
postawienie znaku równości między pracą górniczą w rozumieniu art. 50c ustawy
emerytalnej a pracą w szczególnych warunkach ujętą w wykazie A, dziale I
(W górnictwie). Każda praca jest bowiem pracą w szczególnych warunkach, ale
obowiązujące przepisy nie przewidują możliwości uznania innych niż wymienione w
art. 50c okresów pracy w szczególnych warunkach za okresy pracy górniczej lub
równorzędnej z pracą górniczą”.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie przedstawia
zasadnej podstawy przedsądu i dlatego nie został uwzględniony.
Skarżący nie wykazuje, że skarga kasacyjna jest oczywiście zasadna.
I USK 4/24
5
Argumentem pozwanego jest to, że ustawa emerytalna nie zalicza służby
wojskowej do okresu pracy w szczególnych warunkach ani do okresu pracy
górniczej. Innymi słowy skarżący nie zgadza się ze stwierdzeniem, że sporne
uprawnienie może wynikać z ustawy o powszechnym obowiązku obrony.
Kwestia nie jest nowa. Orzecznictwo Sądu Najwyższego jest zgodne, że
okres zasadniczej służby wojskowej może być zaliczony do okresu pracy w
szczególnych warunkach i jako okres pracy górniczej, przy uwzględnieniu
przesłanek wynikających z przepisów o powszechnym obowiązku obrony.
Dwa zasadnicze argumenty przemawiają za takim kierunkiem wykładni.
Pierwszy ma charakter ustrojowy i systemowy, bowiem górnik, który przerywa
pracę w kopalni ze względu na obowiązek służby wojskowej, nie powinien być w
gorszej sytuacji niż inni górnicy, którzy nie mieli z tej przyczyny przerwy w
zatrudnieniu.
Po wtóre ustawy jako źródła prawa mają równorzędne znaczenie w systemie
prawa, dlatego brak jednoznacznej normy w ustawie emerytalnej nie zamyka
wykładni, że szczególne uprawnienie do zaliczenia okresu służby wojskowej do
okresu pracy, a tym przypadku w górnictwie, wynika z ustawy o powszechnym
obowiązku obrony, na co słusznie zwrócił uwagę Sąd w zaskarżonym wyroku.
Wykładnia Sądu Najwyższego jest zgodna i może reprezentować ją teza
wyroku z 25 października 2022 r., I USKP 137/21, zgodnie z którą „Okres
zasadniczej służby wojskowej odbytej przez pracownika zatrudnionego poprzednio
u pracodawcy, u którego wykonywał pracę górniczą, która ze względu na swój
kwalifikowany (szczególny) charakter uprawnia go do emerytury w znacznie
niższym niż powszechny wiek emerytalny (de facto w każdym możliwym wieku, w
którym wypracował pod ziemią 25-letni okres), traktuje się tak samo jak
wykonywanie takiej pracy. Skoro okres ten podlega zaliczeniu jako okres
zatrudnienia w zakresie wszelkich uprawnień (także emerytalno-rentowych)
uzależnionych od lat pracy u takiego pracodawcy, to powinno uwzględniać się go
także do stażu pracy górniczej wymaganego do nabycia prawa do emerytury
górniczej bez względu na wiek.” (por. dalsze orzecznictwo wskazane
w uzasadnieniu tego wyroku).
Z tych motywów orzeczono jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I USK 4/24
6
[a.ł]
