I USK 38/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 15 stycznia 2026 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania D.W.
od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie
o wszczęcie postępowania w przedmiocie nieważności decyzji,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 15 stycznia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Rzeszowie z dnia 19 marca 2024 r., sygn. akt III AUa 574/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) zasądza od D.W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Rzeszowie kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) wraz z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c.,
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Rzeszowie, wyrokiem z 19 marca 2024 r., po rozpoznaniu
apelacji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Rzeszowie od wyroku Sądu
Okręgowego w Rzeszowie z 23 marca 2023 r. zmienił zaskarżony wyrok i oddalił
odwołanie D.W. od decyzji organu rentowego z 2 grudnia 2022 r. odmawiającej
wszczęcia postępowania w sprawie z wniosku D.W. o stwierdzenie nieważności
decyzji z 20 kwietnia 2018 r. stwierdzającej podleganie przez wnioskodawcę
obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym od 1 stycznia 2012 r.
I USK 38/26
2
D.W. wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie,
zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na podstawach naruszenia
prawa materialnego, a mianowicie art. 83a ust. 1 – 3 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz. U. z 2025 r., poz.
350) przez ich niewłaściwe zastosowanie.
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie i rozstrzygnięcie co do istoty sprawy oraz
o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu rentowego zwrotu kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego za wszystkie instancje, w
tym za postępowanie kasacyjne według norm przepisanych; ewentualnie o
uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania
wraz z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego, a mianowicie: czy
w przedmiotowej sprawie i stanie faktycznym sprawy możliwym i zasadnym
pozostawało nakazanie podjęcia przez organ rentowy działań i czynności w
zakresie oraz w przedmiocie wniosku D.W. o stwierdzenie nieważności decyzji
organu rentowego z dnia 20 kwietnia 2018 roku, znak sprawy […]. Ponadto
skarżący powołał się na oczywistą zasadność skargi.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na
rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia jej do merytorycznego
rozpoznania.
Na wstępie warto podkreślić, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest
sądem powszechnym trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze
I USK 38/26
3
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego, w art. 3984 § 2 k.p.c.
wśród istotnych wymagań skargi kasacyjnej ustawodawca wymienił obowiązek
złożenia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Wymóg
ten wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości
odmowy przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
(art. 3989 § 2 k.p.c.), a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego
wywodu prawnego, w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie
okoliczności pozwalają na uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i jednocześnie uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu
katalogowi przesłanek. Ustawodawca, konstruując wymagania skargi kasacyjnej,
wyodrębnił w oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c. obowiązek przytoczenia
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym
bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem
zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na
usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na
I USK 38/26
4
wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w
sprawie zachodzą (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 31 stycznia 2008 r.,
II UK 246/07, LEX nr 449007; z dnia 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;
z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z dnia 19 czerwca 2008 r.,
II UZ 18/08, LEX nr 406392).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej powinno zawierać
odpowiednie skonkretyzowanie co najmniej jednej z przyczyn przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja uzasadniająca wniosek powinna
dotyczyć ustawowo określonych przyczyn przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania z zachowaniem standardu odpowiedniego do powagi postępowania
kasacyjnego przed Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących
skargi, profesjonalnych prawników (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia
6 maja 2010 r., III UZ 2/10, LEX nr 622211).
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla którego rozwikłania dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art.
390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w taki
I USK 38/26
5
sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego wątpliwości,
musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów prawa, na tle
których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma
podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14,
niepublikowane).
Z kolei w razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista
zasadność skargi kasacyjnej, należy w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny
wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na
poparcie tego twierdzenia (postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 kwietnia
2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 10 sierpnia 2006 r., V CSK 204/06, LEX
nr 421035; z dnia 9 stycznia 2008 r., III PK 70/07, LEX nr 448289; z dnia 11
stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; z dnia 3 kwietnia 2008 r., II PK
352/07, LEX nr 465859 i z dnia 5 września 2008 r., I CZ 64/08, LEX nr 512050).
O ile dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to
dla przyjęcia skargi do rozpoznania niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej
postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na
jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w szczegóły czy dokonywania pogłębionej
analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 16 września 2003 r., IV CZ 100/03, LEX
nr 82274; z dnia 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616; z dnia 26 lutego
2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107; z dnia 9 maja 2008 r., II PK 11/08, LEX nr
490364; z dnia 21 maja 2008 r., I UK 11/08, LEX nr 491538 i z dnia 9 czerwca
2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam
I USK 38/26
6
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02, OSNP
2004 Nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr 442743; z
dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca 2008 r.,
II UK 37/08, LEX nr 494133).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że
skarżący nie wykazał istnienia powołanych przesłanek przedsądu.
Powołując się na potrzebę rozstrzygnięcia istotnego zagadnienia prawnego
skarżący ogranicza się jedynie do postawienia pytania prawnego. Jednocześnie
pytanie to wadliwie, kazuistycznie konstruuje, gdyż odnosi się do konkretnej sprawy,
nie zaś abstrakcyjnego problemu prawnego, pozwalającego Sądowi Najwyższemu
odnieść do zagadnienia istotnego dla rozwoju orzecznictwa. Przytoczone
zagadnienie nie zostało umocowane o jakikolwiek przepis prawa, w szczególności
prawa materialnego. Ta sama uwaga dotyczy twierdzenia o oczywistej zasadności
skargi, niewywiedzionej w żaden sposób. Należy podkreślić, że nie jest możliwe,
przy uzasadnianiu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, odwołanie
się wprost do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ przytoczenie
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie oraz sformułowanie wniosku o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie stanowią dwa odrębne elementy konstrukcyjne
skargi kasacyjnej (m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 9 kwietnia 2015 r.,
III PK 151/14, LEX nr 1678968).
Godzi się zauważyć, że całokształt wypowiedzi pełnomocnika skarżącego
uzasadniającej wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
zachowuje standardu odpowiedniego do powagi postępowania kasacyjnego przed
Sądem Najwyższym i umiejętności zawodowych wnoszących skargi
profesjonalnych prawników.
Mając na uwadze powyższe, w szczególności wadliwość konstrukcyjną
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, za całkowicie bezpodstawne należało
uznać twierdzenie strony skarżącej, że w sprawie istnieje istotne zagadnienie
prawne oraz, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I USK 38/26
7
W tym stanie rzeczy, Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach procesu rozstrzygnięto na
podstawie art. 98 § 1 i 3 w związku z art. 39821 k.p.c.
M.G.
[SOP]
