I USK 378/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 listopada 2025 r.
SSN Piotr Prusinowski
w sprawie z odwołania M.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie
o podstawę wymiaru składek,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 listopada 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z dnia 23 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 136/24,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w
Koszalinie na rzecz M.K. 1.800 zł (jeden tysiąc osiemset) z
odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
[A.P.]
UZASADNIENIE
Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Koszalinie decyzją z dnia
21 lipca 2023 r. stwierdził, że podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
emerytalne, rentowe i wypadkowe M.K., podlegającej ubezpieczeniom jako osoba
prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą za okres od listopada 2022 do
czerwca 2023 r., wynosi równowartość kwot wskazanych w treści decyzji
(stanowiących 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego,
I USK 378/24
2
tj. ustalonych według ogólnej stawki dla przedsiębiorców, niekorzystający z ulgi
„mały ZUS plus”).
Wyrokiem z dnia 16 stycznia 2024 r. Sąd Okręgowy w Koszalinie zmienił
zaskarżoną decyzję ustalając, że podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne M.K. z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej za
okres od listopada 2022 r. do czerwca 2023 r. są w poszczególnych miesiącach
tego okresu równowarte kwotom zadeklarowanym przez płatniczkę składek.
Wyrokiem z dnia 23 maja 2024 r. Sąd Apelacyjny w Szczecinie oddalił
apelację organu rentowego.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaskarżył wyrok Sądu odwoławczego, w
skardze kasacyjnej powołał się na naruszenie art. 18 ust. 8, art. 18c ust. 1, 2 i 11
pkt 6 i art. 20 ust. 1 w zw. z art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych przez ich błędną wykładnię i
niewłaściwe zastosowanie w sprawie polegające na przyjęciu, że dla osoby
fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, która przed okresem pobierania
zasiłku macierzyńskiego korzystała z preferencyjnego ustalenia podstawy wymiaru
składek – „mały ZUS plus”, celem skorzystania nadal z preferencyjnego ustalania
wysokości składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie z zasadami
przewidzianymi w programie „mały ZUS plus” po zaprzestaniu pobierania zasiłku
macierzyńskiego w trakcie danego roku właściwym do zgłoszenia do ubezpieczeń
społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jest termin określony w art. 36
ust. 14a pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych z pominięciem
terminów określonych w art. 18c tejże ustawy.
Zdaniem organu rentowego w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawa materialnego - art. 36 ust. 14a pkt 2 w zw. z art. 18c z ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, w zakresie ustalenia,
czy dla osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, która przed okresem
pobierania zasiłku macierzyńskiego korzystała z preferencyjnego ustalenia
podstawy wymiaru składek - ”mały ZUS plus”, celem skorzystania nadal z
preferencyjnego ustalania wysokości składek na ubezpieczenia społeczne zgodnie
z zasadami przewidzianymi w programie „mały ZUS plus” po zaprzestaniu
pobierania zasiłku macierzyńskiego w trakcie danego roku właściwym do
I USK 378/24
3
zgłoszenia do ubezpieczeń społecznych z tytułu prowadzenia działalności, jest
termin określony w art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych , czy też termin określony w art. 18c tejże ustawy.
Zdaniem organu rentowego, jeżeli po zakończeniu pobierania zasiłku
macierzyńskiego ubezpieczona przewidywała dalsze prowadzenie działalności
gospodarczej, to w terminie do 31 stycznia 2022 r. powinna była dokonać
zgłoszenia - od 1 stycznia 2022 roku, do obowiązkowego ubezpieczenia
zdrowotnego z kodem tytułu uwzględniającym ulgę „mały ZUS plus” (05 90 00).
W przypadku chęci skorzystania z ulgi „mały ZUS plus” zobowiązana była do
stosowania tego kodu do 31 grudnia 2021 r. Od 1 stycznia do 23 listopada 2022 r.
powinna zgłosić się do obowiązkowego ubezpieczenia zdrowotnego z kodem 05 90
00. Niezachowanie terminów przekazania dokumentów zgłoszeniowych,
determinuje brak uprawnienia ubezpieczonej do skorzystania w 2022 roku, a
następnie w 2023 r. z zasad ustalania najniższej podstawy wymiaru składek
uzależnionej od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej uzyskanego w
poprzednim roku kalendarzowym.
Sąd Najwyższy zważył:
Skarga kasacyjna nie może zostać przyjęta do rozpoznania, gdyż w sprawie
nie występuje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Staje się to zrozumiałe, jeśli weźmie się pod uwagę – co podkreślił Sąd
odwoławczy, a co konsekwentnie ignoruje organ rentowy - że żaden przepis ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych nie nakazywał ubezpieczonej zgłoszenia
zmiany danych związanych ze sposobem obliczania podstawy wymiaru składek w
styczniu 2022 r., w sytuacji, gdy do listopada 2022 r. korzystała z zasiłku
macierzyńskiego. W tym ujęciu trzeba podkreślić, że u podstaw „potrzeby wykładni
przepisów” warunkujących przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania leży
zanegowanie możliwości zastosowania terminu z art. 36 ust. 14a pkt 2 ustawy o
systemie ubezpieczeń społecznych i podkreślenie, że zastosowanie znajdują
terminy z art. 18c tejże ustawy. Zamysł tej jest problematyczny, co staje się jasne,
I USK 378/24
4
jeśli weźmie się pod uwagę, że art. 18c ustawy systemowej składa się trzynastu
jednostek redakcyjnych (ustępów), a organ rentowy nie wyjaśnia w której z tych
jednostek kryje się ów konkurencyjny termin. Można się tylko domyślać, że chodzi o
art. 18c ust. 9 ustawy systemowej. W tym miejscu należy przypomnieć, że Sąd
Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zgłoszonych podstaw
(art. 39813 § 1 k.p.c.). Ma to znaczenie, gdyż skarżący formułując zarzut skargi
kasacyjnej nie wymienił art. 18c ust. 9 ustawy systemowej, a ze wskazanego w
skardze art. 18c ust. 1, 2 i 11 pkt 6 ustawy systemowej nie wynika żaden termin,
który mógłby zostać przeciwstawiony art. 36 ust. 14a pkt 2 tej ustawy. Znaczy to
tyle, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie doprowadzi do wyjaśnienia
wątpliwości, których doszukuje się organ rentowy. Sąd Najwyższy wobec
ograniczenia z art. 39813 § 1 k.p.c. byłby w takim wypadku zmuszony do oddalenia
skargi kasacyjnej wobec braku wskazania na adekwatne podstawy prawne.
Na zakończenie trzeba stwierdzić, że ulga przewidziana w art. 18c ustawy
systemowej co do zasady przyznawana jest w sekwencji rocznej. Od wzorca tego
ustawodawca przewidział jednak wyjątek. Wyraźnie zaznaczono go w ostatnim
zdaniu art. 18c ust. 9 ustawy systemowej. W rezultacie sposób myślenia organu
rentowego zakładający, że korzystanie z ulgi wymaga dokonanie stosowanych
zgłoszeń każdorazowo od stycznia, choć w miesiącu tym ubezpieczony nie może
jeszcze korzystać z ulgi, nie ma odzwierciedlenia w obowiązujących przepisach.
Sąd Najwyższy ma obowiązek przyjąć skargę kasacyjną do rozpoznania, jeśli w
sprawie występują „poważne wątpliwości” interpretacyjne. Analiza wywodu organu
rentowego prowadzi do konkluzji, że przedstawione wątpliwości nie posiadają
statusu kwalifikowanego – nie są „poważnymi wątpliwościami”, czyli takimi, których
nie można wyjaśnić w ramach standardowej wykładni przepisów.
Kierując się wskazanymi racjami, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2
k.p.c. i art. 108 § 2 k.p.c. orzekł jak w sentencji.
I USK 378/24
5
[A.P.]
[a.ł]
