I USK 357/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania P. B.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Chrzanowie
z udziałem zainteresowanej S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z dnia 3 czerwca 2024 r., sygn. akt III AUa 851/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Krakowie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 3 czerwca 2024 r., III AUa 851/23, oddalił apelację odwołującego się P.
B. od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z 27 kwietnia 2023 r., VII U 2104/21,
oddalającego jego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Chrzanowie z 23 października 2013 r. stwierdzającej, że odwołujący nie
podlega ubezpieczeniom społecznym w pełnym zakresie z tytułu zatrudnienia na
podstawie umowy o pracę u płatnika składek S. Spółce z o.o. z siedzibą w K. w
okresie od 1 października 2012 r. do 17 maja 2013 r.
Odwołujący się zaskarżył w całości wyrok Sądu Apelacyjnego skargą
kasacyjną zarzucając naruszenie: 1/ art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1,
I USK 357/24
2
art. 12 ust. 1, art. 13 pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 13
października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z
2024 r., poz. 497 ze zm., dalej jako „ustawa systemowa”) w związku z art. 22 k.p. w
związku z art. 83 § 1 k.c. przez błędną wykładnię i uznanie, że zawarta z
odwołującym się umowa o pracę z dnia 1 października 2012 r. miała charakter
pozorny i tym samym nie można uznać go za pracownika podlegającego
obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym w pełnym zakresie od 1 października
2012 r. do 17 maja 2013 r.; 2/ art. 3271 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez
pominięcie kwestii, że umowa o pracę w tym okresie była jedynym tytułem
ubezpieczenia odwołującego się, pomimo ustalenia, że nie miał on w tym okresie
innego tytułu do ubezpieczeń społecznych, w szczególności nie wykonywał
działalności gospodarczej; 3/ art. 3271 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez
pominięcie ustalenia, na czym polegały obowiązki pracownicze odwołującego się
podczas zatrudnienia od 1 października 2012 r. do dnia powstania niezdolności do
pracy, gdzie wykonywał pracę, w które dni tygodnia i w jakich godzinach, sam czy
we współdziałaniu z innymi pracownikami, kto sprawował nad nim nadzór;
4/ art. 3271 k.p.c. w związku z art. 233 § 1 k.p.c. przez zaniechanie
wszechstronnego wyjaśnienia, czym odwołujący zajmował się w godzinach
przedpołudniowych 12 grudnia 2012 r. w L., gdzie doszło do wypadku.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a to ze względu na wystąpienie
w sprawie istotnych zagadnień prawnych, a mianowicie: a/ czy zaniedbanie przez
pracodawcę szeregu obowiązków związanych z zatrudnianiem pracownika może
przesądzać o braku woli zawarcia umowy o pracę, a tym samym pozorności umowy
o pracę (art. 22 k.p. w zw. z 83 § 1 k.c.)? b/ czy fakt zatrudnienia jednego
pracownika przez pracodawcę lub problemy finansowe pracodawcy mogą
przesądzać o pozorności zawartej z takim pracownikiem umowy o pracę (art. 22
k.p. w związku z 83 § 1 k.c.)? Dodatkowo wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania na podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazując na potrzebę wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości i rozbieżności w
orzecznictwie, tj. art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 8 ust. 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1, art. 13
I USK 357/24
3
pkt 1 oraz art. 68 ust. 1 pkt 1 lit. a ustawy systemowej w związku z art. 22 k.p. w
związku z art. 83 § 1 k.c. lub art. 58 § 1 k.c.
Wniósł także o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie
sprawy Sądowi drugiej instancji do ponownego rozpoznania i rozstrzygnięcia przez
ten sąd o kosztach postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów (pkt 2), zachodzi nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest
oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i
procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być
zrealizowane jej funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w
takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej
wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd
Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 września
2016 r., V CSK 143/16, LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX
nr 2069457; z 1 grudnia 2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).
I USK 357/24
4
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania, którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. W przypadku powołania jako podstawy wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania istnienia w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego, skarżący ma obowiązek nie tylko sformułować samo zagadnienie, ale
także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią jurydyczną
argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania problemu
prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od sposobu
rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych przez
Sąd drugiej instancji. Wywód ten powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty
przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie
art. 390 k.p.c. Samo zaś zagadnienie prawne, w formie pytania sformułowanego w
taki sposób, by możliwe było rozstrzygnięcie stawianych przez skarżącego
wątpliwości, musi w swej treści zawierać odwołanie do przepisu lub przepisów
prawa, na tle których takie zagadnienie powstaje. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy
ma podstawę do oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście
zagadnieniem "prawnym" oraz czy jest to zagadnienie "istotne". Nie można przy
tym zasadnie twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w
podnoszonej kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14).
Natomiast powołanie się w skardze kasacyjnej na potrzebę wykładni
przepisów prawnych wymaga wykazania przez autora skargi, że określony przepis
prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, ze wskazaniem na czym te poważne
wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni, bądź że jego niejednolita
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które należy przytoczyć
(postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,
OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z dnia 15 października 2002 r., II CZ 102/02,
niepublikowane). Rozstrzygnięcie wątpliwości interpretacyjnych nie może się
I USK 357/24
5
sprowadzać do odpowiedzi na zarzuty autora skargi skierowane pod adresem
zaskarżonego orzeczenia ani też do odpowiedzi na wątpliwości skarżącego, które
można wyjaśnić za pomocą obowiązujących reguł wykładni bądź w drodze
prostego zastosowania przepisów (postanowienie Sądu Najwyższego z 16 stycznia
2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003 nr 13, poz. 5).
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia wyżej wymienionych
przesłanek, a jego uzasadnienie w istocie zmierza do zakwestionowania przyjętych
w sprawie ustaleń faktycznych. Autor skargi rozminął się z istotnymi, miarodajnymi i
przekonującymi ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego
wyroku, z których wynikało, że 12 grudnia 2012 r. skarżący uległ wypadkowi, w
wyniku którego był długotrwale niezdolny do pracy, a dopiero 7 stycznia 2013 r.
został zgłoszony do ubezpieczeń społecznych z datą wsteczną od 1 października
2012 r. Oprócz umowy o pracę i świadectwa pracy, nie przedłożono żadnych
innych dokumentów potwierdzających fakt zatrudnienia. Ponadto w tym czasie
skarżący prowadził działalność gospodarczą, którą zawiesił dopiero w 2014 r. Sądy
oby instancji uznały, że umowa o pracę zawarta między skarżącym a spółką
Spectrum - Bud miała pozorny charakter, a zatem była nieważna.
Na gruncie przekonujących ustaleń faktycznych oraz prawidłowej i
przekonującej suwerennej sędziowskiej oceny zebranego materiału dowodowego,
które nie mogą być wskazywane jako podstawy kasacyjnego zaskarżenia (art. 3983
§ 3 k.p.c.), skarżący nie wykazał istnienia istotnego zagadnienia prawnego, które
budziłoby jakiekolwiek wątpliwości interpretacyjne wymagające merytorycznej
interwencji kasacyjnej ze strony najwyższej instancji sądowej i rozmijało się z
wiążącymi Sąd Najwyższy ustaleniami faktycznymi prawidłowo dokonanego osądu.
Konkretnie rzecz ujmując, samo przedstawienie przez skarżącego umowy o pracę
rzekomo podpisanej w październiku 2012 r. i zgłoszenie go do ubezpieczeń
społecznych w styczniu 2013 r., bez realnego świadczenia pracy w ramach tej
umowy, przy jednoczesnym prowadzeniu przez skarżącego działalności
gospodarczej, mogło być ocenione za pozór zatrudnienia już po wypadku jaki miał
miejsce 12 grudnia 2012 r. w sposób intencjonalnie zmierzający do obejścia prawa
pracy z ewidentnym zamiarem skorzystania z nienależnych świadczeń z
ubezpieczeń społecznych, które nie przysługiwały bez wykazania realnego tytułu
I USK 357/24
6
podlegania pracowniczym ubezpieczeniom. Dlatego na jurysdykcyjną tolerancję nie
zasługują żadne działania skierowane na uzyskanie nienależnych świadczeń z
ubezpieczenia społecznego przed okresami zamierzonego skorzystania przez
pozornie zatrudnionego skarżącego ze świadczeń z ubezpieczeń społecznych
(art. 83 § 1 k.c. w związku z art. 300 k.p.). Takie zabiegi pozostawały w ewidentnej
sprzeczności z podstawami kasacyjnego zaskarżenia, a także z zasadą równego
traktowania wszystkich rzeczywiście ubezpieczonych, w tym z zasadą solidaryzmu
ubezpieczeń społecznych, z której nie powinien korzystać skarżący pozornie i
intencyjnie zatrudniony na podstawie wyłącznie deklarowanego „konsensualnego”
zatrudnienia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[SOP]
