I USK 354/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Ewa Stryczyńska
Dnia 21 lipca 2026 r.
w sprawie z odwołania S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
z siedzibą w W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie
z udziałem S.O. i S.1 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 21 lipca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Warszawie z dnia 10 grudnia 2024 r., sygn. akt III AUa 2548/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddział
w Warszawie na rzecz S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
z siedzibą w W. i S.1 spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z
siedzibą
w W. kwoty po 240,00 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa prawnego w postępowaniu
kasacyjnym z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych
za opóźnienie w spełnieniu tego świadczenia za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia
zapłaty.
I USK 354/26
2
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 18 lipca 2023 r., zmienił zaskarżoną
przez S. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w W. decyzję Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z 15 września 2020 r. w ten
sposób, że stwierdził, że S.O. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom
emerytalnemu,
rentowym,
chorobowemu
i
wypadkowemu
od 12 października 2006 r. do 31 stycznia 2011 r. i od 1 czerwca 2015 r. do nadal
jako pracownik S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w W. (pkt I) i zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej się zwrot kosztów
zastępstwa procesowego (pkt II).
Sąd Okręgowy ustalił, że S.O. od 1 czerwca 2015 r. jest zatrudniony w S.1
spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W., na podstawie umowy o pracę w
wymiarze pełnego etatu na stanowisku pracownika ochrony fizycznej stałej.
Miejscem świadczenia pracy były obiekty chronione przez spółkę na terenie
województwa […] S.1. sp. z o.o. odprowadzała składki z tytułu umowy o pracę
zawartej z ubezpieczonym.
Ubezpieczony w okresie od lipca 2015 r. do stycznia 2017 r. zawarł z S. sp. z
o.o. w W. umowy zlecenia. S. sp. z o.o. nie odprowadzała składek z tytułu umów
zlecenia zawartych z ubezpieczonym. W ramach umowy zlecenia wykonywał on taką
samą pracę, jaką wykonywał na podstawie umowy o pracę.
Sąd Okręgowy wskazał, że istotą sporu było ustalenie, który z podmiotów –
S.1 sp. z o.o. czy S. sp. z o.o., był pracodawcą ubezpieczonego, a tym samym
płatnikiem składek na obowiązkowe ubezpieczenia emerytalne, rentowe, chorobowe
i wypadkowe.
Sąd Okręgowy podniósł, że zgodnie z art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zwanej „ustawą
systemową”), za pracownika w rozumieniu tej ustawy uważa się także osobę
wykonującą pracę na podstawie umowy agencyjnej, umowy zlecenia lub innej
umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z Kodeksem cywilnym stosuje się
przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło, jeżeli umowę taką zawarła z
pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub jeżeli w ramach takiej umowy
wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Zgodnie
natomiast z art. 18 ust. 1 ww. ustawy systemowej, podstawę wymiaru składek na
I USK 354/26
3
ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników, stanowi przychód, o którym mowa
w art. 4 pkt 9 i 10 tej ustawy, tj. przychód w rozumieniu przepisów o podatku
dochodowym od osób fizycznych z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy.
W podstawie wymiaru składek uwzględnia się również przychód z tytułu
wykonywania pracy na podstawie umowy zlecenia, jeśli taką umowę pracownik
zawarł z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy lub jeżeli w ramach takiej
umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy
(art. 18 ust. la w zw. z art. 8 ust. 2a ww. ustawy).
Sąd Okręgowy wskazał, że dokonując wykładni art. 18 ust. 1a ustawy
systemowej Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 2 września 2009 r., (II UZP
6/09), zauważył, że z przepisu tego wynika logicznie, że w odniesieniu do
pracowników w rozumieniu art. 8 ust. 2a ustawy systemowej płatnikiem jest
pracodawca, a przychód z tytułu umowy cywilnoprawnej jedynie „uwzględnia się” w
podstawie wymiaru składek z tytułu stosunku pracy.
Zdaniem Sądu Okręgowego wskazane wyżej przepisy nie dają podstaw do
zamiany w miejsce pracodawcy innego podmiotu niż ten, z którym ubezpieczony był
związany umową o pracę. Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie
pracownika dla celów ubezpieczeniowych poza sferę stosunku pracy do dwóch
sytuacji: wykonywania pracy na podstawie jednej ze wskazanych umów
cywilnoprawnych przez osobę, która zawarła ją z pracodawcą i wykonywania pracy
na podstawie jednej ze wskazanych umów cywilnoprawnych zawartej, co prawda z
osobą trzecią, ale na rzecz pracodawcy.
W ocenie Sądu pierwszej instancji w sprawie nie występuje żadna ze
wskazanych sytuacji. Ubezpieczony był związany umową o pracę ze spółką S.1 sp.
z o.o., natomiast ze spółką, którą organ rentowy uznał za pracodawcę, tj. S. sp. z
o.o.
był
związany
jedynie
umową
zlecenia.
W tej sytuacji prawnej brak jest przesłanek do zastosowania przez organ art. 8 ust. 2a
ustawy systemowej.
Według Sądu Okręgowego przyjęta przez organ rentowy definicja płatnika
jako podmiotu, na rzecz którego praca jest faktycznie świadczona, nie znajduje
odzwierciedlenia w przepisach ustawy. Definicję ustawową płatnika składek zawiera
art. 4 pkt 2 ppkt a, stosownie do której w stosunku do pracowników jest nim
pracodawca. Zdaniem Sądu Okręgowego przepis ten jest jasny, a jego treść nie
I USK 354/26
4
uzależnia posiadania statusu płatnika składek-pracodawcy od faktycznego osiągania
korzyści z pracy ubezpieczonego.
W konsekwencji dla oceny, który podmiot powinien pełnić funkcję płatnika
składek, bez znaczenia pozostaje to, który z podmiotów uzyskuje korzyść z pracy
ubezpieczonego, jeśli tylko jeden z nich posiada status pracodawcy. Dyspozycja art.
8 ust. 2a ustawy systemowe reguluje sytuacje wyjątkowe, w których ubezpieczony -
pomimo zawartej z pracodawcą-płatnikiem składek umowy o pracę - zawiera
dodatkowo umowy zlecenia z podmiotem trzecim. Wówczas badaniu podlega
wyłącznie charakter prawny umowy zlecenia w kontekście ewentualnego
wykonywania jej na rzecz pracodawcy. Zdaniem Sądu pierwszej instancji, ustalony
stan faktyczny wyklucza zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej.
Według Sądu Okręgowego organ rentowy nie wykazał, że pracodawcą
ubezpieczonego w rzeczywistości była inna spółka (art. 6 k.c. i 232 k.p.c.). Organ
rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie, że pracodawcą
ubezpieczonego był S. sp. z o.o. Ograniczył się wyłącznie do przedłożenia na płycie
CD bardzo obszernych akt kontroli, nie wskazując przy tym, o przeprowadzenie
dowodu, z których dokumentów, znajdujących się na płycie wnosi.
Sąd pierwszej instancji uznał, że organ rentowy nie udowodnił faktu, z którego
wywodził skutki prawne.
Na skutek apelacji organu rentowego Sąd Apelacyjny w Warszawie, wyrokiem
z 10 grudnia 2024 r. sprostował w komparycji zaskarżonego wyroku określenie
przedmiotu sporu i oddalił apelację oraz orzekł o kosztach postępowania obciążając
organ rentowy obowiązkiem ich zwrotu na rzecz odwołującego się.
W ocenie Sądu drugiej instancji Sąd Okręgowy prawidłowo przeprowadził
postępowanie dowodowe, zgromadził niezbędny materiał dowodowy i dokonał jego
trafnej oceny, nie naruszając przy tym zasady swobodnej oceny dowodów, poczynił
również trafne rozważania prawne, zawierające wskazanie podstawy prawnej
rozstrzygnięcia, stosując przy tym zasady logiki prawniczej i opierając swoje
orzeczenie na klarownym wywodzie prawnym.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego to, że S. Sp. z o.o. jest całościowym
udziałowcem w spółce S.1 Sp. z o.o., nie uprawnia do wnioskowania w sposób
jednoznaczny, że ubezpieczony świadczył pracę na rzecz odwołującej się spółki na
warunkach określonych w art. 22 § 1 k.p. Mimo powiązań pomiędzy spółkami, obie
spółki formalnie wciąż stanowią odrębne podmioty. Oczywistym jest, że
I USK 354/26
5
beneficjentem pracy wykonywanej przez pracownika danej spółki ostatecznie jest
również jej udziałowiec. Gdyby jednak przychylić się do stanowiska organu
rentowego, to w każdym przypadku należałoby przyjąć, że pracownicy danej spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością wykonują pracę na rzecz jej udziałowców, co
stanowiłoby podstawę do stwierdzenia, że to udziałowcy spółki, a nie sama spółka,
winni zostać uznani za pracodawcę (płatnika składek). Sama jednak okoliczność
ścisłych powiązań podmiotów gospodarczych nie stanowi autonomicznej przesłanki
do uznania, że to spółka właścicielska jest pracodawcą pracownika zatrudnionego w
spółce zależnej, gdyż aspekt ten winien być rozpatrywany z perspektywy art. 22 § 1
k.p., a kwestia potencjalnego objęcia ubezpieczeniem z tego tytułu „dodatkowego”
zatrudnienia w oparciu o umowy zlecenie, stosownie do art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej.
W ocenie Sądu Apelacyjnego organ rentowy pominął fakt, że ubezpieczony
pozostawał w stosunku pracy z S.1 sp. z o.o., nie zaś z S. sp. z o.o., z którą to spółką
zainteresowany równolegle pozostawał w formalnym cywilnoprawnym stosunku
umowy zlecenia. Organ rentowy nie zakwestionował tak sformalizowanych
stosunków
prawnych
między
stronami.
W szczególności nie przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że S.O. w
spornym okresie w rzeczywistości świadczył pracę w ramach stosunku pracy na
rzecz S. sp. z o.o., nie zaś na rzecz S.1
sp. z o.o.
Sąd drugiej instancji podniósł, że na tle definicji zawartej w art. 8 ust. 1 ustawy
systemowej za pracownika uważa się osobę pozostającą w stosunku pracy.
Powyższe stanowi odesłanie systemowe do art. 22 § 1 Kodeksu pracy, który stanowi,
że przez nawiązanie stosunku pracy pracownik zobowiązuje się do wykonywania
pracy określonego rodzaju na rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w
miejscu i czasie wyznaczonym przez pracodawcę, a pracodawca - do zatrudniania
pracownika za wynagrodzeniem. Dla objęcia ubezpieczeniem społecznym z tytułu
wykonywania pracy zasadnicze znaczenie ma więc to czy strony umowy
rzeczywiście pozostawały w stosunku pracy (art. 8 ust. 1 ustawy systemowej). O tym
czy strony istotnie nawiązały stosunek pracy, stanowiący tytuł ubezpieczeń
społecznych nie decyduje formalne zawarcie umowy o pracę, wypłata
wynagrodzenia, przystąpienie do ubezpieczenia i opłacenie składki czy też
wystawienie świadectwa pracy, ale rzeczywiste realizowanie elementów
I USK 354/26
6
charakterystycznych dla stosunku pracy, a wynikających z treści art. 22 § 1 k.p.
Dla objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami społecznymi istotne jest zatem, aby
stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie zatrudnienia o cechach
pracowniczych. Przy tym, w myśl art. 8 ust. 2a ustawy systemowej, za pracownika w
rozumieniu ustawy, uważa się także osobę wykonującą pracę na podstawie umowy
agencyjnej, umowy zlecenia lub innej umowy o świadczenie usług, do której zgodnie
z Kodeksem cywilnym stosuje się przepisy dotyczące zlecenia, albo umowy o dzieło,
jeżeli umowę taką zawarła z pracodawcą, z którym pozostaje w stosunku pracy, lub
jeżeli w ramach takiej umowy wykonuje pracę na rzecz pracodawcy, z którym
pozostaje w stosunku pracy.
Przepis art. 8 ust. 2a ustawy systemowej rozszerza pojęcie pracownika dla
celów ubezpieczeń społecznych poza sferę stosunku pracy, w tym na wykonywanie
pracy na podstawie jednej z tych umów przez osobę, która wymienioną umowę
zawarła z osobą trzecią, jednakże w jej ramach wykonuje pracę na rzecz
pracodawcy, z którym pozostaje w stosunku pracy. Dyspozycje tego przepisu
rozszerzają pojęcie pracownika dla celów ubezpieczeń społecznych na dwie
sytuacje. Pierwszą jest wykonywanie pracy na podstawie jednej z wymienionych
umów prawa cywilnego przez osobę, która taką umowę zawarła z pracodawcą, z
którym pozostaje w stosunku pracy. Tak samo jest traktowane wykonywanie pracy
na podstawie jednej z umów cywilnoprawnych przez osobę, która wprawdzie umowę
taką zawarła z osobą trzecią, jednak świadczy pracę na rzecz pracodawcy, z którym
pozostaje w stosunku pracy.
Istotą decydującą o uznaniu takiej osoby za pracownika w rozumieniu art. 8
ust. 2a ustawy systemowej jest to, że - będąc pracownikiem związanym stosunkiem
pracy z takim pracodawcą - równocześnie świadczy pracę, na podstawie umowy
cywilnoprawnej, zawartej z pracodawcą albo z inną osobą. Pracodawca w wyniku
takiej cywilnoprawnej umowy „o podwykonawstwo” przejmuje w ostatecznym
rachunku rezultat takiej pracy i dla takiej „pracowniczej” kwalifikacji prawnej dla celów
ubezpieczeń społecznych nie ma istotnego znaczenia to, czy praca wykonywana na
podstawie umowy cywilnoprawnej ma cechy zatrudnienia pracowniczego. Ważne
jest jedynie, aby beneficjantem pracy wykonywanej na podstawie umowy
cywilnoprawnej był pracodawca.
Ocena prawidłowości zaskarżonej decyzji, na mocy której stwierdzono, że S.
O. podlegał ubezpieczeniom społecznym jako pracownik S. sp. z o.o. z tytułu umowy
I USK 354/26
7
o pracę zawartej z S.1 sp. z o.o. - wymagała w pierwszej kolejności ustalenia, że
ubezpieczony
pozostawał
z odwołującą się spółką w stosunku pracy w rozumieniu art. 22 § 1 k.p. W
uzasadnieniu zaskarżonej decyzji brak jednak ustaleń i ocen w tym zakresie,
zwłaszcza, że decyzja obejmuje okresy od 12 października 2006 r. do 31 stycznia
2011 r. oraz od 1 czerwca 2015 r. do nadal, a niekwestionowane ustalenia Sądu
pierwszej instancji wskazują na zawarcie umowy o pracę przez ubezpieczonego z
S.1 sp. z o.o. w W. w wymiarze pełnego etatu od 1 czerwca 2015 r.
Zdaniem Sądu Apelacyjnego organ rentowy błędnie odniósł ustalone w toku
własnych postępowań kontrolnych okoliczności faktyczne i dokonane oceny prawne
do sytuacji ubezpieczonego traktując sprawę całościowo, bez szczegółowej analizy
jego przypadku. Powyższa konkluzja staje się oczywista po lekturze uzasadnienia
zaskarżonej decyzji, w której mimo szerokiego odniesienia się przez organ rentowy
do okoliczności współpracy między S. sp. z o.o. oraz S.1 sp. z o.o., w szczególności
powiązań między tymi spółkami, specyfiki ich działalności oraz struktury zatrudniania
przez nich pracowników i zleceniobiorców, wykazujących istnienie pewnego
schematu działania płatników składek, w istocie nie zawiera żadnych ustaleń
bezpośrednio dotyczących ubezpieczonego. Tymczasem nawet w przypadku
stwierdzenia przez ZUS - w ramach kompetencji kontrolnych tego organu (art. 86 i
nast. ustawy systemowej) - istnienia schematu służącego uniknięciu obowiązków,
jakie na płatników nakładają przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych i w efekcie
wydania przez organ rentowy szeregu decyzji dotyczących wielu osób wykonujących
pracę w ramach stosunku prawnego stanowiącego tytuł do ubezpieczeń
społecznych, nie dochodzi do pozbawienia indywidualnego charakteru sprawy
każdego z ubezpieczonych. Zatem, choć organ rentowy przeprowadza w sposób
całościowy kontrole płatników składek w zakresie realizacji obowiązków w zakresie
ubezpieczeń społecznych, w szczególności zgłaszania do tych ubezpieczeń i
ustalania podstawy wymiaru składek na te ubezpieczenia, co w praktyce ma tę
konsekwencję, że ustalenia poczynione w toku kontroli są transponowane na ogół
stosunków między danym płatnikiem a osobami wykonującymi pracę na jego rzecz
z różnych tytułów, to w istocie sytuacja każdej z tych osób wymaga osobnego
rozważenia.
Sąd Apelacyjny podzielił ocenę Sądu pierwszej instancji, że organ rentowy nie
wykazał, by S. sp. z o.o. łączył z ubezpieczonym stosunek pracy w okresie, kiedy
I USK 354/26
8
łączyła go umowa o pracę z S.1 sp. z o.o., a co za tym idzie, że podlega on
ubezpieczeniom społecznym jako pracownik odwołującej się spółki.
Zarzut naruszenia art. 6 k.c. przez przyjęcie, że organ rentowy winien
udowodnić okoliczności wskazane w decyzji (podleganie ubezpieczeniom
społecznym), w sytuacji gdy ciężar dowodu w sprawach z zakresu ubezpieczeń
społecznych spoczywa na adresacie decyzji, który ją kwestionuje, Sąd drugiej
instancji uznał za niezasadny. Zdaniem Sądu Apelacyjnego wydanie przez organ
rentowy decyzji, opartej na pewnych ustaleniach, nie zwalnia tego organu z
obowiązku wykazanie okoliczności, na które powołuje się w zaskarżonej decyzji.
Sąd Apelacyjny podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że
zaprezentowany przez organ rentowy materiał dowodowy zgromadzony w sprawie
nie dawał podstaw do podzielenia treści zaskarżonej decyzji oraz że organ rentowy
nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie, że pracodawcą
ubezpieczonego był S. sp. z o.o.
Jednocześnie Sąd odwoławczy nie miał wątpliwości, że z akt osobowych
ubezpieczonego wynika, że S.O. zawarł od 1 czerwca 2015 r. umowę o pracę z S.1,
nie zaś z S. Okoliczność ta stoi w kontrze do stanowiska organu rentowego w
zakresie rozstrzygnięcia, która ze spółek jest pracodawcą ubezpieczonego (a więc z
którego tytułu podlega obowiązkowo ubezpieczeniom), co uzasadniało takie, a nie
inne rozłożenie ciężaru dowodowego. Nie zostało wykazane by ubezpieczonego
łączyła umowa o pracę z S.1 sp. z o.o., zatem nie znajduje uzasadnienia teza
zawarta w zaskarżonej decyzji, że w okresie wskazanym w decyzji S.O. podlegał
jako pracownik obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym,
chorobowemu i wypadkowemu u płatnika S. z o.o. z tytułu wykonywania umowy o
pracę zawartej z S.1 sp. z o.o. w okresie od 12 października 2006 r. do 31 stycznia
2011 r.
Z podobnych przyczyn za niezasadny Sąd drugiej instancji uznał również
zarzut naruszenia art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej, uznając,
że na organie rentowym spoczywał obowiązek wykazania, że strony ustaliły między
sobą stosunki prawne w sposób sprzeczny z prawem bądź zmierzający do obejścia
prawa. Mimo ogólnego przytoczenia okoliczności związanych z powiązaniami
między spółkami, organ rentowy nie odniósł poczynionych ustaleń do
ubezpieczonego w sposób pozwalający na przyjęcie, że dokonane przez strony
czynności prawne były sprzeczne z ustawą bądź zmierzały do obejścia przepisów
I USK 354/26
9
regulujących ustalenie wysokości podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne.
Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wniósł organ rentowy.
Zaskarżając wyrok w całości skarżący wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie
sprawy do ponownego rozpoznania, a w sytuacji uznania przez Sąd Najwyższy, że
podstawa naruszenia prawa materialnego jest oczywiście uzasadniona, skarżący
wniósł o uchylenie wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie
odwołania odwołującej się spółki.
Skarżący wniósł również o zasądzenie od odwołującej się spółki na jego rzecz
kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W podstawach skargi kasacyjnej skarżący zarzucił naruszenie prawa
procesowego tj. art. 3271 § 1 k.p.c. oraz art. 232 k.p.c. w zw. z art. 477 k.p.c.
Skarżący zarzucił także naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 6
ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń
społecznych w zw. z art. 22 § 1 k.p., art. 6 k.c. w zw. z art. 232 k.p.c., art. 8 ust. 1 ww.
ustawy w zw. z art. 3 k.p. w zw. z art. 22 § 1 k.p., art. 3 k.p., w zw. z art. 22 § 1 k.p.
oraz art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 2 ppkt a w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 17 ust. 1
ustawy systemowej.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na jej oczywistą zasadność.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że Sąd powinien poddać decyzję
organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać czy organ rentowy prawidłowo
zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej
sprawie sprowadzało się do ustalenia czy faktycznie nastąpiło tzw. „przebicie zasłony
korporacyjnej” prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń
społecznych, tj. art. 8 ust. 2a tej ustawy.
Zdaniem skarżącego Sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo-
kapitałowych pomiędzy ww. podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k. p. nie
jest w stanie poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli wskazującej
na tzw. „uniesienie zasłony korporacyjnej” bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p. z
uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle
art. 22 § 1 k. p. spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie
gospodarczym jest w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla
ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności
I USK 354/26
10
mających na celu urealnienie „nieważnego” (na gruncie przepisów prawa
ubezpieczeń społecznych) w swej istocie stosunku pracy (takich jak zawarcie umowy
o pracę, obsługa kadrowo-płacowa itp.).
Ponadto zdaniem organu rentowego ciężar dowodu w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych spoczywa na ubezpieczonych i płatnikach składek,
ponieważ to te podmioty kwestionują zasadność czy prawidłowość decyzji.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się spółka oraz
zainteresowana S.1 sp. z o.o. wniosły o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, a także o zasądzenie od organu rentowego na ich
rzecz zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie spełniła ustawowych wymagań warunkujących przyjęcie
jej do merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1 – 4 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne,
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien zatem
wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z powołanych wyżej okoliczności, a jego
uzasadnienie powinno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba
merytorycznego rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest
bowiem (kolejnym) zwykłym środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego
rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, lecz
nadzwyczajnym, pozainstancyjnym środkiem zaskarżenia z uwagi na przeważający
w jej charakterze element interesu publicznego.
Skarżący organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wymienił wprawdzie art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jako podstawę wniosku,
jednak wskazał na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, a więc przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I USK 354/26
11
Przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej w ujęciu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
należy rozumieć sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w
sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. Oczywiste naruszenie prawa
powinno być rozumiane jako widoczna od razu, bez potrzeby dokonywania
pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z
brzmieniem przepisów albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr 453107;
z 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,
OSNAPiUS 2002 Nr 20, poz. 494; z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP
2003 Nr 18, poz. 437; z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004 Nr 6, poz. 100
oraz wyrok Sądu Najwyższego z 22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616).
Oznacza to, że we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego
uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi
wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Przyjmuje
się, że nie spełnia tych wymagań odwołanie się do podstaw kasacyjnych i opatrzenie
zawartego w nich zarzutu określeniem „rażącego”, „oczywistego” czy „ewidentnego”
naruszenia prawa, jeżeli nie zostanie wykazane, w czym przejawia się oczywistość
wydania wadliwego orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 lutego
2014 r., III PK 86/13, LEX nr 1644571; z 20 sierpnia 2014 r., II CSK 77/14, LEX nr
1511117; z 11 kwietnia 2018 r., III UK 98/17, LEX nr 2497587). Chodzi zatem o taką
sytuację, gdy nie tylko zgłoszony zarzut naruszenia przepisu prawa jest słuszny, ale
także stwierdzona nieprawidłowość jest tego rodzaju, że powoduje jaskrawą
wadliwość zaskarżonego orzeczenia (por. postanowienie Sądu Najwyższego
z 13 kwietnia 2016 r., V CSK 622/15, LEX nr 2057365).
Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, oparty na przesłance „oczywistej zasadności” nie spełnia wyżej
określonych ustawowych kryteriów. Skarżący w żaden sposób nie wykazał, aby w
sprawie wystąpił stan oczywistej zasadności skargi kasacyjnej. Rozpoznawana
skarga jest jedną z wielu, jaką organ rentowy wniósł także od innych wyroków Sądu
Apelacyjnego w Warszawie, odnoszących się do takiego samego przedmiotu sporu
i podobnych ustaleń faktycznych, dotyczących innych ubezpieczonych, znajdujących
się w analogicznej sytuacji jak ubezpieczony S.O. w niniejszej sprawie.
I USK 354/26
12
W rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny odniósł się do środków
dowodowych przedstawionych przez skarżącego i trafnie przyjął, że nie jest możliwe
uprawdopodobnienie, aby między ubezpieczonymi a spółką zależną nie istniał
stosunek pracy, który w rzeczywistości był wykonywany. Przeprowadzona, w oparciu
o zaoferowane dowody analiza, mająca na celu weryfikację prawidłowości twierdzeń
skarżącego wynikających z wydanych decyzji, nie budzi wątpliwości co do
sformułowanych na jej podstawie wniosków. Nie sposób więc stwierdzić na czym
rzeczywiście miałoby polegać naruszenie reguły rozkładu ciężaru dowodu, skoro
korzystna dla odwołującej się okoliczność (wykonywanie pracy dla spółki zależnej)
została udowodniona, zaś okoliczność wykazana przez skarżącego (zależność
spółki będącej pracodawcą od odwołującej się) nie wpływała na konkluzję co do tego,
że pracodawcą ubezpieczonych faktycznie powinna być odwołująca się spółka.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że w orzecznictwie utrwalona jest
wykładnia negująca możliwość skutecznego podnoszenia w skardze kasacyjnej
zarzutu naruszenia art. 6 k.c., gdy faktycznie zmierza on do zakwestionowania
poczynionych w sprawie ustaleń faktycznych (por. wyroki: z 13 czerwca 2000 r.,
V CKN 64/00, OSNC 2000 nr 12, poz. 232; z 15 października 2004 r., II CK 62/04,
LEX nr 197635; z 8 listopada 2005 r., I CK 178/05, LEX nr 220844 oraz z 15 lutego
2008 r., I CSK 426/07, LEX nr 465919).
W sprawie Sąd Apelacyjny wyjaśnił, że organ rentowy nie poczynił żadnych
ustaleń faktycznych odnoszących się indywidualnie do sytuacji ubezpieczonego.
Organ rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tezy skarżącego,
że pracodawcą ubezpieczonego był faktycznie S. sp. z o.o. Organ rentowy ograniczył
się jedynie do przedłożenia bardzo obszernych akt kontroli w formie elektronicznej,
nie wskazując jednocześnie, z których spośród przedłożonych dokumentów,
znajdujących się na płycie, należy przeprowadzić dowód i na jaką okoliczność.
Jednocześnie Sąd drugiej instancji nie miał wątpliwości, że z akt osobowych
ubezpieczonego wynikało, że umowę o pracę zawarł z S.1 sp. z o.o. i faktycznie ją
wykonywał.
Organ rentowy we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
powołał się również na konstrukcję tzw. „przebicia zasłony korporacyjnej”. Warto
więc zauważyć, że poglądy wyrażone między innymi w wyroku Sądu Najwyższego z
3 października 2017 r. (II UK 488/16, LEX nr 2361596) bazowały na ustaleniu, że
spółkę zależną i spółkę dominującą łączyła umowa, na mocy której spółka zależna
I USK 354/26
13
zobowiązała się do realizacji usług na rzecz spółki dominującej przez swoich
pracowników i na tej podstawie kierowała swoich pracowników do wykonywania
pracy w spółce dominującej, za co otrzymywała wynagrodzenie. Takich relacji nie
ustalono w niniejszej sprawie, a to one pozwalały na wyciągnięcie wniosku o
nadużywaniu konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy
wynikającej z definicji zawartej w art. 3 k.p. ze skutkiem polegającym na uznaniu, że
określone działania podejmowane przez jeden podmiot gospodarczy uznaje się w
istocie za działania innego podmiotu (gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym
pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez siebie spółkę, powierzając jej funkcję
zatrudniania pracowników celem obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań).
Przywołana przez organ rentowy koncepcja „przebicia korporacyjnego”
miałaby potencjalne znaczenie w kontekście art. 8 ust. 2a ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz.
199 w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania decyzji; zwanej dalej „ustawą
systemową”), gdyby odwołująca się twierdziła, że w sprawie przywołany przepis nie
ma zastosowania (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2025 r., II USK
337/24, LEX nr 3887551). Wówczas organ rentowy dążyłby do jego zastosowania,
argumentując, że ścisłe powiazanie między spółkami w ramach tej samej grupy
kapitałowej w każdym przypadku świadczy o tożsamości interesu ekonomicznego w
ramach grupy.
W rozpoznawanej sprawie brak uzasadnionych podstaw do zastosowania
art. 8 ust. 2a ustawy systemowej nie budzi wątpliwości. Wykonując umowę zlecenia
zawartą z odwołującą się, ubezpieczony - jako pracownik spółki zależnej z tytułu
umowy cywilnej - podlegał ubezpieczeniom społecznym jako pracownik innego
podmiotu. Nawet gdyby zgodnie z oczekiwaniem organu rentowego (niepopartym
dostatecznym materiałem dowodowym) uznać, że stosunek pracy, wynikający
z umowy zawartej ze spółką zależną w rzeczywistości łączył ubezpieczonego z
odwołującą się spółką, to nie miałoby to wpływu na zastosowanie w sprawie art. 8
ust. 2a ustawy systemowej. Tylko przy założeniu, że zawarte z odwołującą się
umowy cywilnoprawne w swojej istocie skrywały stosunek pracy, art. 8 ust. 2a ustawy
systemowej nie miałby zastosowania, lecz wówczas istniałby tytuł pracowniczy do
podlegania ubezpieczeniom społecznym, z tym, że na podstawie art. 8 ust. 1 tej
ustawy (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 5 czerwca 2024 r., II USK 226/23,
LEX nr 3723325; z 24 kwietnia 2024 r., II USK 179/23, LEX nr 3715417; z 11 kwietnia
I USK 354/26
14
2024 r., II USK 154/23, LEX nr 3703679; z 20 marca 2023 r., II USK 219/23, LEX nr
3695251).
W odniesieniu do kwestii rozkładu ciężaru dowodu w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych, zauważyć należy, że postępowanie w sprawach z zakresu
ubezpieczeń społecznych toczy się z uwzględnieniem zasady kontradyktoryjnego
postępowania, obowiązującej w procesie cywilnym, a w nim o rodzaju i zakresie
roszczenia decyduje odwołujący się (postanowienie Sądu Najwyższego z 6 listopada
2024 r., II USK 216/24, LEX nr 3781388). Ciężar udowodnienia twierdzeń spoczywa
na tej stronie, która je zgłasza (art. 232 zdanie pierwsze k.p.c.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, że w postępowaniu
z zakresu ubezpieczeń społecznych rozkład ciężaru dowodów zależy od rodzaju
decyzji i zakresu jej zaskarżenia. Jeżeli jest to decyzja, w której organ zmienia
sytuację prawną ubezpieczonego, to powinien wykazać uzasadniające tę zmianę
przesłanki faktyczne. Już w wyroku Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r. (I UK
269/06, OSNP 2008 nr 5-6, poz. 78), wskazano, że na organie rentowym, który
przyjął zgłoszenie do ubezpieczenia pracowniczego i nie kwestionował tytułu tego
zgłoszenia oraz przyjmował składki, spoczywa ciężar dowodu, że strony umowy o
pracę złożyły fikcyjne oświadczenia woli. Wydanie decyzji przez organ rentowy w
postępowaniu administracyjnym nie zwalnia go zatem od udowodnienia w
postępowaniu przed sądem powszechnym, rozpoznającym odwołanie od tej decyzji,
jej podstawy faktycznej, zgodnie z zasadą rozkładu ciężaru dowodu wynikającą
z art. 6 k.c. (por. wyroki Sądu Najwyższego z 7 stycznia 2010 r., II UK 148/09, LEX
nr 577847 czy z 9 grudnia 2008 r., I UK 151/08, LEX nr 518057).
Mając na uwadze powyższe, wobec niewykazania istnienia powołanej w
skardze kasacyjnej przesłanki, uzasadniającej skierowanie sprawy do
merytorycznego rozpoznania, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. orzekł
o odmowie jej przyjęcia.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1 i
§ 3 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c. w związku z art. 108 § 1 k.p.c. w kwocie
wynikającej z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych
(Dz.U. z 2023 r. poz. 1935 ze zm.), a w zakresie odsetek - na podstawie art. 98 § 11
k.p.c.
[SOP]
I USK 354/26
15
