I USK 350/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 29 października 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania J.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 29 października 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 9 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 2343/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującej się
kwotę 240 zł (dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi
odsetkami za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
zobowiązanemu orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 9 maja 2024 r., III AUa 2343/21, po rozpoznaniu apelacji odwołującej
się J.S. od wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 23 listopada 2021 r., XI U
2109/20, zmienił zaskarżony wyrok w całości wraz z poprzedzającą go decyzją
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Sosnowcu z 23 września 2020 r. i
stwierdził, że odwołująca się, jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność nie
I USK 350/24
2
podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, wypadkowemu
od 12 listopada 2013 r. do 4 lutego 2020 r. oraz orzekł o kosztach procesu.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiódł organ rentowy,
zaskarżając go w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał, że w sprawie występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, a to art. 6 ust. 1 pkt. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie
ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.) przez
wskazanie czy w myśl niniejszego przepisu za osobę prowadzącą pozarolniczą
działalność gospodarczą można uznać dominującego wspólnika nie jednoosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialności, który posiada część udziałów
zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach zgromadzenia
wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który - wskutek pełnienia funkcji
jednoosobowego zarządu - ma nieskrępowaną możliwość samodzielnego
decydowania o bieżącej działalności spółki. Organ rentowy wskazał przy tym na
rozbieżności w orzecznictwie i wypracowane dwie linie orzecznicze. Jedna
wyłączająca możliwość objęcia wspólnika spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
ubezpieczeniami społecznymi z tytułu działalności gospodarczej w sytuacji objęcia
udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, choćby w nieznacznej części
przez innych udziałowców, co wyklucza zastosowanie przepisu art. 8 ust. 6 pkt. 4
ustawy systemowej. Druga linia orzecznicza wskazuje natomiast, że wspólnik
dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który posiada część
udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o wynikach
zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który - wskutek
pełnienia funkcji jednoosobowego zarządu - ma nieskrępowaną możliwość
samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki, podlega
ubezpieczeniom społecznym jako osoba prowadząca działalność pozarolniczą na
podstawie art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną odwołująca się wniosła o wydanie
postanowienia odmawiającego przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie od
skarżącego organu rentowego kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu
kasacyjnym według norm przepisanych.
I USK 350/24
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego
rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego.
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący organ
rentowy powołał się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
W razie powołania przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie, przepisy mające być przedmiotem wykładni Sądu
Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów, których naruszenie przez
sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy skargi (postanowienie Sądu
Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01, OSNP 2004 nr 12, poz. 211).
Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony przepis prawa, mimo iż budzi
poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym te poważne wątpliwości
polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego wykładnia wywołuje
rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo należy przytoczyć
I USK 350/24
4
(postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002 nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351;
z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 13 grudnia 2007 r., I PK
233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08, LEX nr
494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne przepis musi mieć
zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla jej rozstrzygnięcia.
Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak sam przepis, a nie
rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane wątpliwości
interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie sprowadzało
się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny charakter
skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej
jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni
przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój jurysprudencji i prawa
pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez sądy powszechne
(postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99, OSNC 2000
nr 7-8, poz. 147).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że
skarżący organ rentowy nie wykazał istnienia wskazanych przesłanek przedsądu.
Organ prawidłowo identyfikując dwie konkurencyjne względem siebie linie
orzecznicze, pominął, że o ile korzystna dla stanowiska skarżącego linia
orzecznicza dominowała w przeszłości, o tyle od kilku lat Sąd Najwyższy
konsekwentnie odstąpił od założenia, zgodnie z którym posiadanie przez wspólnika
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością niemal 100% udziałów w tej spółce
powoduje, że taki wspólnik spełnia kryteria podlegania obowiązkowym
ubezpieczonym społecznym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność,
będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością.
Proces zmiany linii orzeczniczej został szczegółowo scharakteryzowany w wyroku
Sądu Najwyższego z 23 lipca 2024 r., II USKP 52/23 (LEX nr 3784622).
Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę potwierdza trafność
argumentacji przedstawionej w przywołanym orzeczeniu i przypomina jedynie, że w
wyroku z dnia 15 września 2021 r., I USKP 44/21 (OSNP 2022 Nr 9, poz. 91) Sąd
Najwyższy odstąpił od dotychczasowej wykładni, przyjmując, że obowiązkowo
I USK 350/24
5
ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym podlega tylko jedyny wspólnik
jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, a nie wspólnik
większościowy, choćby "prawie" lub "niemal" jedyny (art. 6 ust. 1 pkt 5 w związku z
art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej w związku z art. 4 § 1 pkt 3 k.s.h.). To
stanowisko oprócz przywołanego już wyroku w sprawie II USKP 52/23, zostało
także zaaprobowane w wyrokach Sądu Najwyższego: z dnia 17 stycznia 2024 r.,
III USKP 73/23, OSNP 2024 Nr 8, poz. 87; z 30 listopada 2023 r., III USKP 31/23,
OSNP 2024 Nr 11, poz. 111; z 30 listopada 2023 r., III USKP 17/23, OSNP 2024
Nr 6, poz. 66; z 23 lipca 2024 r., II USKP 52/23, LEX nr 3784622; z 27 sierpnia
2024 r., II USKP 49/23, OSNP 2025 Nr 1, poz. 10; z 15 stycznia 2025 r., I USKP
164/24, LEX nr 3816696; a także w postanowieniach Sądu Najwyższego
z 9 stycznia 2024 r., I USK 472/23, LEX nr 3652137 czy z 13 marca 2024 r., III USK
22/23, LEX nr 3693536. Wobec tego z całą pewnością nie można potwierdzić, że
wykładnia art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej nadal wywołuje rozbieżności w
orzecznictwie.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. O kosztach orzeczono na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
[SOP]
