I USK 348/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2026 r.
SSN Bohdan Bieniek
w sprawie z odwołania P.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Sosnowcu
przy udziale E. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w B.
o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 18 lutego 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 26 listopada 2024 r., sygn. akt III AUa 1570/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od organu rentowego na rzecz odwołującego się
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) zł tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny Katowicach, wyrokiem z 26 listopada 2024 r., zmienił
zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 30 maja 2022 r. i
poprzedzającą go decyzję organu rentowego oraz stwierdził, że P.K. nie podlega
obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w
okresie od 17 sierpnia 2011 r. do 17 marca 2020 r. jako osoba prowadząca
pozarolniczą działalność (pkt 1).
I USK 348/26
2
W ocenie Sądu odwoławczego, skarżący nie jest wspólnikiem
jednoosobowej spółki z o.o., a tym samym zaskarżona decyzja (oraz wyrok Sądu
pierwszej instancji) nie były prawidłowe.
W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej, organ rentowy,
zaskarżając orzeczenie w całości, wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, powołując się na potrzebę wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności w orzecznictwie oraz na
oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. Zdaniem organu rentowego, w sprawie
występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, a to art. 6 ust. 1 pkt. 5
ustawy systemowej, przez wskazanie, czy w myśl niniejszego przepisu za osobę
prowadzącą pozarolniczą działalność gospodarczą można uznać dominującego
wspólnika nie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialności, który
posiada część udziałów zapewniającą mu prawo do samodzielnego decydowania o
wynikach zgromadzenia wspólników i niemal wyłączne prawo do zysku oraz który -
wskutek pełnienia funkcji jednoosobowego, zarządu - ma nieskrępowaną
możliwość samodzielnego decydowania o bieżącej działalności spółki.
W dotychczasowym orzecznictwie Sądu Najwyższego w tożsamych stanach
faktycznych wypracowane zostały dwie linie orzecznicze.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną ubezpieczony wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz o
zasądzenie od pozwanego na jego rzecz zwrotu kosztów zastępstwa procesowego
w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
określonej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., to jest istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący
I USK 348/26
3
źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365 i z dnia
18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest wskazanie
argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).
Powołanie się na rozbieżności w orzecznictwie wymaga ponadto przytoczenia i
poddania analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności
te mają swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia
argumentów wskazujących, iż wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej
instancji sprzeczna jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu
Najwyższego. Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej,
skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego przepisu
przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej (postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr 1238124).
Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów jest
uzasadniony tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem prawny nie został jeszcze
rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją rozbieżne poglądy w tym
zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów konstruujących owo
zagadnienie.
W sprawie pozwany wskazał na orzeczenia, które na pierwszy rzut oka
mogą świadczyć o rozbieżności w judykaturze. Tak jednak nie jest, gdy weźmie się
pod uwagę stan faktyczny sprawy. To on stanowi punkt wyjścia do wykładni prawa
materialnego. Trzeba zatem przypomnieć, że z ustaleń Sądu odwoławczego wynika,
że odwołujący się nie był jednoosobowym wspólnikiem spółki, a udział drugiego z
nich w tym podmiocie gospodarczym nie był „fikcyjny”. Dana teza został
zbudowana na analizie materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie i nie
I USK 348/26
4
może być tu mowy o dowolności tych ustaleń, czego zresztą sam skarżący nie
zarzuca.
Nie można pominąć, że w nowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego
pojawiły się wyroki, w których - przywołując wykładnię gramatyczną przepisu art. 8
ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej - odrzucano możliwość ubezpieczenia na jego
podstawie wspólnika – choćby „dominującego” – wieloosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością. W wyroku z dnia 16 grudnia 2020 r., I UK 225/19
(LEX nr 3224793), Sąd Najwyższy zauważył, że tytuł ubezpieczenia z art. 8 ust. 6
pkt 4 ustawy systemowej nie spełnia się, gdy nie ma jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością. Zarazem podkreślono, że pojęcie „iluzorycznego
wspólnika” nie jest kategorią prawną. Wprawdzie taka kategoria posiłkowo
przyjmowana jest w orzecznictwie, jednak na tle sporów o pracownicze
zatrudnienie wspólnika jedynego lub dominującego „w swojej” spółce. Chodzi o
przesłankę podporządkowania pracodawcy, czyli o jej spełnienie w sytuacji, gdy
„pracownik” jest jednocześnie dominującym lub niemal jedynym wspólnikiem w
spółce, która ma być jego pracodawcą. Natomiast z perspektywy sprawy, której
przedmiotem było zbycie udziałów w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością,
Sąd jednoznacznie stwierdził, że zbycie choćby jednego udziału w jednoosobowej
spółce z ograniczoną odpowiedzialnością powoduje, że wspólnik traci tytuł
podlegania ubezpieczeniom społecznym z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej.
Kwestia wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej została szeroko i
wieloaspektowo omówiona w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z dnia
15 września 2021 r., I USKP 44/21 (OSNP 2022 nr 9, poz. 91). Przede wszystkim
odwołano się do potrzeby objęcia wspólników jednoosobowych spółek z
ograniczoną odpowiedzialnością ochroną w zakresie ubezpieczeń społecznych tak
jak osób prowadzących działalność gospodarczą, której nie mogła im
zagwarantować umowa o pracę. Podkreślono, że przepis art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
systemowej miał zapobiegać zawieraniu przez wspólnika jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością umowy o pracę ze spółką w celu uzyskania
pracowniczego tytułu podlegania ubezpieczeniom społecznym oraz związanych z
tym świadczeń z zakresu ubezpieczeń społecznych (np. świadczeń chorobowych).
Na tym tle wskazano, że nowelizacja ustawy systemowej wynikająca z ustawy z
I USK 348/26
5
dnia 18 grudnia 2002 r. doprowadziła do wyraźnego oddzielenia wspólników spółek
handlowych (art. 8 ust. 6 pkt 4) od osób fizycznych prowadzących pozarolniczą
działalność gospodarczą (art. 8 ust. 6 pkt 1), pozostawiając obie te grupy w ramach
szerszej kategorii podmiotów ubezpieczenia obowiązkowego - „osób prowadzących
pozarolniczą działalność”. Ubezpieczenie obowiązkowe obejmuje wspólników
wszystkich spółek osobowych (poza spółką komandytowo-akcyjną). Odmienną
zasadę zastosowano w odniesieniu do wspólników spółek kapitałowych, obejmując
ubezpieczeniem obowiązkowym tylko wspólnika jednoosobowej spółki z
ograniczoną odpowiedzialnością (a nie wszystkich wspólników tych spółek).
Zróżnicowanie metod regulacji prawnej polega na tym, że w przypadku wspólników
spółek osobowych punktem odniesienia obowiązku ubezpieczenia społecznego
uczyniono wyłącznie rodzaj spółki (ubezpieczeniu obowiązkowemu podlegają
wszyscy wspólnicy wymienionych w przepisie spółek osobowych), natomiast w
odniesieniu do spółek kapitałowych eksponuje się szczególne cechy wspólników
podlegających ubezpieczeniu, któremu podlegają jedynie wspólnicy
jednoosobowych spółek z ograniczoną odpowiedzialnością. To zróżnicowanie nie
może być pomijane przy dokonywaniu wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
systemowej. Dalej wskazano, że według literalnej wykładni art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy
systemowej, za osobę prowadzącą pozarolniczą działalność uważa się tylko i
wyłącznie wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, czyli
wspólnika, który jest jedynym wspólnikiem tej spółki, ujawnionym w rejestrze
przedsiębiorców stosownie do art. 38 ust. 8 lit. d ustawy o Krajowym Rejestrze
Sądowym, nie zaś tego wspólnika, który figuruje w tym rejestrze jako jedyny
ujawniony spośród kilku wspólników spółki wyłącznie z powodów określonych w
art. 38 ust. 8 lit. c tej ustawy.
Sąd Najwyższy zauważył, że wątpliwe jest poszukiwanie na siłę – wbrew
woli i świadomej decyzji samego wspólnika spółki kapitałowej – tytułu do
podlegania przez niego obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i
wypadkowemu (co ewentualnie stwarza mu również podstawę do zgłoszenia się do
dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego). Zasada powszechności ubezpieczeń
społecznych nie jest realizowana w pełni w systemie prawa. Ubezpieczeniom
obowiązkowym podlegają (z mocy ustawy – ex lege) tylko te osoby fizyczne, które
I USK 348/26
6
mają tytuł do podlegania tym ubezpieczeniom (ujęte enumeratywnie w art. 6 ust. 1
ustawy systemowej). System dąży do powszechności, jednak nie jest w stanie
objąć wszystkich osób fizycznych. Co prawda art. 67 ust. 1 Konstytucji RP stanowi,
że obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do
pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku
emerytalnego, jednak zakres i formy zabezpieczenia społecznego określa ustawa.
Jeżeli wspólnik wieloosobowej (nawet tylko dwuosobowej) spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością nie spełnia warunków podlegania ubezpieczeniom społecznym,
to znajdzie się poza systemem. We własnym interesie (a także w interesie
członków jego najbliższej rodziny, zwłaszcza małżonka i dzieci – vide: renta
rodzinna, świadczenia wypadkowe dla rodziny zmarłego) powinien dążyć do
objęcia go ubezpieczeniami społecznymi i może takimi ubezpieczeniami być objęty,
ponieważ prawo ubezpieczeń społecznych mu to umożliwia. Jeżeli jednak
świadomie decyduje się prowadzić działalność zarobkową w takiej formie prawnej,
która nie pozwala na objęcie go tymi ubezpieczeniami, to nie można wbrew treści
jednoznacznie brzmiącego przepisu (art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej),
dokonując wykładni contra legem, przyjmować, że tym ubezpieczeniom podlega.
Sumując, można uznać, że we wcześniejszych orzeczeniach Sąd Najwyższy,
odwołując się do zasady powszechności ubezpieczeń społecznych i konstytucyjnej
gwarancji obywatela do zabezpieczenia społecznego, odrzucał literalną wykładnię
art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, wywodząc z tego przepisu tytuł
ubezpieczeniowy także odnośnie do „dominującego” wspólnika wieloosobowej
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Natomiast w nowszym orzecznictwie
zanegowano zasadność odwoływania się do pozajęzykowych dyrektyw wykładni,
przywołując jednoznaczne brzmienie przedmiotowego przepisu i jego wyjątkowy
charakter. Kończąc, należy zauważyć, że w uchwale z dnia 21 lutego 2024 r.,
III UZP 8/23 (LEX nr 3686847 z uwagami, o których mowa w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 27 sierpnia 2024 r., II USKP 49/23, OSNP 2025 nr 1, poz. 10),
w odpowiedzi na pytanie prawne Sądu Apelacyjnego w Lublinie, czy wspólnik
dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99 procent
udziałów zapewniających mu możliwość swobodnego kształtowania treści uchwał
na zgromadzeniu wspólników i podejmowania decyzji dotyczących działalności
I USK 348/26
7
spółki podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 5 w
związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy systemowej, Sąd Najwyższy stwierdził, że
wspólnik dwuosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością posiadający 99
procent udziałów nie podlega ubezpieczeniom społecznym na podstawie art. 6 ust.
1 pkt 5 w związku z art. 8 ust. 6 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2023 r., poz. 1230).
Nie ma zatem przesłanek do stwierdzenia, że skarga kasacyjna jest ponadto
oczywiście uzasadniona.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy orzekł z mocy art. 3989 § 2
k.p.c. oraz art. 39821 w związku z art. 98 § 1 k.p.c.
AGM
[SOP]
