I USK 338/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 listopada 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Zabrzu
z udziałem zainteresowanych: W. P., A. K. i M. B.
o ustalenie właściwego ustawodawstwa, o wydanie zaświadczenia A1,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 listopada 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 8 kwietnia 2024 r., sygn. akt III AUa 411/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od odwołującej się spółki na rzecz organu
rentowego tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
kwotę 720 zł (siedemset dwadzieścia) z ustawowymi odsetkami
za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia odwołującej się
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 8 kwietnia 2024 r., III AUa 411/23, oddalił apelację odwołującej się P.
spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G. od wyroku Sądu Okręgowego w
Gliwicach z 15 lutego 2023 r., VIII U 326/22, oddalającego odwołanie od decyzji
Zakładu Ubezpieczeń społecznych z 4 i 5 stycznia 2022 r., wycofujących
I USK 338/24
2
zaświadczenia A1 potwierdzające, że w spornych okresach zastosowanie do
zainteresowanych W. P., M. B. i A. K. znajdowało ustawodawstwo polskie, oraz
stwierdzających, że zainteresowani nie podlegali ustawodawstwu polskiemu w
okresach wskazanych w decyzjach ze względu na podleganie ustawodawstwu
niemieckiemu.
Odwołująca się spółka zaskarżyła wyrok Sądu Apelacyjnego w całości.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano, że w sprawie
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości. W
ocenie skarżącej art. 16 ust. 2 rozporządzenia wykonawczego powinien być
rozpatrywany w powiązaniu z art. 16 ust. 1, 3, 4, 5 i 6 tego rozporządzenia,
ponieważ zgodnie z wykładnią systemową właściwe znaczenie przepisów prawa
ustala się na podstawie jego usytuowania w systemie prawa. A zatem prawidłowe
rozumienie tych przepisów prowadzi do wniosku, że organ rentowy właściwy ze
względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego może określić wyłącznie
ustawodawstwo swojego państwa, o czym powinien powiadomić instytucje innego
państwa. Instytucja właściwa nie jest więc uprawniona do ustalenia, że dana osoba
podlega ustawodawstwu innego państwa. Błędna wykładnia tych przepisów
dokonana przez Sądy obu instancji doprowadziła do tego, że zainteresowani
obecnie znajdują się w „próżni prawnej”, ponieważ zostali wyłączeni z polskiego
ubezpieczenia społecznego, a niemiecka instytucja nie wydała decyzji o podleganiu
zainteresowanych niemieckiemu ustawodawstwu.
W odpowiedzi na skargę organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi do
rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz od skarżącej zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej
merytorycznego rozpoznania.
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
I USK 338/24
3
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego. Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych
przesłanek, gdyż tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych
w art. 3984 § 2 k.p.c.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
W przypadku powołania przesłanki przedsądu, jaką jest potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), przepisy mające być
przedmiotem wykładni Sądu Najwyższego powinny należeć do katalogu przepisów,
których naruszenie przez sąd drugiej instancji zarzucono w ramach podstawy
skargi (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 września 2002 r., I PKN 682/01,
OSNP 2004 nr 12, poz. 211). Rzeczą skarżącego jest zaś wykazanie, że określony
przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, ze sprecyzowaniem, na czym
te poważne wątpliwości polegają, nie doczekał się wykładni, bądź niejednolita jego
wykładnia wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów, które to orzecznictwo
należy przytoczyć (postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2002 r.,
III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07,
LEX nr 315351; z 15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231;
z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 2-4, poz. 43 i z 9 czerwca 2008 r.,
II UK 37/08, LEX nr 494133). Oczywiste jest, iż budzący wątpliwości interpretacyjne
przepis musi mieć zastosowanie w sprawie, a jego wykładnia – mieć znaczenie dla
jej rozstrzygnięcia. Przedmiotem zainteresowania Sądu Najwyższego jest jednak
sam przepis, a nie rozstrzygnięcie konkretnego sporu. Stąd też wspomniane
wątpliwości interpretacyjne powinny być na tyle poważne, by ich wyjaśnienie nie
sprowadzało się do prostej wykładni przepisów. W tym wyraża się publicznoprawny
charakter skargi kasacyjnej. Celem realizowanym w wyniku rozpoznania skargi
I USK 338/24
4
kasacyjnej jest bowiem ochrona interesu publicznego przez zapewnienie
jednolitości wykładni przepisów prawa oraz wkład Sądu Najwyższego w rozwój
jurysprudencji i prawa pozytywnego, a nie korekta orzeczeń wydawanych przez
sądy powszechne (postanowienie Sądu Najwyższego z 4 lutego 2000 r.,
II CZ 178/99, OSNC 2000 nr 7-8, poz. 147).
Przenosząc powyższe na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że
skarżąca spółka nie wykazała istnienia wskazanych przesłanek przedsądu.
Wskazując na przesłankę potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
skarżąca skoncentrowała się głównie na streszczeniu stanu faktycznego sprawy i
na przedstawieniu właściwej według niego wykładni systemowej art. 16
rozporządzenia wykonawczego, z czego można się domyślać, że sygnalizowana
we wniosku potrzeba wykładni dotyczy tego właśnie przepisu. Nie jest jednak rolą
Sądu Najwyższego zastępowanie wnoszącego skargę w prawidłowym jej
redagowaniu. Skarga kasacyjna powinna bowiem być tak zredagowana i
skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej podstawach lub ich
uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi, ani tym bardziej się ich
domyślać (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9 czerwca 2008 r., II UK
38/08, LEX nr 494134 czy z 20 czerwca 2024 r., I CSK 1406/23, LEX nr 3735469).
Niezależnie od powyższego zauważyć trzeba, że zasadniczym trzonem
wywodów wniosku, mającego przekonywać o istnieniu potrzeby wykładni przepisów,
jest forsowana w nim teza, iż „organ rentowy właściwy ze względu na miejsce
zamieszkania ubezpieczonego może określić wyłącznie ustawodawstwo swojego
państwa, o czym powinien poinformować instytucje innego państwa - a te instytucje
mogą albo się sprzeciwić i stwierdzić, że dana osoba podlega pod ich
ustawodawstwo albo przez milczącą zgodę zaakceptować ustawodawstwo tego
państwa, które poinformowało o jego zastosowaniu”. Oznacza to, że według
skarżącej polski organ rentowy nie był uprawniony do ustalenia w decyzji
tymczasowej, że dla zainteresowanych w spornych okresach właściwe jest
ustawodawstwo niemieckie. W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że
instytucja miejsca zamieszkania może wydać jedynie decyzję, że ustala
ustawodawstwo właściwe jej państwa członkowskiego albo wydać decyzję
I USK 338/24
5
stwierdzającą, że ustawodawstwo jej państwa nie jest właściwe. Przed wydaniem
takiej decyzji ostatecznej organ rentowy zobowiązany jest wszcząć procedurę
określoną w art. 16 rozporządzenia wykonawczego (zob. wyrok Sądu Najwyższego
z 15 marca 2018 r., III UK 44/17, OSNP 2019 nr 1 poz. 8 i powołane tam
orzeczenia oraz Krzysztof Ślebzak, „Ustalanie ustawodawstwa tymczasowego na
podstawie rozporządzeń 883/2004 oraz 987/2009”, Praca i Zabezpieczenie
Społeczne 2014 r., nr 7, s. 2-7). Jeśli procedura określona w art. 16 rozporządzenia
wykonawczego zostanie zrealizowana, to jest ona wiążąca przy określeniu
ustawodawstwa właściwego, gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia
podstawowego mają na celu wyeliminowanie podwójnego (lub wielokrotnego)
ubezpieczenia w różnych państwach członkowskich (ewentualnie uniknięcia
sytuacji, w której dana osoba nie będzie podlegała żadnemu ustawodawstwu), a nie
ustalenie ubezpieczenia korzystnego dla zainteresowanego (ze względu na
wysokość składek). Zatem z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa w trybie
przepisów rozporządzenia wykonawczego istotne jest, aby w jego wyniku
zainteresowani zostali objęci ubezpieczeniem w jednym państwie członkowskim – a
nie jak twierdzi skarżąca - wyłącznie w państwie organu właściwego ze względu na
miejsce zamieszkania zainteresowanych. Utrwalony jest także pogląd, że w
postępowaniu zapoczątkowanym odwołaniem od decyzji ustalającej właściwe
ustawodawstwo w zakresie zabezpieczenia społecznego sąd bada wyłącznie to,
czy została zachowana właściwa procedura gwarantująca osiągnięcie celu
zakładanego przez koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ma
natomiast uprawnienia do badania zasadności stanowiska zajętego przez inne
państwo członkowskie (zaakceptowanego przez polski organ rentowy). Jest tak
dlatego, że po pierwsze, postępowanie to nie przewiduje arbitralnych decyzji
państwa miejsca zamieszkania, wymagając wspólnego porozumienia z innym
zainteresowanym państwem członkowskim, a po drugie, nawet w wypadku sporu to
nie sąd jest arbitrem rozstrzygającym, jakie ustawodawstwo będzie miało
zastosowanie. Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 6 ust. 3 w związku z art. 16
ust. 4 in fine rozporządzenia wykonawczego, zgodnie z którym, w przypadku, gdy
zainteresowane instytucje lub władze nie osiągną porozumienia co do określenia
mającego zastosowanie ustawodawstwa, sprawa może zostać przedstawiona
I USK 338/24
6
Komisji Administracyjnej przez właściwe władze, a Komisja Administracyjna stara
się pogodzić rozbieżne opinie w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym
przedstawiono jej sprawę (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r.,
I USKP 51/21, LEX nr 3520617 i powołane tam orzeczenia).
Podsumowując powyższe, skarżąca spółka nie wykazała występowania
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ problematyka związana z wykładnią
art. 16 rozporządzenia wykonawczego była już wielokrotnie przedmiotem
wypowiedzi orzecznictwa, a nie jest rolą Sądu Najwyższego zastępowanie
skarżącej w prawidłowym poszukiwaniu przesłanek uzasadniających przyjęcie
skargi do rozpoznania.
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach orzeczono na
podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.
[a.ł]
