I USK 332/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Leszek Bielecki
w sprawie z odwołania L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ostrowie
Wielkopolskim
z udziałem zainteresowanego A. C.
o ustalenie podlegania ubezpieczeniom społecznym,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 10 maja 2024 r., sygn. akt III AUa 1138/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od skarżącej na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Ostrowie Wielkopolskim kwotę 240 zł
(dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego wraz z ustawowymi odsetkami za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu
orzeczenia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
wyrokiem z 10 maja 2024 r., III AUa 1138/23, oddalił apelację odwołującej się spółki
(płatnika składek) L. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K.,
I USK 332/24
2
wniesioną od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z 11 września 2023 r., V U
332/23, oddalającego odwołanie płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Ostrowie Wielkopolskim z 23 marca 2023 r. stwierdzającej,
że zainteresowany A. C., jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy
zlecenia u płatnika składek, podlega obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym:
emerytalnemu, rentowym i wypadkowemu w okresie od 15 marca 2020 r. do 30
września 2021 r. ze wskazaną w decyzji podstawą wymiaru składek.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła odwołująca się spółka
zaskarżając go w całości. Wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
uzasadniając oczywistą zasadnością oraz potrzebą wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie.
Skarżąca wywiodła, że brak jest podstaw do zaakceptowania stanowiska
Sądu Apelacyjnego, że zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie
„odsyłające” do ust. 2c tego artykułu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do
emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie
podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy
zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach
stosunku pracy osiągnie kwotę równą co najmniej kwocie minimalnego
wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). W ocenie
skarżącej, zleceniobiorca - emeryt będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom
emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy zlecenia, o ile nie pozostaje
równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o wydanie
postanowienia o odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz
zasądzenie od skarżącego na rzecz organu rentowego kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie zasługiwała na przyjęcie do merytorycznego
rozpoznania.
I USK 332/24
3
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Funkcje
postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do
rozpoznania i jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w
konkretnej sprawie zachodzą istotne okoliczności przemawiające za interwencją
Sądu Najwyższego.
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
Ponadto dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje
publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest
trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie ewentualnych błędów w
zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 14 września 2016 r., V CSK 143/16,
LEX nr 2135552; z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, LEX nr 2069457; z 1 grudnia
2015 r., I PK 71/15, LEX nr 2021944).
W pierwszej kolejności wskazać należy, że autor skargi na tle tożsamych
przepisów powołuje się na przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 i 4 k.p.c., co wzajemnie
się wyklucza. W orzecznictwie przyjęty jest pogląd, że nie można twierdzić, iż
skarga jest oczywiście uzasadniona (co ma miejsce wówczas, gdy stwierdzone
naruszenia prawa są widoczne na pierwszy rzut oka, bez pogłębionej analizy
prawnej) i że jednocześnie w sprawie występują poważne zagadnienia prawne,
które wymagają zaangażowania Sądu Najwyższego w dokonanie pogłębionej
I USK 332/24
4
interpretacji niejasnych przepisów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z
30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). To, co ma świadczyć o
oczywistej zasadności skargi, nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa
przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie
prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie
można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście
uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje
wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą
podstawę przedsądu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2012 r.,
I UK 118/12, LEX nr 1675225). Zatem nie do pogodzenia z oczywistą zasadnością
skargi jest formułowanie w niej zagadnień prawnych, wymagających rozstrzygnięcia
przez Sąd Najwyższy, a także wskazywanie na potrzebę wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 14 kwietnia 2011 r.,
II UK 24/11, LEX nr 1365662).
Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie
wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania,
jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem
rozbieżnej wykładni w orzecznictwie i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga
przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych
stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa zastosowany w danej
sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta
wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w
tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, wykazanie związku między
oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania
kasacyjnego (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r.,
II CZ 102/02, LEX nr 57231; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14, LEX nr 1770903; z 19
czerwca 2018 r., IV CSK 56/18, LEX nr 2512065).
Natomiast oczywista zasadność skargi kasacyjnej ma miejsce, jeżeli
zaskarżone nią orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś
oczywiste naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby
I USK 332/24
5
dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania
prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS
2002 nr 20, poz. 494; z 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18,
poz. 437). Skarżący powinien wykazać kwalifikowaną postać naruszenia przepisów
prawa materialnego lub procesowego, widoczną prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia
2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777). Ma to być przy tym zasadność łatwo
dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (postanowienie Sądu
Najwyższego z 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).
Należy zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego prezentowane jest
jednolite stanowisko w powoływanej przez skarżącą spółkę kwestii.
W postanowieniu z 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) Sąd
Najwyższy przyjął, że ocena sytuacji prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do
emerytury lub renty, pozostającego w stosunku pracy, dokonywana z
uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej powinna „wyprzedzać”
ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce możliwość
zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub
renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom
społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia istnieje wtedy, gdy podstawa
wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu pozostawania w stosunku
pracy osiągnie kwotę określoną w art. 18 ust. 4 pkt 5a (to znaczy kwotę
minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co jednoznacznie wskazuje brzmienie
zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie określa przecież wymienionych tam
„innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby pozostające w stosunku pracy.
Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu pozostawania w stosunku pracy
będzie niższa niż kwota minimalnego wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca
uprawniony do emerytury lub renty, pozostający w stosunku pracy, będzie podlegał
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym również z tytułu wykonywania umowy
zlecenia.
Podobnie w wyroku z 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr 2638597) Sąd
Najwyższy zaprezentował stanowisko, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy o
I USK 332/24
6
systemie ubezpieczeń społecznych zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c tego
artykułu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty
pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,
gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie
kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18
ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy).
Pogląd ten został podtrzymany w kolejnych wyrokach Sądu Najwyższego
z 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21 (LEX nr 3252364) i z 26 maja 2021 r., II USKP
99/21, LEX nr 3245380 oraz w postanowieniach Sądu Najwyższego: z 16 lutego
2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) oraz z 11 stycznia 2023 r., II USK 170/22
(LEX nr 3507355).
Pogląd przyjęty przez Sąd Najwyższy w przywołanych wyżej orzeczeniach
utrwala jednolitą linię orzecznictwa, zgodnie z którą na użytek zbiegu tytułów
ubezpieczenia społecznego dla osób wykonujących pracę na podstawie umowy
zlecenia porównuje się podstawę wymiaru składek w danym miesiącu, stanowiącą
iloczyn umówionej stawki godzinowej i liczby godzin przepracowanych w tym
miesiącu, z minimalnym wynagrodzeniem za pracę (art. 9 ust. 2c ustawy
o systemie ubezpieczeń społecznych (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
stycznia 2023 r., II USK 170/22, LEX nr 3507355 oraz wyroki Sądu Najwyższego:
z 22 października 2020 r., II UK 362/19, OSNP 2021 nr 12, poz. 134 oraz z 27
stycznia 2021 r., II USKP 3/21, OSNP 2021 nr 11, poz. 126).
W związku z powyższym zasadne było stanowisko Sądu Apelacyjnego, który
o obowiązku zapłaty składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne z tytułu
umowy zlecenia rozstrzygnął w oparciu o przywołaną wykładnię.
Z powyższych względów nie ma podstaw do przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania w oparciu o przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. ani w
oparciu o przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Mając powyższe na uwadze Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., o kosztach orzekając na podstawie art. 98 § 1 k.p.c.
[SOP]
I USK 332/24
7
