I USK 301/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 8 kwietnia 2026 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania M.W.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Warszawie
z udziałem P. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
i P.1 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o podleganie obowiązkowo ubezpieczeniom społecznym,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 8 kwietnia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 29 października 2024 r., sygn. akt III AUa 606/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od M.W. na rzecz Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych I Oddziału w Warszawie kwotę 240 zł (dwieście
czterdzieści złotych) wraz z ustawowymi odsetkami za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanej
postanowienia do dnia zapłaty tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 29 października 2024 r. Sąd Apelacyjny w Łodzi oddalił apelację
M.W. od wyroku Sądu Okręgowego w Płocku z 14 grudnia 2022 r., który oddalił
odwołania od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie z 12
lipca 2021 r., stwierdzających, że nie podlega ona, jako pracownik u płatnika
I USK 301/26
2
składek P. Sp. z o.o. obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym,
chorobowemu i wypadkowemu od dnia 1 lutego 2021 r. oraz stwierdzającej, że nie
podlega ona, jako pracownik u płatnika składek P.1 Sp. z o.o. obowiązkowo
ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od dnia
1 lutego 2021 r.
Spór w sprawie, zakreślony treścią zaskarżonych decyzji organu rentowego,
zogniskował się wokół wyjaśnienia, czy M.W. od 1 lutego 2021 r. podlegała
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, jako pracownik zatrudniony u płatnika
składek P. Sp. z o.o. i P.1 Sp. z o.o. Sąd pierwszej instancji uznał, że
przeprowadzone postępowanie dowodowe potwierdziło przypuszczenia organu
rentowego co do nieważności (pozorności) umów o pracę z 1 lutego 2021 r. W
sprawie nie wykazano, aby doszło do skutecznego zawarcia umowy o pracę, która
była realizowana zgodnie z jej treścią, a więc następczo nie powstał tytuł
pracowniczego ubezpieczenia społecznego.
Sąd Apelacyjny powtórzył za sądem pierwszej instancji, że o pozorności
umów o pracę świadczyło całe spektrum okoliczności. M.W. zawarła umowy o
pracę na stanowiskach księgowej za wynagrodzeniem 3.000 zł miesięcznie w
spółce P. oraz 2.000 zł miesięcznie w spółce P.1. Są to podmioty, dla których już
wcześniej świadczyła usługi księgowe. Odwołująca się swoje czynności nie
wykonywała w warunkach podporządkowania pracowniczego, albowiem sama
decydowała o tym, kiedy i gdzie wykona powierzone jej czynności, a płatnicy nie
wymagali od niej stałego przebywania w miejscu pracy. Czas pracy był
determinowany ilością obowiązków i to odwołująca sama ustalała czas wykonania
powierzonych jej czynności. Żadnemu z płatników nie zależało na stałej obecności
pracownika w biurze. Ponadto odwołująca mogła się zastępować pracownikami
swojego biura rachunkowego, z czego korzystała podczas swojej długotrwałej
nieobecności. To pracownice jej biura rachunkowego wykonywały płatnikom
niezbędne czynności księgowe i to nie w ramach stosunku pracy z płatnikami, ale
wiążącego stosunku gospodarczego pomiędzy tymi podmiotami (płatnikami i
biurem rachunkowym).
W ocenie Sądu drugiej instancji uznać należało, że odwołująca się w ogóle
nie świadczyła jakiejkolwiek stałej pracy na rzecz pracodawców, w łącznie pełnym
I USK 301/26
3
wymiarze czasu pracy w ramach podporządkowania pracowniczego, a jedynie
wykonywała czynności w ramach prowadzonej przez siebie działalności
gospodarczej. W świetle powyższego żadną miarą nie można przyjąć, że stosunek
łączący strony kwestionowanych umów należy zakwalifikować jako stosunek pracy
w rozumieniu art. 22 k.p., albowiem występują w nim obce elementy, jak choćby
brak podporządkowania co do czasu świadczenia pracy czy regularności
świadczenia pracy, brak rozliczenia czasu pracy etc. Sąd Apelacyjny nie miał
żadnych wątpliwości, że umowy o pracę zostały podpisane tylko po to, aby
odwołująca mogła legitymować się pracowniczym tytułem ubezpieczenia. W tym
właśnie celu wykreowano stosunek pracy, preparując dokumentację pracowniczą i
opłacając składki.
Od powyższego wyroku Sądu Apelacyjnego odwołująca się wniosła skargę
kasacyjną, w której, na podstawie art. 3983 § 1 pkt 1 k.p.c., zarzucono rażące
naruszenie przepisów prawa materialnego, polegające na błędnej wykładni oraz
niewłaściwym zastosowaniu przez sądy przepisów prawa materialnego bez jego
wszechstronnego rozważenia, a mianowicie:
1. art. 22 § 1 k.p. w zakresie w jakim sądy zarówno pierwszej jak i drugiej
instancji przyjęły niemalże bezkrytycznie, iż stron nie łączył stosunek pracy
na podstawie zawartych 1 lutego 2021 r. umów o pracę;
2. art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s w zw. z art. 68 ust. 1 pkt 1 ppkt a u.s.u.s. poprzez
przyjęcie przez sądy pierwszej i drugiej instancji, iż M.W. nie podlegała
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu zatrudnienia u płatnika
składek P. Sp. z o.o. z siedzibą w W. i P.1 Sp. z o.o. z siedzibą w W..
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano, że w niniejszej sprawie „koniecznie jest ponowne rozważenie kwestii
stanowiącej istotne zagadnienie prawne, tj. 1) czy strony łączył stosunek pracy w
rozumieniu art. 22 § 1 k.p., w szczególności zaś w zakresie przesłanek
podporządkowania pracownika kierownictwu i osobistego świadczenia pracy, a
nadto korzystanie z pomocy osób trzecich w czasie niezdolności do pracy skarżącej
- jak wskazano wyżej - i w konsekwencji podleganie przez skarżącą obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s.”?
I USK 301/26
4
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o oddalenie skargi
kasacyjnej i zasądzenie od skarżącej na rzecz organu rentowego kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Brak jest podstaw uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania.
W myśl art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli (1) w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, (2) istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność
postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest problem
nowy, który nie został do tej pory bezpośrednio rozwiązany w orzecznictwie Sądu
Najwyższego i dla rozwikłania którego dotychczasowe orzecznictwo jest
niewystarczające. Jeżeli skarżący jako przesłankę uzasadniającą przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania wskazuje występowanie w sprawie istotnego
zagadnienia prawnego, to powinien zagadnienie to przedstawić przez jego
sformułowanie z przytoczeniem przepisów prawa, na tle których ono powstało,
przytoczyć argumenty prawne prowadzące do rozbieżnych ocen prawnych, a także
wykazać, że jest to zagadnienie, którego rozwiązanie jest istotne nie tylko dla
rozstrzygnięcia rozpoznawanej sprawy, lecz także dla praktyki sądowej
(postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2016 r., II CSK 382/15,
Legalis nr 1508600; z dnia 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, Legalis nr 1482401; z
dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15). Innymi słowy istotne zagadnienie prawne
powinno kotwiczyć się w regulacji prawnej, która powinna zostać przeanalizowana i
opracowana, tak aby to wpierw sam skarżący mógł stwierdzić, że istotne
zagadnienie prawne rzeczywiście występuje i dlatego powinien rozpoznać je Sąd
Najwyższy. Skarżący ma zatem obowiązek nie tylko sformułować samo
zagadnienie, ale także - w uzasadnieniu wniosku - przedstawić odpowiednią
jurydyczną argumentację wskazującą na dopuszczalność i celowość rozwiązania
I USK 301/26
5
problemu prawnego w sposób preferowany przez skarżącego, a odmienny od
sposobu rozstrzygnięcia tego problemu przy wykorzystaniu zapatrywań wyrażonych
przez Sąd drugiej instancji. W celu spełnienia przesłanki przewidzianej w art. 3989 §
1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania do Sądu Najwyższego
(postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 16 maja 2018 r., II CSK 12/18, LEX nr
2499783). W rozpoznawanej sprawie skarżący ograniczył swój wywód wyłącznie do
sformułowania zagadnienia i nie uczynił zadość wymaganiom przedstawionym
powyżej, co stanowi wystarczający powód do odmowy przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania.
Sąd Najwyższy kilkukrotnie potwierdzał, że w świetle zawartej w art. 22 § 1
k.p. definicji stosunku pracy, pracownik zobowiązuje się do wykonywania pracy
określonego rodzaju na rzecz i pod kierownictwem pracodawcy oraz w miejscu i
czasie wyznaczonym przez pracodawcę. Stosownie do utrwalonego w tym zakresie
orzecznictwa Sądu Najwyższego, konstytutywne cechy stosunku pracy
odróżniające go od innych stosunków prawnych stanowią: dobrowolność, osobiste
świadczenie pracy w sposób ciągły, podporządkowanie i wykonywanie pracy na
rzecz pracodawcy ponoszącego ryzyko związane z zatrudnieniem i odpłatny
charakter zatrudnienia (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 23 października
2006 r., I PK 113/06, Prawo Pracy 2007 nr 1, poz. 35; z dnia 9 stycznia 2001 r., I
PKN 872/00, LEX nr 537007; z dnia 11 września 1997 r., II UKN 232/97,
OSNAPiUS 1998 nr 13, poz. 407; z dnia 28 października 1998 r., I PKN 416/98
OSNAPiUS 1999 nr 24, poz. 775).
Art. 22 § 1 k.p. nie zawiera zamkniętego katalogu cech stosunku pracy, choć
wyżej wymienione cechy (elementy) umowy o pracę są na tyle istotne, że mają
decydujące znaczenie dla określenia jej rodzaju. W szczególności, nie jest możliwe
uznanie umowy za umowę o pracę, jeżeli wykonawca czynności lub usługi
("pracownik") nie jest obowiązany do wykonywania poleceń zleceniodawcy
("pracodawcy"), czyli gdy brak jest elementu podporządkowania (tak Sąd
Najwyższy w wyrokach: z dnia 25 listopada 2005 r., I UK 68/05, Wokanda 2006 nr 4,
poz. 26; z dnia 11 kwietnia 1997 r., I PKN 89/97, OSNAPiUS 1998 nr 2, poz. 35; z
dnia 4 grudnia 1997 r., I PKN 394/97, OSNAPiUS 1998 nr 20, poz. 595; z dnia 7
września 1999 r., I PKN 277/99, OSNAPiUS 2001 nr 1, poz. 18). Zasada
I USK 301/26
6
podporządkowania pracownika polega zwłaszcza na obowiązku stosowania się do
poleceń przełożonego, które pozostają w związku z wykonywaną pracą, tj. jej
organizacją i przebiegiem. Podporządkowanie pracownika może zaś polegać na
określeniu przez pracodawcę czasu pracy i wyznaczeniu zadań, natomiast co do
sposobu ich realizacji pracownik ma pewien zakres swobody.
Z treści spornych decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wynika, że
organ rentowy przyjął, iż zainteresowana nie wykonywała pracy na podstawie
podpisanych umów, choć świadczyła usługi dla tych samych podmiotów w ramach
prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej – i z pomocą
współpracowników. Te ustalenia nie zostały podważone w trakcie postępowania
przed sądami powszechnymi, a Sąd Najwyższy jest nimi związany stosownie do art.
39813 § 2 k.p.c. Z kolei w myśl zaś art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października
1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2015 r. poz. 121
z późn. zm.) obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym (odpowiednio
chorobowym i zdrowotnym) podlegają osoby fizyczne, które na obszarze
Rzeczypospolitej Polskiej są pracownikami.
W ostatecznym rozrachunku konieczne jest nawiązanie do wskazanego w
skardze zagadnienia prawnego i podkreślenie, że skarżąca nie wykazała nowych,
istotnych okoliczności przemawiających za przyjęciem, że powołane przepisy
stanowią podstawę do rewizji poglądów Sądu Najwyższego w zakresie przesłanek
ustalenia łączącego strony stosunku pracy (w rozumieniu art. 22 § 1 k.p.) i
wynikających z tego konsekwencji w zakresie podlegania obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym (w myśl art. 6 ust. 1 pkt 4 u.s.u.s).
Z uwagi na powyższe, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
orzekł jak w sentencji.
M.G.
[SOP]
I USK 301/26
7
