I USK 298/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 4 marca 2026 r.
w sprawie z odwołania M.N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie Wielkopolskim
przy udziale: M.P. i D.P.
o ustalenie ubezpieczenia,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu
4 marca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej płatnika składek D.P. od wyroku
Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 17 stycznia 2025 r., sygn. akt III AUa 554/24,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS
UZASADNIENIE
Decyzją z 21 września 2023 r. (Nr […]), Zakład Ubezpieczeń Społecznych
Oddział w Ostrowie Wielkopolskim stwierdził, że M.N., jako pracownik u płatnika
składek L. s.c., nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom pracowniczym. W
ocenie organu rentowego umowa o pracę zawarta przez M.N. i spółkę L. s.c. jest
nieważna, z powodu pozorności oświadczeń woli stron. Organ rentowy stwierdził,
że wolą stron nie był zamiar realizacji wynikających z umowy o pracę praw i
obowiązków, a wykreowanie tytułu ubezpieczeń społecznych dla osiągnięcia
własnych korzyści, w postaci świadczeń na okres zbliżającego się M.N.
macierzyństwa.
I USK 298/26
2
Sąd Okręgowy w Kaliszu V Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych,
wyrokiem z 17 maja 2024 r. (sygn. akt V U 904/23), wydanym w sprawie M.N., z
odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Ostrowie
Wielkopolskim, przy udziale M.P. i D.P., o ustalenie ubezpieczenia, zmienił
zaskarżoną decyzję w ten sposób, że ustalił, iż odwołująca M.N. z tytułu
zatrudnienia w L. s.c. D.P., M.P. podlega obowiązkowym ubezpieczeniom
emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu od 8 marca 2023 r. oraz
zasądził od organu rentowego na rzecz odwołującej kwotę 180 zł, tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego, wraz z odsetkami w wysokości ustawowych
odsetek za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego.
Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Łodzi III Wydział
Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 17 stycznia 2025 r. (sygn. akt III
AUa 554/24), zmienił zaskarżony wyrok i oddalił odwołanie.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi, do Sadu
Najwyższego wywiedli zainteresowani płatnicy D.P. i M.P., zaskarżając judykat w
całości, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie prawa materialnego polegające na
niewłaściwym zastosowaniu:
1. art. 83 § 1 k.c. w zw. z art. 300 k.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1,
art. 12 ust. 1 i art. 13 pkt 1 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że umowa o
pracę z 7 marca 2023 r. została zawarta dla pozoru, bez zamiaru jej
świadczenia i z tego powodu odwołująca nie podlega ubezpieczeniom
społecznym jako pracownik płatników od 8 marca 2023 r.;
2. art. 22 § 1 k.p. w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 11 ust. 1, art. 12 ust. 1 i art. 13
pkt 1 u.s.u.s., polegające na uznaniu, że praca odwołującej nie była
wykonywana w reżimie pracowniczym, czyli że nie była wykonywana na
rzecz pracodawcy i pod jego kierownictwem oraz w miejscu i czasie
wyznaczonym przez pracodawcę.
Z uwagi na tak stawiane zarzuty, skarżący wnieśli o:
1. zmianę zaskarżonego wyroku i oddalenie apelacji organu rentowego oraz
zasądzenie na rzecz płatników zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych;
I USK 298/26
3
2. ewentualnie, uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego
w Łodzi i przekazanie sprawy temu Sądowi do ponownego rozpoznania oraz
zasadzenie na rzecz płatników zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym według norm przepisanych.
Skarżący wnieśli także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazując, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu
wniosku skarżący stwierdzili, że Sąd II instancji dokonał nieuprawnionej
nadinterpretacji faktów, uznając realnie wykonywane obowiązki pracownicze za
nieodpłatną pomoc rodzinną, jedynie ze względu na stopień pokrewieństwa stron.
W uzasadnieniu podkreślono, że dyskryminacja pracowników będących członkami
rodziny oraz automatyczne odmawianie wiarygodności ich zeznaniom narusza
przepisy prawa materialnego, zwłaszcza gdy dowody potwierdzają wykonywanie
pracy w reżimie podporządkowania. Zdaniem skarżących argumenty te nie
stanowią polemiki z ustaleniami faktycznymi i oceną dowodów przez Sąd II
instancji, a mają na celu wykazanie oczywistych nadinterpretacji i przeinaczania
faktów oraz odmowy wiarygodności dowodów tylko z powodu tego, że mamy do
czynienia z członkami rodziny oraz z całkowitym pominięciem istotnych dowodów
przemawiających za tym, że umowa o pracę nie była pozorna, ponieważ praca była
faktycznie świadczona (i jest nadal).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie mogła zostać przyjęta do rozpoznania.
Zgodnie z art. 3984 § 1 k.p.c. skarga kasacyjna powinna zawierać: (1)
oznaczenie orzeczenia, od którego jest wniesiona, ze wskazaniem, czy jest ono
zaskarżone w całości czy w części, (2) przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich
uzasadnienie, (3) wniosek o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z
oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
I USK 298/26
4
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w
art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej.
W razie spełnienia, co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w
przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w
judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym - jego
zdaniem - polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem
przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na
to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z
art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
I USK 298/26
5
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, LEX nr 1844092 i
przywołane tam orzecznictwo). Skarżąca, przedstawiając - jako okoliczność
uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” -
powinna zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004,
Nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, Nr 3, poz. 49; z 15
kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20, LEX nr 3225316).
Strona skarżąca nie skonstruowała uzasadnienia wniosku, w którym zawarty
byłby wywód zawierający przytoczenie przepisów, których naruszenie spowodowało
oczywistą zasadność skargi oraz argumentacji wskazującej na to, dlaczego opisane
naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia.
Uzasadnienie wniosku, wbrew zapewnieniom strony skarżącej, stanowi polemikę z
ustaleniami dokonanymi przez Sąd II instancji. Tymczasem zgodnie z art. 3983 § 3
k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c., podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty
dotyczące ustalania faktów lub oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Związanie to wyklucza nie tylko przeprowadzenie w jakimkolwiek zakresie
dowodów, lecz także badanie czy sąd drugiej instancji nie przekroczył granic
swobodnej ich oceny. Z tego punktu widzenia każdy zarzut skargi kasacyjnej, nawet
zarzucający naruszenia przepisów prawa materialnego, który ma na celu polemikę
z ustaleniami faktycznymi sądu drugiej instancji, z uwagi na jego sprzeczność
z art. 3983 § 3 k.p.c., jest a limine niedopuszczalny. Sąd Najwyższy nie pełni
bowiem roli trzeciej instancji sądowej, a skarga kasacyjna nie może być
wykorzystywana jako instrument pozwalający na kwestionowanie
niesatysfakcjonującego stronę rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji.
Sąd Apelacyjny nie miał zastrzeżeń, co do poczynionych przez Sąd I
instancji ustaleń w zakresie charakteru działalności płatnika, stanu zatrudnienia w
spornym okresie, wykształcenia i doświadczenia zawodowego M.N., okoliczności
podpisania umowy, formalnych kwestii wynikających z treści zawartej umowy o
pracę, w tym ustalonego zakresu obowiązków pracownika, faktu niemal
natychmiastowej niezdolności do pracy z powodu ciąży, a także funkcjonowania
I USK 298/26
6
płatnika w czasie nieobecności odwołującej. Ustalenia w tej części Sąd II instancji w
pełni podzielił i przyjął za własne. Natomiast dokonał, do czego miał prawo,
odmiennej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Zwrócić w
tym miejscu należy uwagę, że strona skarżąca w pełni zaakceptowała ustalony w
sprawie stan faktyczny – o czym świadczy brak w skardze kasacyjnej zarzutów
naruszenia przez Sąd II instancji przepisów proceduralnych.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 §
2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS.
[a.ł]
