I USK 267/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 25 lutego 2025 r.
SSN Robert Stefanicki
w sprawie z odwołania D. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością Spółki
komandytowej w G.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Zabrzu
z udziałem zainteresowanej O. A.
o podleganie polskiemu ustawodawstwu, o wydanie zaświadczenia A1,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 25 lutego 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 1632/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od odwołującej się spółki na rzecz organu
rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz
z odsetkami z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów
zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z 27 lutego 2024 r. oddalił apelację
odwołującej się D. Spółki z o.o. Spółki komandytowej z siedzibą w G. od wyroku
Sądu Okręgowego w Gliwicach z 2 czerwca 2021 r. oddalającego odwołanie tej
Spółki jako płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału
w Zabrzu z 15 kwietnia 2020 r. stwierdzającej, że zainteresowana O. A. nie podlega
I USK 267/24
2
ustawodawstwu polskiemu jako osoba zatrudniona w Spółce na podstawie umowy
zlecenia, w okresie od 14 lutego 2020 r. do 12 listopada 2020 r. i odmawiającej
Spółce wydania zaświadczenia A1 potwierdzającego, że w okresie objętym decyzją
będzie miało zastosowanie ustawodawstwo polskie.
W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że płatnik składek wystąpił do organu
rentowego o wydanie zaświadczenia A1 o podleganiu ustawodawstwu polskiemu,
dla pracownika wykonującego pracę najemną w dwóch państwach członkowskich w
związku z zawartą przez ubezpieczoną z płatnikiem składek umową zlecenia
wykonywaną na terenie Niemiec i Polski. W sprawie ustalono, że organ rentowy,
wykonując zarządzenie Sądu Okręgowego z 10 sierpnia 2020 r., prawidłowo
przeprowadził procedurę określoną w art. 16 rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego
wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów
zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L. 284 z dnia 30 października 2009 r.),
skoro pismem z 31 sierpnia 2020 r. powiadomił niemiecką instytucję
ubezpieczeniową (a także strony) o zastosowaniu w stosunku do zainteresowanej
na podstawie art. 16 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. ustawodawstwa niemieckiego oraz że
ustalenie to ma charakter tymczasowy. Właściwa instytucja niemiecka nie złożyła
sprzeciwu do tymczasowo ustalonego ustawodawstwa niemieckiego, a więc stało
się ono ostateczne. Wobec stanowiska milcząco przyjętego przez niemiecką
instytucję ubezpieczeniową organ rentowy nie mógł zatem uznać, że
zainteresowana podlegała za ten sam okres ustawodawstwu polskiemu, ponieważ
według art. 11 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. zasadą jest podleganie ustawodawstwu
tylko jednego państwa Unii Europejskiej. Skoro zatem, zainteresowana jako
pracownik odwołującej się, której dotyczyła zaskarżona decyzja, została objęta
ustawodawstwem niemieckim i nie podlega ustawodawstwu polskiemu, to organ
rentowy zasadnie odmówił wydania w stosunku do niego zaświadczenia A1.
Odwołująca się D. Spółka z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w G.
zaskarżyła skargą kasacyjną wyrok Sądu Apelacyjnego w całości, w podstawach
skargi podniosła zarzut naruszenia prawa materialnego, to jest:
I USK 267/24
3
1) art. 16 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. w zw. z art. 83 ust. 2 ustawy z dnia
13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 45 ust. 1 i
art. 78 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz w zw. z art. 6 Konwencji o
Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności przez:
a) błędną wykładnię art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. polegającą na przyjęciu, iż
organ rentowy miejsca zamieszkania zainteresowanej (polski Zakład Ubezpieczeń
Społecznych) może tymczasowo określić, jako mające do niej zastosowanie,
ustawodawstwo państwa niemieckiego, po wydaniu decyzji o niepodleganiu
ustawodawstwu polskiemu, a więc po wyłączeniu zainteresowanej z polskiego
zabezpieczenia społecznego,
b) błędną wykładnię art. 16 ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego
i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. polegającą na uznaniu, iż
organ rentowy miejsca zamieszkania zainteresowanej (polski Zakład Ubezpieczeń
Społecznych) może po wydaniu decyzji (następczo) przeprowadzić procedurę
koordynacji i dialogu z instytucją niemiecką, wskazując jej na zastosowanie
ustawodawstwa niemieckiego, a wobec braku odpowiedzi uznać to za „milczącą
akceptację” i ostateczne ustalenie ustawodawstwa niemieckiego, co skutkuje tym,
iż sąd stwierdza brak możliwości zmiany decyzji organu rentowego, wobec
ostatecznego ustalenia ustawodawstwa niemieckiego, a tym samym rzeczywistym
pozbawieniem odwołującej się oraz zainteresowanej prawa do sprawiedliwego
rozpatrzenia sprawy przez właściwy, niezależny, bezstronny i niezawisły Sąd, tj.
naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o Ochronie Praw
Człowieka i Podstawowych Wolności;
2) art. 19 ust. 1 i 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr
987/2009 z dnia 16 września 2009 r. poprzez niezastosowanie i uznanie, że
ustalenie ustawodawstwa niemieckiego stało się ostateczne wobec „milczącej
akceptacji”, podczas gdy niemiecka instytucja ubezpieczeniowa nie poinformowała
zainteresowanej o obowiązkach przewidzianych w tym ustawodawstwie i nie
udzieliła jej niezbędnej pomocy w dopełnianiu formalności wymaganych przez to
ustawodawstwo, ani nie poświadczyła, że to ustawodawstwo ma zastosowanie, a
I USK 267/24
4
zatem w żaden sposób nie uznała zastosowania ustawodawstwa niemieckiego.
Dokonanie naruszenia przepisów prawa materialnego doprowadziło Sąd
Apelacyjny i Sąd Okręgowy do nierozpoznania istoty sprawy. Istotą sprawy było nie
tylko rozstrzygnięcie tego, czy decyzja organu rentowego o wyłączeniu
zainteresowanej z polskiego ustawodawstwa i odmowie wydania zaświadczenia A1
w oparciu o dyspozycję art. 13 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i
Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. jest prawidłowa pod względem
formalnym, ale także i przede wszystkim zbadanie, czy zawarte w tej decyzji
rozstrzygnięcie jest prawidłowe co do istoty merytorycznej. Sąd drugiej, jak i
pierwszej instancji powyższej kwestii zupełnie nie badał, ograniczając się w
zasadzie do stwierdzenia, iż ustalenie ustawodawstwa właściwego dla
zainteresowanej poczynione przez organ rentowy w ramach procedury
koordynacyjnej (przeprowadzonej zdaniem odwołującej wadliwie) nie może być
przedmiotem merytorycznej kontroli ze strony sądu, co w zasadzie pozbawiło
odwołującą prawa do sądu.
Wobec przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie w całości
zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania temu Sądowi bądź również uchylenie wyroku Sądu
Okręgowego w Gliwicach i przekazanie sprawy do rozpoznania temu Sądowi, a
także wniosła o zasądzenia od organu rentowego na rzecz skarżącej kosztów
procesu według norm przepisanych.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powołano się na
zaistniałą na kanwie sprawy potrzebę wykładni przepisów prawnych. W ocenie
skarżącej istnieje potrzeba wykładni przepisów unijnych, w celu zmiany obecnie
stosowanej przez organ rentowy oraz sądy procedury, która wykreowana została
przez błędną wykładnię art. 16 ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Parlamentu
Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. naruszającą
konstytucyjne prawo do sądu oraz prawo do zaskarżenia i skutecznego środka
odwoławczego, które znajdują swoje potwierdzenie także w Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności. Błędna wykładnia przepisów art. 16
ust. 2 i ust. 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z
dnia 16 września 2009 r. polega więc na uznaniu przez organ rentowy (przy
I USK 267/24
5
akceptacji Sądu pierwszej instancji oraz Sądu odwoławczego), że może ustalić
ustawodawstwo mające zastosowanie do zainteresowanej jako ustawodawstwo
innego państwa niż ustawodawstwo państwa organu rentowego. Według skarżącej,
prawidłowe rozumienie tych przepisów prowadzi do wniosku, że organ rentowy
właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego może określić
wyłącznie ustawodawstwo swojego państwa, o czym powinien powiadomić
instytucje innego państwa. Instytucja właściwa nie jest więc uprawniona do
ustalenia, że dana osoba podlega ustawodawstwu innego państwa. Błędna
wykładnia tych przepisów dokonana przez Sądy obu instancji doprowadziła do tego,
że zainteresowana obecnie znajduje się w „próżni prawnej”, ponieważ została
wyłączona z polskiego ubezpieczenia społecznego, a niemiecka instytucja nie
wydała decyzji o podleganiu zainteresowanej ustawodawstwu niemieckiemu.
Błędne jest zatem stanowisko Sądów obu instancji, zgodnie z którym ustalenie
ustawodawstwa niemieckiego może nastąpić przez polski organ rentowy, a
następnie zostać zaakceptowane przez niemiecką instytucję ubezpieczeniową
poprzez „milczącą zgodę”, bowiem na tej instytucji spoczywają związane z tym
obowiązki.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz od skarżącej
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c.
określającym wymogi formalne skargi kasacyjnej, strona wnosząca skargę
kasacyjną powinna sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania
wraz ze stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
I USK 267/24
6
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać
argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę
sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd
Najwyższy (postanowienia Sądu Najwyższego z: 20 sierpnia 2024 r., III USK
293/23, LEX nr 3747892; 13 listopada 2024 r., III PSK 79/24, LEX nr 3788176;
K. Antonów, A. Jabłoński, B. Suchacki, J. Witkowski (w:) K. Antonów, A. Jabłoński,
B. Suchacki, J. Witkowski, Kodeks postępowania cywilnego. Postępowanie
odrębne w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych. Komentarz,
Warszawa 2014, art. 4751).
Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na
przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. istniejącej potrzebie wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. Odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. to jest potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365; 25 lipca
2024 r., I CSK 3777/23, LEX nr 3740727). Skarżącą obciążał obowiązek
przedstawienia odrębnej i pogłębionej argumentacji prawnej wskazującej na
zaistnienie powołanej okoliczności uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, zawierającej szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne
wątpliwości interpretacyjne (postanowienia Sądu Najwyższego z: 8 lipca 2009 r.,
I CSK 111/09, LEX nr 570112; 15 stycznia 2025 r., I USK 370/24, LEX nr 3816667).
W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w
orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak
też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr
315351; 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; 13 czerwca 2008 r.,
III CSK 104/08, LEX nr 424365; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522;
I USK 267/24
7
20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493; 26 listopada 2024 r., III USK
12/24, LEX nr 3792003). Ponadto, ze względu na publicznoprawne funkcje skargi
kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość dokonania wykładni konkretnego
przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2012 r., III SK 29/12, LEX nr
1238124; 6 czerwca 2023 r., II PSK 64/22, LEX nr 3724324).
W skardze kasacyjnej nie ma uzasadnienia wniosku o przyjęcie jej do
rozpoznania w powyższym rozumieniu, ponieważ w jego treści skarżąca nie
wskazuje jasno przepisów, które miałyby budzić poważne wątpliwości
interpretacyjne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., nie mówiąc już o
przedstawieniu odrębnej, pogłębionej argumentacji prawnej, jak i szczegółowego
opisu tego, na czym owe wątpliwości polegają czy orzeczeń mających dowodzić
istnienia rozbieżności w orzecznictwie. Wskazując na przesłankę potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów skarżąca skoncentrowała się głównie na
streszczeniu stanu faktycznego sprawy i na przedstawieniu, według niej, właściwej
systemowej wykładni art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE)
nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., z czego można się domyślać, że
sygnalizowana we wniosku potrzeba wykładni dotyczy tego właśnie przepisu. Nie
jest jednak rolą Sądu Najwyższego zastępowanie wnoszącego skargę w
prawidłowym jej redagowaniu. Skarga kasacyjna powinna bowiem być tak
zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał doszukiwać się w jej
podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi,
ani tym bardziej się ich domyślać (postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 czerwca
2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134; 20 czerwca 2024 r., I CSK 1406/23, LEX nr
3735469; 16 stycznia 2024 r., I PSK 41/23, LEX nr 3654515).
Odnosząc się do twierdzenia skarżącej o potrzebie wykładni trzeba
zauważyć, że zasadniczym trzonem wywodów wniosku, mającego przekonywać o
istnieniu potrzeby wykładni przepisów, jest forsowana w nim teza, iż „organ rentowy
właściwy ze względu na miejsce zamieszkania ubezpieczonego może określić
wyłącznie ustawodawstwo swojego państwa, o czym powinien powiadomić
instytucje innego państwa. Instytucja właściwa nie jest więc uprawniona do
I USK 267/24
8
ustalenia, że dana osoba podlega ustawodawstwu innego państwa”. Oznacza to,
że według skarżącej polski organ rentowy nie był uprawniony do ustalenia w decyzji
tymczasowej, że dla zainteresowanego w spornym okresie właściwe jest
ustawodawstwo niemieckie.
Nie można też stracić z pola widzenia, że procedura ustalania właściwego
ustawodawstwa w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w
Unii Europejskiej nie jest zagadnieniem nowym, ponieważ była już przedmiotem
licznych wypowiedzi judykatury. Sąd Najwyższy szczegółowo opisał i wyjaśnił jej
przebieg (wyroki Sądu Najwyższego z: 23 listopada 2012 r., II UK 103/12, OSNP
2013 nr 19-20, poz. 238; 6 czerwca 2013 r., II UK 333/12, OSNP 2014 nr 3, poz. 47;
11 września 2014 r., II UK 587/13, OSNP 2016 nr 1, poz. 13; 21 stycznia 2016 r.,
III UK 61/15, LEX nr 1977828; 7 maja 2022 r., II USK 31/22, LEX nr 3438545;
2 sierpnia 2023 r., III USK 103/23, LEX nr 3590556). Według tych judykatów,
niepotwierdzenie ubezpieczenia przez instytucję ubezpieczeń społecznych innego
państwa, w którym świadczona jest sporna praca marginalna, wiąże polskie organy
ubezpieczeń społecznych. Oznacza to, że organy rentowe i polskie sądy nie mogą
weryfikować decyzji słowackiej instytucji ubezpieczeniowej, która odmówiła uznania
pracy ewidentnie marginalnej świadczonej na terenie Słowacji przez obywatela
polskiego lub przedsiębiorcę za uzasadniającą podleganie słowackiemu
ubezpieczeniu społecznemu (wyroki Sądu Najwyższego z: 4 kwietnia 2017 r., II UK
248/16, LEX nr 2306376; 10 maja 2017 r., I UK 456/16, LEX nr 2352167; 22 lutego
2023 r., I USK 45/22, LEX nr 3553385).
Twierdzenie o występowaniu potrzeby wykładni przepisów prawa, o czym już
wspomniano, jest natomiast uzasadnione tylko wtedy, kiedy przedstawiony problem
prawny nie został jeszcze rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy lub kiedy istnieją
rozbieżne poglądy w tym zakresie, wynikające z odmiennej wykładni przepisów.
Nie istnieje zatem potrzeba wykładni przepisów prawa, jeżeli Sąd Najwyższy
wyraził swój pogląd we wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności
uzasadniające zmianę tego stanowiska (postanowienia Sądu Najwyższego z:
16 stycznia 2003 r., I PK 230/02, OSNP - wkładka 2003 Nr 13, poz. 5; 29 listopada
2023 r., III USK 157/23, LEX nr 3632804).
I USK 267/24
9
W judykaturze przyjmuje się, że „wspólne porozumienie” w rozumieniu
art. 16 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z
dnia 16 września 2009 r. może polegać na poinformowaniu przez instytucję miejsca
świadczenia pracy o swoim stanowisku odnośnie do nieistnienia ważnego tytułu do
ubezpieczenia społecznego na terytorium jej państwa, wydaniu przez instytucję
właściwą miejsca zamieszkania decyzji (o charakterze tymczasowym - w trybie
art. 16 ust. 2 o stosowaniu ustawodawstwa krajowego i zaakceptowaniu (nawet
milczącym) tej decyzji przez instytucję właściwą dla miejsca świadczenia pracy
(niewniesienie zastrzeżeń; wyroki Sądu Najwyższego z: 25 listopada 2016 r., I UK
370/15, LEX nr 2166375; 15 marca 2018 r., III UK 44/17, LEX nr 2497577).
Jednocześnie w razie przeprowadzenia trybu konsultacyjnego ostateczne
określenie ustawodawstwa właściwego jest wiążące dla wszystkich
zainteresowanych państw członkowskich. Dokument o ustaleniu ustawodawstwa
właściwego, wydany w trybie art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i
Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., o charakterze ostatecznym,
może być wycofany/uznany za nieważny przez instytucję, która go wydała, po
wspólnym porozumieniu instytucji państw członkowskich (art. 5 in fine
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia
16 września 2009 r.), co umożliwia wydanie w jego miejsce (przez instytucję
miejsca zamieszkania) kolejnego dokumentu ustalającego ustawodawstwo
właściwe, uwzględniającego to wspólne porozumienie (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 21 listopada 2016 r., II UK 733/15, LEX nr 3540660; 12 sierpnia
2020 r., II UK 314/18, OSNP 2021 nr 11, poz. 123).
W orzecznictwie i doktrynie nie budzi wątpliwości, że instytucja miejsca
zamieszkania może wydać jedynie decyzję, że ustala ustawodawstwo właściwe jej
państwa członkowskiego albo wydać decyzję stwierdzającą, że ustawodawstwo jej
państwa nie jest właściwe. Przed wydaniem takiej ostatecznej decyzji organ
rentowy zobowiązany jest wszcząć procedurę określoną w art. 16 rozporządzenia
Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r.
Jeśli procedura określona w art. 16 przedmiotowego rozporządzenia zostanie
zrealizowana, to jest ona wiążąca przy określeniu ustawodawstwa właściwego,
gdyż przepisy art. 13 ust. 2 i 3 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
I USK 267/24
10
(WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. mają na celu wyeliminowanie
podwójnego (lub wielokrotnego) ubezpieczenia w różnych państwach
członkowskich (ewentualnie uniknięcia sytuacji, w której dana osoba nie będzie
podlegała żadnemu ustawodawstwu), a nie ustalenie ubezpieczenia korzystnego
dla zainteresowanego ze względu na wysokość składek (G. Uścińska, Stosowanie
przepisów dotyczących swobody przepływu pracowników i koordynacji systemów
zabezpieczenia społecznego przez sądy krajowe, Zabezpieczenie społeczne.
Teoria, Prawo, Praktyka 2020, nr 11, s. 25 wraz z przytoczonym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej).
Zatem z punktu widzenia ustalenia ustawodawstwa w trybie przepisów
rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16
września 2009 r. istotne jest, aby w jego wyniku zainteresowany został objęty
ubezpieczeniem w jednym państwie członkowskim – a nie jak twierdzi skarżąca -
wyłącznie w państwie organu właściwego ze względu na miejsce zamieszkania
zainteresowanego. Utrwalony jest także pogląd, że w postępowaniu
zapoczątkowanym odwołaniem od decyzji ustalającej właściwe ustawodawstwo w
zakresie zabezpieczenia społecznego sąd bada wyłącznie to, czy została
zachowana właściwa procedura gwarantująca osiągnięcie celu zakładanego przez
koordynację systemów zabezpieczenia społecznego, nie ma natomiast uprawnienia
do badania zasadności stanowiska zajętego przez inne państwo członkowskie
(zaakceptowanego przez polski organ rentowy; wyrok Sądu Najwyższego z
28kwietnia 2021 r., III USKP 49/21, Legalis nr 2658289; postanowienie Sądu
Najwyższego z 18 listopada 2020 r., III UK 453/19, Legalis nr 2496890). Jest tak
dlatego, że po pierwsze, postępowanie to nie przewiduje arbitralnych decyzji
państwa miejsca zamieszkania, wymagając wspólnego porozumienia z innym
zainteresowanym państwem członkowskim, a po drugie, nawet w wypadku sporu to
nie sąd jest arbitrem rozstrzygającym, jakie ustawodawstwo będzie miało
zastosowanie (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r., I USKP 51/21,
Legalis nr 2938667; postanowienie Sądu Najwyższego z 11 grudnia 2024 r., I USK
223/24, LEX nr 3811323). Wynika to w sposób jednoznaczny z art. 6 ust. 3 w
związku z art. 16 ust. 4 in fine rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady
(WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r., zgodnie z którym, w przypadku, gdy
I USK 267/24
11
zainteresowane instytucje lub władze nie osiągną porozumienia co do określenia
mającego zastosowanie ustawodawstwa, sprawa może zostać przedstawiona
Komisji Administracyjnej przez właściwe władze, a Komisja Administracyjna stara
się pogodzić rozbieżne opinie w terminie sześciu miesięcy od dnia, w którym
przedstawiono jej sprawę (wyrok Sądu Najwyższego z 21 października 2021 r.,
I USKP 51/21, LEX nr 3520617; postanowienie Sądu Najwyższego z 30 stycznia
2024 r., II USK 370/23, LEX nr 3666279). Ustalone w powyższy sposób właściwe
ustawodawstwo powinno być brane pod uwagę przez organy państw członkowskich.
Natomiast weryfikacja i ewentualne ponowne ustalenie ustawodawstwa właściwego
są niezbędne, jeżeli pojawią się nowe okoliczności lub nastąpi zmiana w sytuacji
osób ubiegających się o wydanie formularza A1 (wyrok Sądu Najwyższego z
11 czerwca 2024 r., II USKP 149/23, Legalis nr 3089331; postanowienie Sądu
Najwyższego z 9 października 2024 r., I USK 60/24, LEX nr 3778874).
Podsumowując powyższe wywody, skarżąca nie wykazała występowania
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., ponieważ problematyka związana z wykładnią
art. 16 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia
16 września 2009 r. była już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa i
doktryny, a skargi kasacyjne wnoszone przez odwołującą się DE Pronobel Global
Spółka z o.o. Spółka komandytowa z siedzibą w Gliwicach dotyczące tego samego
zagadnienia były już przedmiotem rozstrzygnięć Sądu Najwyższego: postanowienie
z 23 lipca 2024 r., I USK 52/24 (LEX nr 3738963); 10 września 2024 r. I USK
531/23 (LEX nr 3775462); 9 października 2024 r., I USK 60/24 (LEX nr 3778874);
11 grudnia 2024 r., I USK 223/24 (LEX nr 3811323), nie jest zatem rolą Sądu
Najwyższego zastępowanie skarżącego w prawidłowym poszukiwaniu przesłanek
uzasadniających przyjęcie skargi do rozpoznania.
Z tych względów na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach postępowania
kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 i 11 w związku z art. 39821 k.p.c.
(J.K.)
I USK 267/24
12
[a.ł]