I USK 243/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Renata Żywicka
Dnia 28 maja 2025 r.
w sprawie z odwołania P.P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Zabrzu
z udziałem zainteresowanej M.J.
o podleganie ustawodawstwu polskiemu z zakresu ubezpieczeń społecznych,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 28 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 27 lutego 2024 r., sygn. akt III AUa 625/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 3 marca 2022 r., X U 697/20, Sąd Okręgowy w Katowicach
- zmienił decyzję z dnia 24 lutego 2022 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Zabrzu, ustalając, że zainteresowana M.J. podlegała w okresach
objętych decyzją ustawodawstwu polskiemu właściwemu z zakresu ubezpieczeń
społecznych jako pracownik delegowany przez płatnika składek P.P.
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 27 lutego 2024 r., III AUa
625/22, oddalił apelację organu rentowego od wyroku Sądu Okręgowego oraz
zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Zabrzu na rzecz
płatnika składek kwotę 240 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu apelacyjnym.
I USK 243/24
2
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku organ rentowy zarzucił
naruszenie: 1. art. 378 § 1 i art. 382 k.p.c. w związku z art. 328 § 2 k.p.c.; 2. art. 12
ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009;
3. art. 11 ust. 3 lit. a w związku z art. 13 rozporządzenia nr 883/2004; 4. art. 6 ust. 1
pkt 4, art. 12 ust. 1 oraz art. 13 pkt 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o
systemie ubezpieczeń społecznych (jednolity tekst: Dz.U. z 2024 r., poz. 497) w
wyniku naruszenia: art. 750 w związku z art. 734 § 1 k.c.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania został oparty na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., z powołaniem się na rozbieżność w
orzecznictwie polegającą na rozstrzyganiu w sposób odmienny spraw w oparciu o
art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 i art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr
987/2009 w wyniku odmiennej oceny dwóch pojęć, tj. pojęcia „znaczna część
działalności’ oraz pojęcia „zastępowanie innej osoby” (delegowanie w celu
zastępstwa innej osoby).
Organ rentowy wskazał, że w sprawach odwołań od decyzji o tym samym
stanie faktycznym i prawnym rozpoznawanych przez sądy powszechne oraz TSUE
zapadają odmienne wyroki, co rodzi potrzebę dokonania przez Sąd Najwyższy
wykładni przepisów prawnych, które stanowiły podstawę rozstrzygnięcia w sprawie
(a także stanowią podstawę kasacyjną). Dalej stwierdził, że w ramach tego samego
okręgu apelacji w analogicznych sprawach dotyczących tego samego płatnika, ale
innych ubezpieczonych, sądy zauważały - w zakresie okresów nieobjętych
delegowaniem - potrzebę poczynienia ustaleń, odnoszących się do tego, czy
ubezpieczeni świadczyli na terenie Polski usługi o charakterze usługi o charakterze
informacyjno-rekrutacyjnym „z umowy zlecanie”, a przeprowadzone postępowania
dowodowe potwierdziły brak realnego wykonywania umów w zakresie usługi o
charakterze informacyjno-rekrutacyjnym, „co skutkowało wydaniem orzeczeń o
oddaleniu odwołań w tym zakresie (vide: wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z
dnia 23 marca 2022 r., sygn. akt XU 273/20)”.
Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi
Apelacyjnemu w Katowicach wraz orzeczeniem przez Sąd drugiej instancji o
kosztach postępowania kasacyjnego, w tym o zasądzeniu od odwołującej na rzecz
I USK 243/24
3
organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm
przepisanych, względnie o zmianę zaskarżonego wyroku, poprzez oddalenie
odwołania od decyzji organu rentowego z dnia 24 lutego 2020 r. oraz o zasądzenie
od odwołującej na rzecz organu rentowego zwrotu kosztów zastępstwa radcy
prawnego według norm przepisanych za postępowanie przed Sądem pierwszej i
drugiej instancji oraz Sądem Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę
kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
(pkt 1), istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi
nieważność postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Przypomnieć należy, że Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem
powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna (podobnie jak
uprzednio kasacja) nie jest środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego
rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego postępowanie w sprawie, a to z
uwagi na przeważający w charakterze skargi kasacyjnej element interesu
publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi kasacyjnej, jej rozpoznanie
następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c.
Przesłanka w postaci potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących
poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
występuje wtedy, gdy określony przepis prawa, mimo że budzi poważne
wątpliwości, nie doczekał się wykładni bądź gdy jego niejednolita wykładnia
wywołuje rozbieżności w orzecznictwie sądów (por. postanowienia Sądu
Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK104/08, LEX nr 424365; z dnia
11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002 nr 12, poz. 151 i z dnia
15 października 2002 r., II CZ 102/02, LEX nr 57231).
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Sądu Najwyższego oparcie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance określonej w art. 3989 § 1
pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania, że określony przepis prawa, będący źródłem
I USK 243/24
4
poważnych wątpliwości interpretacyjnych, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych. Wątpliwości te i rozbieżności należy przytoczyć,
przedstawiając ich doktrynalne lub orzecznicze źródła (zob. np. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr 424365;
z dnia 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14, LEX nr 1652383). Konieczne jest
wskazanie argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, a także
przedstawienie własnej propozycji interpretacyjnej (por. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 13 grudnia 2007 r., I PK 233/07, OSNP 2009 nr 3-4, poz. 43).
Powołanie się na omawianą przesłankę wymaga również wykazania, że chodzi o
wykładnię przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie
wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania na czym polegają wątpliwości związane z jego
rozumieniem oraz przedstawienia argumentacji świadczącej, że wątpliwości te mają
rzeczywisty i poważny charakter, nie należą do zwykłych wątpliwości, które wiążą
się z procesem stosowania prawa. W przypadku, gdy w ramach stosowania tych
przepisów powstały już w orzecznictwie sądów określone rozbieżności, skarżący
powinien je przedstawić, jak też uzasadnić, że dokonanie wykładni jest niezbędne
do rozstrzygnięcia sprawy (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 28 marca
2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 283/07,
LEX nr 448205; z dnia 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; z dnia
20 maja 2016 r., V CSK 692/15, LEX nr 2054493).
Wymagań tych skarżący nie spełnił, gdyż ani nie skonkretyzował, na czym
polegają rozbieżności interpretacyjne powołanych przepisów, ani nie wykazał, że
przepisy te są odmiennie interpretowane przez sądy (poza powołaniem się na
wyrok w sprawie XU 273/20, w którym, jak wynika z przedstawionej relacji, przyjęto,
że usługi rekrutacyjno-informacyjne nie były wykonywane - jak należy rozumieć - w
Polsce). Jeśli więc w niniejszej sprawie ustalono, że takie usługi były wykonywane
(„odwołująca się organizowała akcje promocyjne w Polsce, przy których
zatrudniane były osoby roznoszące ulotki, spośród których część stanowiły niektóre
opiekunki w czasie ich pobytu w Polsce, w okresie przerw w opiece nad
podopiecznymi, a część osoby, które zajmowały się wyłącznie rozdawaniem ulotek
I USK 243/24
5
i nie pracowały następnie jako opiekunki”), to przywołany argument nie świadczy o
rozbieżności w wykładni przepisów, ale o innej podstawie faktycznej. Należy zatem
wyjaśnić, że omawianej rozbieżności nie ma w sytuacji, w której sądy wysnuwają
odmienne wnioski prawne, a następnie wydają różne orzeczenia w sprawach o
różnym podłożu faktycznym, przy braku tożsamych lub bardzo zbliżonych ustaleń
faktycznych (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29 lipca 2015 r., I CSK
980/14, LEX nr 1770903). Przy czym należy zaznaczyć, że przy ocenie prawnej
niniejszej sprawy na podstawie aktów prawnych Unii Europejskiej, istotne jest to,
czy odwołująca się prowadziła działalność rekrutacyjno-informacyjną w Polsce, a
nie to czy odbywało się to z udziałem ubezpieczonych, których odwołania dotyczy.
Należy też podkreślić, że wątpliwości związane z wykładnią powołanych
przez skarżącego przepisów zostały kompleksowo wyjaśnione w orzecznictwie
Sądu Najwyższego w wyroku podjętym w składzie 7 sędziów Sądu Najwyższego z
dnia 18 listopada 2015 r., II UK 100/14 (OSNP 2016 nr 7, poz. 88). W wyroku tym
Sąd Najwyższy stwierdził, że w celu ustalenia, że przedsiębiorstwo prowadzi
normalną działalność w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 czy
też znaczną część działalności innej niż zarządzanie wewnętrzne w rozumieniu
art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 987/09, należy uwzględniać wszystkie kryteria
charakteryzujące jego działalność oraz charakter przedsiębiorstwa delegującego.
Wykładnię prawa przyjętą w tym wyroku Sąd Najwyższy podzielił w kolejnych
orzeczeniach (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 2017 r., II UK
383/16, LEX nr 2326161; z dnia 5 października 2016 r., II UK 229/15, LEX nr
2155192; z dnia 27 lipca 2017 r., II UK 505/16, LEX nr 2342175), z dnia
14 września 2017 r., II UK 596/16, LEX nr 2376897 i z dnia 31 sierpnia 2017 r.,
III UK 183/16, LEX nr 2390695).
W związku z powyższym, na tle pojęcia „który normalnie prowadzi tam swą
działalność” i odpowiednio określającego go sformułowania „pracodawcy zazwyczaj
prowadzącego znaczną część działalności, innej niż działalność związana z samym
zarządzeniem wewnętrznym, na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma
swoją siedzibę” obecnie nie występują wątpliwości czy rozbieżności w wykładni
przepisów prawa, sygnalizowane we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Jednocześnie należy zauważyć, że powołane przepisy prawa zawierają zwroty
I USK 243/24
6
nieokreślone, a art. 14 ust. 2 rozporządzenia nr 987/2009 zastrzega, że przy
ocenie „prowadzenia znacznej części działalności, innej niż działalność związana z
samym zarządzeniem wewnętrznym” należy uwzględnić wszystkie kryteria
charakteryzujące działalność prowadzoną przez dane przedsiębiorstwo; a odnośne
kryteria muszą zostać dopasowane do specyficznych cech każdego pracodawcy i
do rzeczywistego charakteru prowadzonej działalności. Z redakcji tych przepisów
jednoznacznie zatem wynika, że ocena prawidłowości zastosowania tych przepisów
zależy od analizy i oceny okoliczności faktycznych konkretnej sprawy.
Mając to na uwadze, Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
[a.ł]
