I USK 191/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Jarosław Sobutka
Dnia 28 maja 2025 r.
w sprawie z odwołania C.N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Bielsku-Białej
o prawo do rekompensaty,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 28 maja 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 27 listopada 2023 r., sygn. akt III AUa 1297/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
DS
UZASADNIENIE
Decyzją z 8 września 2020 r. (nr ENP/20/002065411), Zakład Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Bielsku-Białej odmówił ubezpieczonemu C.N. prawa do
wypłaty rekompensaty. Powodem odmowy przyznania rekompensaty
wnioskodawcy było przyjęcie przez organ rentowy, że ubezpieczony nie wykazał
15-letniego okresu pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym
charakterze.
Sąd Okręgowy w Bielsku-Białej VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych, wyrokiem z 31 maja 2022 r. (sygn. akt VI U 747/20), wydanym w
sprawie C.N., przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w
Bielsku-Białej, o prawo do rekompensaty:
I USK 191/24
2
1. zmienił zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznał
ubezpieczonemu C.N. prawo do ustalenia wysokości kapitału początkowego
emerytury, z uwzględnieniem rekompensaty w formie dodatku do kapitału
początkowego, z tytułu pracy w szczególnych warunkach;
2. stwierdził, że organ rentowy nie ponosi odpowiedzialności za
nieustalenie ostatniej okoliczności niezbędnej do wydania decyzji;
3. zasądził od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Bielsku-
Białej, na rzecz ubezpieczonego C.N., kwotę 180 zł z ustawowymi odsetkami,
liczonymi od dnia uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty, tytułem zwrotu
kosztów zastępstwa procesowego.
Na skutek apelacji organu rentowego, Sąd Apelacyjny w Katowicach Wydział
III Pracy i Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 27 listopada 2023 r. (sygn. akt
III AUa 1297/22), zmienił zaskarżony wyrok w całości i oddalił odwołanie.
Skargę kasacyjną od wyroku Sadu Apelacyjnego w Katowicach, do Sądu
Najwyższego wywiódł ubezpieczony, zaskarżając judykat w całości, zarzucając:
1. mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów
postępowania, tj. art. 233 § 1 k.p.c., poprzez całkowicie dowolną i sprzeczną z
zasadami prawidłowości ocenę materiału dowodowego przejawiające się w
błędnym ustaleniu, że w okresie objętym sporem ubezpieczony wykonywał zwykłe
czynności, nie obciążające wzroku i nie wymagające precyzyjnego widzenia;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 21 ust. 1 ustawy z
dnia 19 grudnia 2008 r. o emeryturach pomostowych (t.j. Dz.U. z 2018 r.,
poz. 1924), poprzez jego błędna wykładnie i niewłaściwe zastosowanie w
okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy, przejawiające się w przyjęciu, że
rekompensata przewidziana we wskazanym powyżej przepisie nie przysługuje
ubezpieczonemu, z uwagi na fakt, że nie ma wymaganego okresu pracy w
szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze, w rozumieniu przepisów
ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszącego co najmniej 15 lat, gdyż w
spornym okresie ubezpieczony wykonywał zwykłe czynności przy obsłudze
monitora ekranowego i z całą pewnością nie były to czynności, które szczególnie
obciążały wzrok i wymagały precyzyjnego widzenia.
I USK 191/24
3
W związku ze stawianymi zarzutami, skarżący wniósł o:
1. uchylenie i zmianę zaskarżonego wyroku i uwzględnienie roszczeń
ubezpieczonego;
ewentualnie,
2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do
ponownego rozpoznania;
3. zasądzenie od pozwanego na rzecz powoda zwrotu kosztów
postępowania, w tym zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Skarżący wniósł także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
wskazując w oparciu o art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c., na konieczność wyjaśnienia
istotnego zagadnienia prawnego jakim jest kwestia jednoznacznego wyjaśnienia, w
jaki sposób w oparciu o okoliczności faktyczne niniejszej sprawy rozumieć należy
pojęcie pracy w szczególnych warunkach, w aspekcie wykonywanej stale i w
pełnym wymiarze czasu pracy, przed monitorem komputera, przy uwzględnieniu
konieczności wprowadzania danych z wersji papierowej, czy w takiej sytuacji
można jednoznacznie wykluczyć konieczność należytego wykonywania
obowiązków pracowniczych bez szczególnego obciążania wzroku, szczególnie, iż
praca tego rodzaju bez wątpienia wymagała precyzyjnego widzenia. Stąd też w
ocenie skarżącego skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, za wnioskiem
takim przemawia również całkowita rozbieżność interpretacyjna przedstawiona w
rozstrzygnięciach Sądów I i II instancji. Reguły doświadczenia życiowego,
sformułowane w oparciu o różne zakresy czynności przemawiają za przyjęciem, że
każda wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy, praca przy
monitorze/ekranie komputera, w sposób szczególny obciąża wzrok i bez wątpienia
wymaga precyzyjnego widzenia. Należy więc w sposób jednoznaczny zdaniem
skarżącego określić, w jaki sposób prawidłowo rozróżniać zwykłe czynności
związane z pracą z czynnościami o szczególnym charakterze i wykonywanymi w
szczególnych warunkach.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I USK 191/24
4
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszym postępowaniu nie kwalifikuje
się do jej przyjęcia celem rozpoznania merytorycznego.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie: (1) występuje istotne zagadnienie prawne,
(2) istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, (3) zachodzi nieważność
postępowania lub (4) skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z
tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że
zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie,
a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc
pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi
przez Sąd Najwyższy.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania pełnomocnik
skarżącego wskazał, w oparciu o art. 3989 § 1 pkt 1 i pkt 4 k.p.c., na konieczność
wyjaśnienia istotnego zagadnienia prawnego jakim jest kwestia jednoznacznego
wyjaśnienia, w jaki sposób w oparciu o okoliczności faktyczne niniejszej sprawy
rozumieć należy pojęcie pracy w szczególnych warunkach, oraz że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona - za czym takim przemawia także całkowita
rozbieżność interpretacyjna przedstawiona w rozstrzygnięciach Sądów I i II
instancji. Nie uzasadnił jednak w sposób właściwy swojego stanowiska w tym
zakresie.
Należy więc przypomnieć, że w art. 3984 § 2 k.p.c., wśród istotnych
wymagań skargi kasacyjnej, ustawodawca wymienił obowiązek złożenia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie. Ustawodawca
nieprzypadkowo bowiem, konstruując wymagania skargi kasacyjnej, wyodrębnił w
oddzielnych przepisach art. 3984 k.p.c., obowiązek przytoczenia podstaw
kasacyjnych i ich uzasadnienia (§ 1) i obowiązek przedstawienia wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienia (§ 2). Chodzi zatem o dwa
odrębne, kreatywne elementy skargi kasacyjnej, które spełniają określone cele i
podlegają ocenie Sądu Najwyższego, na różnych etapach postępowania
kasacyjnego. Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone podstawy
I USK 191/24
5
kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione,
a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do
podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, bo choć dla obu tych przesłanek
argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko
wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie
analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia. Skarga kasacyjna powinna
być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać
w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym
bardziej się ich domyślać. Skarga kasacyjna jest wszak szczególnym środkiem
zaskarżenia, realizującym przede wszystkim interes publiczny, polegający na
usuwaniu rozbieżności w orzecznictwie sądów powszechnych oraz na
wspomaganiu rozwoju prawa, zatem uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania powinno koncentrować się na wykazaniu, iż takie okoliczności w
sprawie zachodzą (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 31 stycznia 2008 r.,
II UK 246/07, LEX nr 449007; z 10 marca 2008 r., III UK 4/08, LEX nr 459291;
z 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134 i z 19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08,
LEX nr 406392).
Podkreślenia wymaga, że skarga kasacyjna nie jest (kolejnym) środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej charakterze
element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania prawa,
nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń faktycznych stanowiących
podstawę zaskarżonego orzeczenia. Podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być
zatem zarzuty dotyczące ustalenie faktów lub oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.),
a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c., postanowienia Sądu Najwyższego z:
6 marca 2018 r., II UK 194/17, LEX nr 2488675; 27 kwietnia 2022 r., I USK 413/21,
LEX nr 3431707; J. Paszkowski (w:) T. Szanciło (red.), Kodeks postępowania
cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. Warszawa 2023,
komentarz do art. 39813).
I USK 191/24
6
Trzeba także zauważyć, że błędny jest sam sposób sformułowania wniosku
przez stronę skarżącą – co świadczy o jego bezpodstawności. Nie można bowiem
twierdzić, że skarga jest oczywiście uzasadniona - co oznacza oczywistą
bezzasadność zaskarżonego orzeczenia, a więc niewymagającą jakichkolwiek
dociekań lub analiz, a jednocześnie wskazywać na występowanie w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego - wymagającego z natury rzeczy pogłębionych
rozważań (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 17 lipca 2019 r., III CSK 148/19, LEX nr
2751796 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK
577/17, LEX nr 2497710). Tego typu argumentacja, nawet w sytuacji podnoszenia
jej w sposób „ewentualny”, podważa zasadność wniosku.
Przechodząc do wskazanych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania przesłanek przypomnieć należy, że przekonanie Sądu Najwyższego
oceniającego na etapie przedsądu o zasadności przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania, w oparciu o przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. (istotne zagadnienie
prawne), wymaga wskazania za pomocą wywodu prawnego, na kanwie jakich norm
(przepisów) zagadnienie powstało, jakie są możliwe interpretacje problemu i jakie
jego rozstrzygnięcie proponuje strona skarżąca (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 19 maja 2009 r., II PK 66/09, LEX nr 553691). Zagadnienie prawne
jest to problem, który wiąże się z określonym przepisem prawa materialnego lub
procesowego, którego wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia
innych podobnych spraw, ale także dla rozstrzygnięcia konkretnej, jednostkowej
sprawy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 2 marca 2012 r., I PK 158/11,
LEX nr 1215116). Wskazanie zagadnienia prawnego uzasadniającego wniosek o
rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno nastąpić przez określenie przepisów prawa,
w związku z którymi zostało sformułowane, ze wskazaniem argumentów, które
prowadzą do rozbieżnych ocen. Dopiero wówczas Sąd Najwyższy ma podstawę do
oceny, czy przedstawione zagadnienie jest rzeczywiście zagadnieniem „prawnym”
oraz czy jest to zagadnienie „istotne” (postanowienia Sądu Najwyższego: z 23
marca 2012 r., II PK 284/11, LEX nr 1214575; z 13 sierpnia 2002 r., I PKN 649/01,
OSNP 2004 nr 9, poz. 158; z 14 lutego 2003 r., I PK 306/02, Wokanda 2004, nr 7-8,
s. 51; z 11 kwietnia 2012 r., III SK 41/11, LEX nr 1238126 i z 31 stycznia 2013 r.,
II CSK 479/12, LEX nr 1293729). Obowiązkiem strony skarżącej jest wywiedzenie i
I USK 191/24
7
uzasadnienie występującego w sprawie problemu w sposób zbliżony do tego, jaki
przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia prawnego przez sąd
odwoławczy na podstawie art. 390 § 1 k.p.c. Przy czym nie można zasadnie
twierdzić, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli Sąd
Najwyższy we wcześniejszym orzecznictwie wyraził swój pogląd w podnoszonej
kwestii, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające jego zmianę (postanowienie
Sądu Najwyższego z 12 sierpnia 2014 r., I UK 64/14, LEX nr 2630721). Istotne jest
przy tym, aby problem prawny, ujęty w skardze kasacyjnej, dotyczył kwestii
decydującej o rozstrzygnięciu sprawy. Nie może być bowiem dla niej prawnie
obojętny. Innymi słowy, w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne tylko
wtedy, kiedy wynik sprawy uzależniony jest od interpretacji przepisów
przedstawionych we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (tak
postanowienia Sądu Najwyższego: z 26 września 2005 r., I PK 98/05, OSNP 2006
nr 15-16, poz. 243 i z 29 czerwca 2001 r., I PKN 33/01, OSNP 2003 nr 9, poz. 228).
Strona skarżąca nie wykazała w żaden sposób istnienia tej właśnie przesłanki
przedsądu.
Jeżeli natomiast chodzi o drugą ze wskazanych w skardze kasacyjnych
przesłanek przedsądu to wskazać należy na ugruntowane orzecznictwo Sądu
Najwyższego, z którego wynika, że odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4
k.p.c. wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta rzeczywiście
zachodzi. Oznacza to, że strona skarżąca musi wskazać, w czym (w jej ocenie)
wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty wykazujące, że
rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam zarzut naruszenia
(nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi bowiem
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Strona
skarżąca powinna więc w wywodzie prawnym wykazać kwalifikowaną postać
naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającą na jego
oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z 14 lipca 2005 r., III CZ 61/05,
OSNC 2006 nr 4, poz. 75; z 26 kwietnia 2006 r., II CZ 28/06, LEX nr 198531;
z 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126 i z 1 stycznia 2012 r., I PK 104/11,
I USK 191/24
8
LEX nr 1215774). Ponadto, przez oczywistą zasadność skargi kasacyjnej rozumie
się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie sądu drugiej instancji w sposób
ewidentny narusza konkretne przepisy prawa. (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171). Takiej
okoliczności strona skarżąca jednak także nie wykazała.
Zwrócić także trzeba uwagę, że z uwagi na ograniczenia wynikające z
art. 3983 § 3 k.p.c., oczywista zasadność skargi kasacyjnej nie może być oparta na
kwestionowaniu ustaleń faktycznych i oceny dowodów, dokonanych przez sądy
powszechne. Przepis art. 3983 § 3 k.p.c. wprawdzie nie wskazuje expressis verbis
konkretnych przepisów, których naruszenie, w związku z ustalaniem faktów i
przeprowadzaniem oceny dowodów, nie może być przedmiotem zarzutów
wypełniających drugą podstawę kasacyjną, nie ulega jednak wątpliwości, że
obejmuje on art. 233 § 1 k.p.c., bowiem właśnie ten przepis określa kryteria oceny
wiarygodności i mocy dowodów. Zarzuty naruszenia art. 233 § 1 i 2 k.p.c. nie mogą
być więc w ogóle podstawą skargi kasacyjnej. Przepis art. 233 § 1 k.p.c. nie
uprawnia również do kwestionowania kompletności ustaleń faktycznych,
niezbędnych dla prawidłowej subsumcji przepisów prawa materialnego. Zarzut
naruszenia tego przepisu nie może również uzasadniać tezy o oczywistej
zasadności skargi kasacyjnej, skoro nawet w razie przyjęcia jej do rozpoznania Sąd
Najwyższy nie mógłby rozważać zasadności naruszenia art. 233 § 1 k.p.c.
(postanowienie Sądu Najwyższego z 5 grudnia 2024 r., III USK 368/23, Legalis nr
3168652).
Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w
art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił, zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
[SOP]
DS
I USK 191/24
9
