I USK 174/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 9 kwietnia 2025 r.
SSN Renata Żywicka
w sprawie z odwołania A.N.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych […] Oddziałowi w Łodzi
z udziałem zainteresowanego Przedsiębiorstwa P. Spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w likwidacji w P.
o podleganie pracowniczemu ubezpieczeniu społecznemu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 9 kwietnia 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 9 stycznia 2024 r., sygn. akt III AUa 227/21,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[I.T.]
UZASADNIENIE
Wyrokiem z dnia 27 listopada 2017 r., VIII U 1234/14, Sąd Okręgowy w
Gliwicach oddalił odwołanie A.N. od decyzji z dnia 21 marca Zakładu Ubezpieczeń
Społecznych Oddziału w Łodzi, stwierdzającej, że odwołujący się w okresie od 1
stycznia 2013 r. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu,
rentowym, chorobowemu i wypadkowemu jako osoba zatrudniona na podstawie
umowy o pracę u płatnika składek P. Sp. z o.o. w Likwidacji w P., a ponadto
odstąpił od obciążenia odwołującego kosztami procesu i orzekł o kosztach pomocy
prawnej udzielonej odwołującemu z urzędu.
I USK 174/24
2
Sąd Apelacyjny – Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Katowicach
wyrokiem z dnia 9 stycznia 2024 r., III AUa 227/21 oddalił apelację odwołującego
się oraz przyznał od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w Gliwicach na rzecz
adwokata K.K. kwotę 240 zł powiększoną o kwotę podatku od towarów i usług,
tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w postępowaniu
apelacyjnym.
W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku odwołujący się zarzucił
naruszenie art. 22 § 1 k.p. oraz art. 173 § 1 k.s.h.
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący uzasadnił oczywistą
zasadnością skargi kasacyjnej, bowiem Sąd odwoławczy, bezkrytycznie przyjmując
ustalenia Sądu pierwszej instancji uznał, że odwołujący nie wykazał aby stosunek
pracy jaki odwołujący świadczył na rzecz P. sp. z o.o. wykazywał wszystkie cechy
stosunku pracy wskazane w art. 22 k.p.
Skarżący podniósł, że nie sposób zgodzić się z twierdzeniem Sądu
Okręgowego i Apelacyjnego, iż odwołujący jest jedynym bądź „prawie jedynym”
wspólnikiem A. sp. z o.o. Pozostały wspólnik – Fundusz I. S.A. również mógł
wykonywać prawa zagwarantowane przepisami kodeksu spółek handlowych wobec
P. sp. z o.o. tym samym wobec działającego jako likwidator odwołującego.
Mając na uwadze powyższe, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach w całości i przekazanie sprawy temu
Sądowi do ponownego rozpoznania oraz rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Wniesiona skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że jako sąd kasacyjny nie jest sądem
powszechnym zwykłej, trzeciej instancji, a skarga kasacyjna nie jest środkiem
zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji
kończącego postępowanie w sprawie z uwagi na przeważający w charakterze
skargi kasacyjnej element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości
I USK 174/24
3
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.). Strona wnosząca skargę kasacyjną,
zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c. określającym wymogi formalne tego środka prawnego,
powinna sformułować w niej wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania wraz ze
stosownym uzasadnieniem. Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
powinien zaś wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c., a jego uzasadnienie winno zawierać
argumenty prawne świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę
sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd
Najwyższy.
Ustosunkowując się do przywołanej przesłanki oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej należy stwierdzić, że w świetle utrwalonego orzecznictwa Sądu
Najwyższego przesłanka ta wynika zwykle z oczywistego, widocznego prima facie
naruszenia przepisów prawa polegającego na sprzeczności wykładni lub
stosowania prawa z jego brzmieniem lub powszechnie przyjętymi regułami
interpretacji. Nie chodzi zatem o takie naruszenie prawa, które może stanowić
podstawę skargi w rozumieniu art. 3984 k.p.c., lecz o naruszenie kwalifikowane (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 26 lutego 2008 r., II UK 317/07, LEX nr
453107; z dnia 25 lutego 2008 r., I UK 339/07, LEX nr 453109; z dnia 26 lutego
2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494; z dnia 17 października
2001 r., I PKN 157/01, OSNP 2003 nr 18, poz. 437; z dnia 8 marca 2002 r., I PKN
341/01, OSNP 2004 nr 6, poz. 100, czy wyrok Sądu Najwyższego z dnia
22 stycznia 2008 r., I UK 218/07, LEX nr 375616). Przy czym przesłanką przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie
to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut
naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi
I USK 174/24
4
wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02,
OSNP 2004 nr 13, poz. 230; z dnia 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07, LEX nr
442743; z dnia 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08, LEX nr 469185 i z dnia 9 czerwca
2008 r., II UK 37/08, LEX nr 494133). Skarżący musi więc wykazać, że następstwa
wytkniętej w skardze wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź
skali), że kształtowały one lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie
orzeczenia (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN
57/96, OSNC 1997 nr 6-7, poz. 82; z dnia 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX
nr 950620 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 63/05,
LEX nr 179971; z dnia 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973; z dnia
16 czerwca 2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436) oraz wskazać konkretne,
naruszone przez sąd przepisy i przytoczyć odpowiednie argumenty wyjaśniające,
dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak ewidentny sposób naruszone.
A zatem, skoro uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania
odwołujące się do przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., powinno
koncentrować się na wykazaniu "oczywistości" zasadności skargi, to nie może
sprowadzać się do odwołania się do uzasadnienia podstaw kasacyjnych bądź też
do ich powtórzenia choćby nawet w zmodyfikowanej formie, ani być sformułowane
w sposób, który wymagałby oceny ich zasadności (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 maja 2018 r., IV CSK 618/17, LEX nr 2500419).
Uwzględniając powyższe wytyczne należy wskazać, że skarżący nie zdołał
wykazać tak rozumianych przesłanek przedsądu.
Należy podkreślić, że dla objęcia obowiązkowymi ubezpieczeniami
społecznymi istotne jest, aby stosunek pracy zrealizował się przez wykonywanie
zatrudnienia o cechach pracowniczych. Zasadnicze znaczenie w procesie
sądowego badania, czy dany stosunek prawny jest stosunkiem pracy, ma ustalenie
faktyczne, czy praca wykonywana w ramach analizowanego stosunku prawnego
rzeczywiście ma cechy wymienione w art. 22 § 1 k.p. W tym celu bada się
okoliczności i warunki, w jakich dana osoba wykonuje czynności na rzecz innego
podmiotu prawa i dopiero w wyniku tego badania (poczynienia stosownych ustaleń)
rozstrzyga się, czy czynności te świadczone są w warunkach wskazujących na
I USK 174/24
5
stosunek pracy. Także w odniesieniu do oceny zatrudnienia wspólników spółek
kapitałowych pełniących w tych spółkach funkcje zarządcze znaczenie ma treść
tego stosunku i warunki jego realizacji (zob. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 16
października 2018 r., I UK 115/18, OSNP 2019 nr 5, poz. 61 i postanowienie z dnia
13 czerwca 2019 r., III UK 298/18, LEX nr 2688340). W wyroku z dnia 10 kwietnia
2018 r., II UK 10/17 (LEX nr 24900052), Sąd Najwyższy uwypuklił, że przyjęcie
koncepcji pracowniczego zatrudnienia musi graniczyć z pewnością, że w sprawie
doszło do świadczenia pracy podporządkowanej, niezależnie od jego nasilenia i
rodzaju. Specyfiki tego podporządkowania należy poszukiwać przez pryzmat prawa
pracy a nie prawa spółek, gdyż te ostatnie nie dotyczą nadzoru nad pracownikami
spółki (por. też wyrok Sądu Najwyższego z dnia 17 października 2017 r., II UK
451/16, LEX nr 2427158).
Sąd ocenia zatem, czy zebrane dowody ujawniają właściwości świadczenia
pracy. W sytuacji, gdy dostrzega atypowe formy wykonywania pracy (brak
podporządkowania, ciągłości świadczenia pracy), to zanegowanie tytułu
pracowniczego ubezpieczenia nie tylko nie sprzeciwia się prawu, ale odpowiada
jego treści (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 września 2022 r., II USK
667/21, LEX nr 3416129).
W rozpoznawanej sprawie Sąd drugiej instancji, opierając się na ustaleniach
Sądu pierwszej instancji, uznał, że w stanie faktycznym sprawy nie została
spełniona jedna z konstytutywnych i podstawowych cech stosunku pracy
przewidziana w art. 22 § 1 k.p., jaką jest wykonywanie pracy pod kierownictwem
pracodawcy.
Sposób motywowania przez autora skargi kasacyjnej jej oczywistej
zasadności sprowadza się do polemiki z poczynionymi przez Sąd drugiej instancji
ustaleniami faktycznymi. Tymczasem w myśl k.p.c. oraz art. 39813 § 2 k.p.c.,
podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalania faktów lub
oceny dowodów, a Sąd Najwyższy związany jest ustaleniami faktycznymi
stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia. Skarżąca w istocie kwestionuje
zatem dokonaną przez Sąd ocenę dowodów i wynikające z niej ustalenia faktyczne,
co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. uchyla się spod kontroli kasacyjnej. Podkreślić
I USK 174/24
6
należy, że pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie
można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów.
Wobec niewykazania przez skarżącego powołanej przesłanki przedsądu,
Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania.
(I.T.)
[a.ł]
