I USK 165/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 21 stycznia 2026 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania E.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej
o prawo do renty rodzinnej,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 21 stycznia 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonej od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Katowicach z dnia 5 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 1576/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 5 sierpnia 2024 r. oddalił
apelację ubezpieczonej E.K. od wyroku Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia
19 września 2023 r., oddalającego odwołanie ubezpieczonej od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Bielsku-Białej z dnia 23 czerwca 2022 r.
odmawiającej ubezpieczonej E.K. przyznania prawa do renty rodzinnej po zmarłym
mężu S.K. na podstawie art. 70 ust. 3 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
E.K. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 5 sierpnia 2024r., zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie
przepisów postępowania które miało istotny wpływ na wynik sprawy, to jest art. 233
§ 1 k.p.c. poprzez dokonanie oceny dowodów w sposób sprzeczny z zasadą
I USK 165/26
2
swobodnej oceny dowodów oraz wskazań doświadczenia życiowego w wyniku
czego Sąd pierwszej instancji a za nim Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty
błędnie ustalił, iż małżonkowie E.K. i S.K. jedynie formalnie byli małżeństwem i nie
łączyły ich jakiekolwiek więzi, podczas gdy m.in. z zeznań świadka A.K., W.P. i B.P.
wynika, iż odwołująca się aż do śmierci męża interesowała się jego losem,
wspomagała finansowo dzieci stron, odwiedzała regularnie męża, utrzymała z nim
stały kontakt telefoniczny, a jedyną przyczyną braku stałego zamieszkiwania z
mężem w jego ostatnich latach życia był fakt, iż odwołująca się pracowała za
granicą,
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca
podniosła, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Zarówno bowiem Sąd
pierwszej instancji jak i podzielający ustalenia tego Sądu Sąd drugiej instancji,
przyjmuje wbrew zasadzie doświadczenia życiowego, iż wieloletnia praca skarżącej
za granicą i siłą rzeczy bardzo ograniczone bezpośrednie relacje małżonków
powodują, iż małżonkowie K. nie pozostawali we wspólności małżeńskiej.
Tymczasem zwłaszcza ostatnie dziesięciolecia (czyli okres analizowany w
niniejszej sprawie) z powodu sytuacji społeczno-gospodarczej w Polsce jak i
możliwości podejmowania pracy na terenie Unii Europejskiej pokazują, że taki
przypadek jak w niniejszej sprawie, a więc faktyczne, wieloletnie funkcjonowanie
małżeństwa de facto na odległość z powodu pracy zarobkowej jednego z
małżonków za granicą, stało się i nadal jest sytuacją bardzo częstą, jednocześnie
nie powodując, iż jeden z fundamentalnych elementów małżeństwa a więc
wspólność małżeńska przestaje istnieć.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada
również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne
I USK 165/26
3
skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej
jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a
jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)
środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej
instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej
charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
We wniosku o przyjęcie skarżąca wskazuje na oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej bez wskazania, które przepisy zostały w „oczywisty sposób naruszone”.
Nie sposób sformułować w sposób prawidłowy wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej bez odwołania się choćby do jednego przepisu prawa materialnego lub
procesowego. Każda z przesłanek skargi, to jest oczywista zasadność skargi,
występowanie istotnego zagadnienia prawnego oraz potrzeba wykładni jako
okoliczności uzasadniające rozpoznanie skargi kasacyjnej muszą dotyczyć treści
przepisów, które były (powinny być) zastosowane w sprawie. Konieczne
wymaganie konstrukcyjne skargi jest spełnione tylko wówczas, gdy jej autor wskaże,
jakiego przepisu (przepisów) prawa dotyczy to twierdzenie, a także w czym upatruje
nadanie zarzucanemu naruszeniu znamienia oczywistej zasadności. Przymiot
oczywistej zasadności świadczy o kwalifikowanej formie naruszenia prawa,
naruszeniu widocznym na pierwszy rzut oka. Oczywista zasadność skargi ma
miejsce, gdy bez pogłębionej analizy można stwierdzić, że doszło do ewidentnego
błędu w rozumieniu lub zastosowaniu (niezastosowaniu) normy prawnej (zob.
postanowienie SN z dnia 15 marca 2005 r., II UK 205/04, niepubl.; postanowienie
SN z dnia 10 maja 2005 r., I PK 294/04, niepubl.; postanowienie SN z dnia
10 stycznia 2014 r., III UK 61/13, LEX nr 1648614).
Jednocześnie argumentacja mająca uzasadniać oczywistą zasadność skargi
kasacyjnej, ogranicza się do przedstawienia stanu faktycznego sprawy
I USK 165/26
4
wynikającego z dokonanej przez skarżącą własnej oceny zebranego w tej sprawie
materiału dowodowego. Z całą pewnością brakuje jej zatem waloru ogólności i
uniwersalności, a co szczególnie znamienne, w istocie stanowi ona próbę
podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny materiału
dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych, z których Sąd
ten wyprowadził wniosek, że pomiędzy małżonkami nie istniała więź duchowa,
osobista, emocjonalna, uczuciowa i gospodarcza. Byli małżeństwem tylko formalnie.
Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w
przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach
faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.),
ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez
sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co
oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak
musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w
skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły
podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.
Ostatecznie należy zauważyć, że pojęcie wspólności małżeńskiej, które na
gruncie art. 70 ust. 3 ustawy emerytalnej uprawnia wdowę (wdowca) do nabycia
renty rodzinnej po śmierci współmałżonka, nie posiada definicji legalnej, jednakże
doczekało się wnikliwej analizy zarówno w orzecznictwie Sądu Najwyższego, jak i
w doktrynie. W judykaturze podkreśla się, że pozostawanie we wspólności
małżeńskiej nie może być postrzegane jako następstwo jedynie formalnie
zawartego związku małżeńskiego, ale również jako wspólność małżeńska
wynikająca lub powiązana z rzeczywistym korzystaniem z praw i realizowaniem
powinności małżeńskich, które do dnia śmierci ubezpieczonego współmałżonka
kreują faktyczną wspólnotę małżeńską w jej rozmaitych wymiarach: duchowym,
materialnym lub rodzinnym, a następnie - wskutek wystąpienia zdarzenia
ubezpieczeniowego (śmierci ubezpieczonego) - uruchamiają prawo ustawowo
wskazanych osób bliskich do renty rodzinnej (wyrok Sądu Najwyższego
z 17 października 2017 r., II UK 444/16, LEX nr 2390732). Pojęcie "wspólności
małżeńskiej" przewidziane w przepisie art. 70 ust. 3 ustawy obejmuje nie tylko
I USK 165/26
5
wspólność majątkową małżeńską, lecz także więź duchową, osobistą, emocjonalną
i uczuciową. Wspólność małżeńska oznacza rzeczywisty związek łączący
małżeństwo, obejmujący wspólne zamieszkiwanie i prowadzenie wspólnego
gospodarstwa domowego, wspólne pożycie, wierność i pomoc we współdziałaniu
dla dobra założonej przez siebie rodziny (wyroki Sądu Najwyższego z: 6 marca
1997 r., II UKN 17/97, OSNAPiUS 1997 Nr 23, poz. 477; 11 lutego 2011 r., II UK
273/10, LEX nr 817530; postanowienie Sądu Najwyższego z: 17 października
2023 r., I USK 148/23, LEX nr 3616807; Ł. Prasołek (w:), G. Gudowska, K. Ślebzak
(red.), Emerytury i renty z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz,
Warszawa 2013, komentarz do art. 70, pkt I.7).
Nie podlega wątpliwościom, że Sądy obu instancji na bazie dokonanych
ustaleń faktycznych dokonały subsumpcji przepisu art. 70 ust. 3 ustawy
emerytalnej zgodnie z przedstawioną wyżej utrwaloną wykładnią judykatury.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
M.G.
[SOP]
