I USK 158/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 18 lutego 2025 r.
SSN Jarosław Sobutka
w sprawie z odwołania B. Z.
przeciwko Wojewódzkiemu Zespołowi do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności
w Krakowie
o ustalenie,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 18 lutego 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Okręgowego - Sądu Pracy
i Ubezpieczeń Społecznych w Krakowie
z dnia 3 października 2023 r., sygn. akt VII Ua 127/22,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
II. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w
Krakowie - na rzecz radcy prawnego S. Sp.p. w K. kwotę 270,00
(dwieście siedemdziesiąt) złotych, powiększoną o należny
podatek od towarów i usług - tytułem pomocy prawnej udzielonej
skarżącej z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Orzeczeniem z 19 grudnia 2020 r. (znak WP-[...]) Wojewódzki Zespół do
Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie (WZON) utrzymał w mocy
zaskarżone orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o
Niepełnosprawności w M. (PZON), którym organ odmówił B. Z. wydania orzeczenia
I USK 158/24
2
o stopniu niepełnosprawności. PZON odmówił wydania orzeczenia ze względu na
aktualne w dalszym ciągu orzeczenie tego organu z 24 kwietnia 2015 r., zgodnie z
którym została ona zaliczona do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności na
stałe z powodu przyczyn oznaczonych symbolami 07-S, 11-1, 05-R.
Sąd Rejonowy dla Krakowa-Nowej Huty w Krakowie IV Wydział Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 5 września 2022 r. (sygn. akt IV U
148/21/N), wydanym w sprawie z odwołania B. Z. od orzeczenia
z 19 grudnia 2020 r. (znak WP-[...]) Wojewódzkiego Zespołu do spraw Orzekania o
Niepełnosprawności w Krakowie o ustalenie, oddalił odwołanie.
Na skutek apelacji B. Z., Sąd Okręgowy w Krakowie VII Wydział Pracy i
Ubezpieczeń Społecznych, wyrokiem z 3 października 2023 r. (sygn. akt VII Ua
127/22), oddalił apelację.
Skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie wywiodła B. Z.,
przez ustanowionego w sprawie pełnomocnika z urzędu, zaskarżając powyższy
wyrok w całości, zarzucając naruszenie przepisów postępowania, mające istotny
wpływ na wynik sprawy:
1. art. 379 pkt 5 k.p.c. w zw. z art. 374 k.p.c., zarzucając nieważność
postępowania apelacyjnego z uwagi na pozbawienie skarżącej możliwości obrony
swych praw przez skierowanie sprawy na posiedzenie niejawne bez uprzedniego
poinformowania o tym stron, pomimo wniosku zawartego w apelacji o
przeprowadzenie rozprawy i braku podstaw do rozpoznania apelacji na posiedzeniu
niejawnym, czym uniemożliwiono skarżącej zajęcie stanowiska na rozprawie;
2. art. 378 § 1 w związku z art. 47714 § 6 oraz art. 47714a k.p.c.
polegające na nie wzięciu pod uwagę naruszenia przez Sąd I instancji art. 47714 § 6
k.p.c., mimo, że skarżąca składała na etapie postępowania przed Sądem I instancji
nowe informacje o swoim stanie zdrowia, związane ze schorzeniami istniejącymi w
momencie wydawania zaskarżonej decyzji, a w apelacji wskazała, że Sąd
Rejonowy nie wziął pod uwagę wszystkich jej chorób, co miało istotny wpływ na
wynik sprawy, ponieważ pozbawiło skarżącą możliwości ponownego rozpatrzenia
sprawy przez organ.
Biorąc pod uwagę stawiane rozstrzygnięciu zarzuty, skarżąca wniosła o:
I USK 158/24
3
- o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, zniesienie postępowania
apelacyjnego w całości oraz przekazanie sprawy Sądowi Okręgowemu w Krakowie
do ponownego rozpoznania;
- przyznanie pełnomocnikowi z urzędu skarżącej kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej w sprawie jednocześnie oświadczając, że opłaty nie zostały
zapłacone w całości ani w części.
Skarżąca wniosła także o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
z uwagi na zaistniałą nieważność przedmiotowego postępowanie przed Sądem II
instancji. W uzasadnieniu wniosku skarżąca wskazuje, że nieważność
postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych
praw. Jak twierdzi skarżąca, w sprawie nieważność postępowania przejawia się
tym, że w treści apelacji skarżąca wskazała, że prosi o ustanowienie pełnomocnika
z urzędu w celu sporządzenia fachowej apelacji i reprezentowania mnie na
rozprawie (...). Jasno więc wskazała, że chce przeprowadzenia rozprawy. Wniosek
o przeprowadzenie rozprawy nie wymaga uzasadnienia. Mając na uwadze wiek i
stan zdrowia skarżącej, takie sformułowanie należało uznać za wystarczająco
konkretyzujące wolę strony. Pominięcie tego wniosku przez Sąd II instancji było tym
bardziej niezrozumiałe w ocenie skarżącej, że wniosek o ustanowienie
pełnomocnika został przez Sąd Okręgowy rozpatrzony i oddalony. Natomiast
wniosku o przeprowadzenie rozprawy Sąd II instancji w ogóle nie wziął pod uwagę.
W takim stanie rzeczy wniosek skarżącej o przeprowadzenie rozprawy
odwoławczej zawarty w apelacji był wiążący dla sądu. Nieuwzględnienie takiego
wniosku stanowiło uchybienie procesowe. Zdaniem skarżącej rozpoznanie
niniejszej sprawy - wbrew przepisom - na posiedzeniu niejawnym, zamiast na
rozprawie, oznaczało pozbawienie skarżącej możności obrony swoich praw, co z
kolei skutkowało nieważnością postępowania. Sąd Okręgowy nie wskazał z jakich
powodów uznał, że przeprowadzenie rozprawy w okolicznościach rozpoznawanej
sprawy nie było konieczne. Istniały zaś, przedstawione powyżej, powody
sprzeciwiające się zaniechaniu przeprowadzenia rozprawy (zawarty w apelacji
wniosek o przeprowadzenie rozprawy).
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I USK 158/24
4
Skarga kasacyjna wywiedziona w niniejszej sprawie nie mogła zostać
przyjęta do dalszego, merytorycznego rozpoznania.
Na wstępie należy przypomnieć, że skarga kasacyjna podlega badaniu
(na etapie przedsądu) w zakresie spełnienia przez nią warunków formalnych.
Zgodnie z art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, jeżeli
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, jeżeli zachodzi nieważność
postępowania lub jeżeli skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Podkreślenia wymaga także, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i
jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast przytoczone
podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do
rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą
być więc przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione.
Skarga kasacyjna powinna być tak zredagowana i skonstruowana, aby Sąd
Najwyższy nie musiał poszukiwać w uzasadnieniu jej podstaw pozostałych
elementów konstrukcyjnych skargi, ani tym bardziej się ich domyślać
(por. postanowienie Sądu Najwyższego z 19 maja 2022 r., I USK 434/21, Legalis nr
2740849).
Strona skarżąca formułując wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, wskazała, że w spawie wystąpiła przesłanka nieważności
postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). Należy więc przypomnieć, że Sąd
Najwyższy bierze pod rozwagę z urzędu, w granicach zaskarżenia, kwestię
nieważności postępowania przed sądem II instancji (zob. np. wyroki Sądu
Najwyższego: z 21 listopada 1997 r., I CKN 825/97, OSNC 1998 Nr 5, poz. 81,
z glosą A. Szpunara, OSP 1998 Nr 5, poz. 93; z 10 maja 2000 r., III CKN 416/98,
OSNC 2000 Nr 12, poz. 220; oraz postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 czerwca
2013 r., II CSK 720/12, Legalis nr 803992; z 12 czerwca 2020 r., V CSK 22/20,
Legalis nr 2396879; z 25 sierpnia 2020 r., II CSK 44/20, Legalis nr 2490666;
z 9 października 2020 r., I CSK 32/20, Legalis nr 2489233, T. Szanciło (red.),
I USK 158/24
5
Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Komentarz. Art. 1–45816. Tom I. Wyd.
2, Warszawa 2023).
W niniejszej sprawie brak jest jednak jakichkolwiek podstaw do
podejmowania przez Sąd Najwyższy czynności w tym zakresie z urzędu, nie
została także spełniona przesłanka (strona skarżąca tego nie wykazała), która
spowodowałaby przyjęcie skargi kasacyjnej do jej dalszego, merytorycznego
rozpoznania. W ocenie strony skarżącej doszło na naruszenia art. 379 pkt 5 k.p.c.,
bowiem Sąd Okręgowy rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym nie
uwzględniając wniosku skarżącej, zawartego w apelacji, o przeprowadzenie
rozprawy. Stanowisko strony skarżącej jest nieuzasadnione. Zwrócić należy uwagę,
że skutek nieważności określony w art. 379 pkt 5 k.p.c. nie ma charakteru
powszechnego, ocenia się go natomiast indywidualnie, biorąc pod uwagę wszystkie
okoliczności sprawy. W orzecznictwie dominuje stanowisko, że pozbawienie stron
możności obrony swych praw, aby mogło stanowić przyczynę nieważności, musi
być całkowite i w sposób bezwzględny wyłączyć możność obrony (orzeczenie Sądu
Najwyższego z 21 czerwca 1961 r., 3 CR 953/60, NP 1962 nr 1, s. 117 z glosą
W. Siedleckiego). Oznacza to, że nieważność postępowania występuje wtedy, gdy
strona postępowania - wbrew swej woli - zostanie faktycznie pozbawiona możności
działania w postępowaniu lub jego istotnej części. Stwierdzenie, czy taki stan
nastąpił, wymaga rozważenia, czy w konkretnej sprawie nastąpiło naruszenie
przepisów procesowych, czy uchybienie to miało wpływ na możność działania
strony oraz, czy pomimo zaistnienia tych dwóch przesłanek strona mogła bronić
swoich praw. Tylko przy kumulatywnym spełnieniu tych wszystkich przesłanek
można mówić o skutkującym nieważnością postępowania pozbawieniu strony
możliwości obrony swoich praw (art. 379 pkt 5 k.p.c.). Nie każde naruszenie
przepisów proceduralnych może być zatem w ten sposób traktowane (wyrok Sądu
Najwyższego z 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr 1511811). Chodzi więc o
sytuację, w której z powodu wadliwości procesowych sądu lub strony przeciwnej,
będących skutkiem naruszenia konkretnych przepisów Kodeksu postępowania
cywilnego, których nie można było usunąć przed wydaniem orzeczenia w danej
instancji, strona nie mogła - wbrew swej woli - brać i nie brała udziału w
postępowaniu lub jego istotnej części (zob. wyroki Sądu Najwyższego: z 28
I USK 158/24
6
listopada 2002 r., II CKN 399/01, LEX nr 196607; z 20 lutego 2020 r., I PK 249/18,
LEX nr 3008444 i z 24 maja 2023 r., II USK 231/22, Legalis nr 2949831).
Zgodnie z brzmieniem art. 374 k.p.c. dopuszczona została możliwość
rozpoznania sprawy w postępowaniu odwoławczym na posiedzeniu niejawnym.
Jest to możliwe w tych przypadkach, gdy przeprowadzenie rozprawy nie jest
konieczne. Decyzja, co do tego, czy sprawa nadaje się do rozpoznania na
posiedzeniu niejawnym, należy do sądu odwoławczego. Podkreślić jednak należy,
że ustawodawca pozostawił stronie decyzję, czy jej sprawa zostanie rozpoznana
przez sąd drugiej instancji na rozprawie, czy też nie. Wniosek strony jest dla sądu
oczywiście wiążący i nie podlega merytorycznej ocenie. Jego nieuwzględnienie
stanowi co najmniej uchybienie procesowe, które mogło mieć istotny wpływ na
wynik sprawy, a w pewnych okolicznościach sprawy pociągać za sobą nieważność
postępowania ze względu na pozbawienie strony możności obrony swoich praw
(zob. T. Wiśniewski: Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. T II, Warszawa
2021, LEX).
Wniosek o wyznaczenie rozprawy musi jednak być kategoryczny i wyrażony
w sposób precyzyjny. Nie może być odczytywany w sposób rozszerzający. Tym
samym art. 374 k.p.c. musi być wykładany ściśle, to znaczy, że uprawniony
podmiot wyraźnie zamieści zwrot „wnoszę o przeprowadzenie rozprawy”. Wniosek
ten ma charakter kauzalny w tym znaczeniu, że ta rozprawa ma przynieść stronie
„korzyści w jego założeniu”, bo przedstawił już uprzednio w swym piśmie
procesowym (tu apelacji) określone propozycje dowodowe czy argumentacyjne,
które z założenia mogą wymagać uzupełnienia podczas rozprawy apelacyjnej.
Przenosząc powyższe na grunt analizowanej sprawy, wnosząca apelację B.
Z. nie domagała się wyznaczenia rozprawy, co więcej nie składała nowych
wniosków dowodowych. W swojej apelacji skarżąca zawarła wniosek o
ustanowienie pełnomocnika z urzędu, w którym to wniosku wskazała, że
pełnomocnik jest jej niezbędny „w celu sporządzenia fachowej apelacji i
reprezentowania mnie na rozprawie (...)”. Tego, na czym miałaby polegać -
zdaniem skarżącej - praca pełnomocnika z urzędu nie można jednak utożsamiać z
wnioskiem o przeprowadzenie rozprawy apelacyjnej. Treść sporządzonej przez
skarżącą własnoręcznie apelacji nie wskazuje bowiem, aby domagała się ona
I USK 158/24
7
rozpoznania sprawy przez Sąd Okręgowy na rozprawie. Nie można więc uznać w
tym przypadku, że Sąd II instancji, rozpoznając apelację na posiedzeniu niejawnym,
naruszył wskazywane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
przepisy Kodeksu postępowania cywilnego.
Przedstawione argumenty skłaniają do konkluzji, że w sprawie nie wykazano
przesłanek uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dlatego, na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., orzeczono jak w sentencji. O kosztach postępowania
rozstrzygnięto na podstawie § 16 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 1 ust. 2 Rozporządzenie
Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764 ze zm.).
[SOP]
r.g.
