I USK 1115/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Robert Stefanicki
Dnia 13 lipca 2026 r.
w sprawie z odwołania J. P.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Krakowie
o wypłatę emerytury,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 13 lipca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Krakowie z dnia 1 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 57/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Krakowie wyrokiem z 1 lipca 2025 r. oddalił apelację J. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Krakowie z dnia 21 września 2021 r. oddalającego
wniesione przez niego odwołanie od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Krakowie z dnia 12 lutego 2021 r. przyznającej wnioskodawcy prawo do
emerytury z powszechnego systemy ubezpieczenia społecznego od dnia 1 marca
2020 r., to jest od dnia spełnienia warunków i wstrzymał wypłatę świadczenia,
ponieważ ubezpieczony pobiera emeryturę z Wojskowego Biura Emerytalnego.
Odwołujący się wniósł skargę kasacyjną od powyższego orzeczenia.
Skarżący w podstawach skargi podniósł zarzut naruszenia prawa materialnego,
a mianowicie art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach
z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych w zw. z art. 15a ustawy z dnia 10 grudnia
I USK 1115/26
2
1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych i ich rodzin przez
zaniechanie zbadania, czy w realiach sprawy nie zachodzi naruszenie zasad
określonych w Ustawie Zasadniczej - tj. zasady ochrony praw słusznie nabytych
(wywodzonej z art. 2 Konstytucji) i zasady równego traktowania i niedyskryminacji
nabytych (wywodzonej z art. 32 Konstytucji), a które to zasady konstytucyjne sądy
powszechne uprawnione i obowiązane są stosować na zasadzie art. 8 ust. 2
Konstytucji.
Wobec przedstawionych zarzutów skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego
wyroku w całości.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania odwołujący podniósł,
że przyjęcie niniejszej skargi kasacyjnej do rozpoznania jest konieczne celem
wskazania przez Sąd Najwyższy w ewentualnym rozstrzygnięciu, jaka winna być
prawidłowa wykładnia przepisów z art. 95 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r.
o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń w zw. z art. 15a ustawy z dnia
10 grudnia 1993 r. o zaopatrzeniu emerytalnym żołnierzy zawodowych oraz ich
rodzin w kontekście ich zgodności z konstytucyjną zasadą ochrony praw słusznie
nabytych, a także zasadą równości wobec prawa i niedyskryminacji.
Zdaniem bowiem skarżącego wobec wykreowania przez ustawodawcę
kategorii żołnierzy uprawnionych do pobierania świadczeń emerytalnych z obu
systemów, to jest zarówno z powszechnego, jak i zaopatrzeniowego należy
rozstrzygnąć, czy uprawniona jest wykładnia przedmiotowych przepisów
prowadząca do dyskryminacji (zakazanej Konstytucją) określonej kategorii (byłych)
żołnierzy, niemogących korzystać z obu systemów w podobnym zakresie.
Należy również rozstrzygnąć, czy (stwierdzona przez Sąd Apelacyjny)
nieadekwatność wpłaconych (do obu systemów) składek a otrzymywanego przez
skarżącego świadczenia emerytalnego, nie stanowi naruszenia (konstytucyjnej)
zasady ochrony praw słusznie nabytych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna to nadzwyczajny środek zaskarżenia o celu przede
wszystkim publicznoprawnym. Zadaniem tym jest zapewnienie jednolitości
orzecznictwa oraz spójności i prawidłowości wykładni prawa. Realizacji powyższej
funkcji służy uregulowana w art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. instytucja przedsądu. Stosownie
I USK 1115/26
3
do tych przepisów Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Podejmowanie odrębnej decyzji
w przedmiocie przyjęcia sprawy do rozpoznania ma także za zadanie realizację
zasady szybkości postępowania oraz pozwala zaakcentować wysoce
sformalizowany charakter postępowania przed Sądem Najwyższym, o czym
świadczą określone wymagania konstrukcyjne skargi kasacyjnej.
Sąd Najwyższy, jako sąd kasacyjny, nie jest sądem powszechnym zwykłej,
trzeciej instancji, zaś skarga kasacyjna nie jest środkiem zaskarżenia
przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej instancji kończącego
postępowanie w sprawie, a to z uwagi na przeważający w charakterze skargi
kasacyjnej element interesu publicznego. Zgodnie z takim modelem skargi
kasacyjnej, jej rozpoznanie następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych,
wymienionych w art. 3989 § 1 k.p.c. W konsekwencji tego wśród istotnych wymagań
skargi kasacyjnej ustawodawca w art. 3984 § 2 k.p.c. wymienił obowiązek złożenia
wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie (postanowienie Sądu
Najwyższego z 15 kwietnia 2025 r., I CSK 246/25, Legalis nr 3207792). Wymóg ten
wiąże się z tzw. przedsądem, polegającym między innymi na możliwości odmowy
przez Sąd Najwyższy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.),
a jego spełnienie powinno przybrać postać wyodrębnionego wywodu prawnego,
w którym skarżący wykaże, jakie występujące w sprawie okoliczności pozwalają na
uwzględnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania i jednocześnie
uzasadnieniu, dlaczego odpowiadają one ustawowemu katalogowi przesłanek
(postanowienia Sądu Najwyższego z: 9 czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 404134;
19 czerwca 2008 r., II UZ 18/08, LEX nr 406392; 17 października 2024 r.,
III PSK 110/23, LEX nr 3793388; 19 listopada 2024 r., I PSK 36/24, LEX nr 3787580;
26 listopada 2024 r., III USK 55/24, LEX nr 3801315; 3 grudnia 2024 r.,
III USK 226/24, LEX nr 3801321; 5 lutego 2025 r., III USK 346/23, LEX nr 3834801).
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
I USK 1115/26
4
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na
przesłance wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. istniejącej potrzebie wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów. Odwołanie się do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt
2 k.p.c. to jest potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (postanowienia Sądu
Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 13 czerwca 2008 r.,
III CSK 104/08, LEX nr 424365; 25 lipca 2024 r., I CSK 3777/23, LEX nr 3740727).
W przypadku, gdy w ramach stosowania tych przepisów powstały już w orzecznictwie
sądów określone rozbieżności, skarżący powinien je przedstawić, jak też uzasadnić,
że dokonanie wykładni jest niezbędne do rozstrzygnięcia sprawy (postanowienia
Sądu Najwyższego z: 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, LEX nr 315351; 11 stycznia
2008 r., I UK 283/07, LEX nr 448205; 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX nr
424365; 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08, LEX nr 523522; 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, LEX nr 2054493; 24 czerwca 2025 r., I USK 282/24, LEX nr 3899571;
4 listopada 2025 r., III USK 245/25, LEX nr 3940645). Ponadto, ze względu na
publicznoprawne funkcje skargi kasacyjnej, skarżący powinien wykazać celowość
dokonania wykładni konkretnego przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na
potrzeby praktyki sądowej (postanowienia Sądu Najwyższego z: 14 grudnia 2012 r.,
III SK 29/12, LEX nr 1238124; 6 czerwca 2023 r., II PSK 64/22, LEX nr 3724324).
Zasada wypłacania tylko jednego świadczenia, zawarta w art. 95 ust. 1-3
ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, stanowi wyraz obowiązującej w prawie ubezpieczeń społecznych
zasady solidarności ryzyka i nie jest sprzeczna z konstytucyjną zasadą równości
wyrażoną w art. 32 Konstytucji RP (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 4 kwietnia
2012 r., I UK 390/11, OSNP 2013, nr 9-10, poz. 114). Regułą jest zatem, że zbieg
prawa do kilku świadczeń określonych w ustawie powoduje dla organu rentowego
obowiązek wypłaty tylko jednego (wyższego) świadczenia.
I USK 1115/26
5
W orzecznictwie konsekwentnie prezentowane jest stanowisko, że zasada
pobierania jednego świadczenia (wyższego lub wybranego przez uprawnionego) w
razie zbiegu u jednej osoby prawa do kilku świadczeń (art. 95 ust. 1 ustawy
emerytalnej) dotyczy również zbiegu prawa do emerytury lub renty określonych w tej
ustawie z prawem do świadczeń przewidzianych w ustawie o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy. Świadczeniobiorca, który pozostawał w zawodowej służbie
wojskowej przed dniem 2 stycznia 1999 r., uprawniony do renty wojskowej i
pobierający to świadczenie, nie może więc jednocześnie pobierać świadczenia
powszechnego, mimo że spełnił warunki do jego nabycia i prawo to zostało mu
przyznane (zob. uzasadnienie uchwały Sądu Najwyższego z dnia 17 lutego 2010 r.,
II UZP 10/09, OSNP 2010, nr 17-18, poz. 215 oraz wyroki Sądu Najwyższego z:
4 grudnia 2013 r., II UK 223/13, LEX nr 1394110; 8 maja 2012 r., II UK 237/11, OSNP
2013 nr 7-8, poz. 91; 24 maja 2012 r., II UK 261/11, LEX nr 1227967).
W uchwale Sądu Najwyższego z 15 grudnia 2021 r. (III UZP 7/21, OSNP 2022
Nr 6, poz. 58; wyrok Sądu Najwyższego z 15 listopada 2023 r., II USKP 2/23, LEX nr
3657039), powołując się na obowiązującą w polskim prawie zabezpieczenia
społecznego zasadę prawa do jednego świadczenia z tytułu tego samego ryzyka
ubezpieczeniowego, zwanej też zasadą niekumulacji świadczeń przysługujących na
wypadek spełnienia się ryzyka "starości" w ramach różnych systemów, zarówno
ubezpieczenia społecznego, jak i zaopatrzenia, Sąd Najwyższy orzekł, że
ubezpieczonemu, który pozostawał w zawodowej służbie wojskowej przed dniem
2 stycznia 1999 r. i pobiera emeryturę wojskową wynoszącą 75% podstawy jej
wymiaru obliczoną bez uwzględnienia okresów składkowych i nieskładkowych, z
których tytułu jest uprawniony również do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń
Społecznych, wypłaca się jedno z tych świadczeń - wyższe lub wybrane przez niego
(art. 95 ust. 1 i 2 ustawy emerytalnej w związku z art. 7 ustawy o zaopatrzeniu
emerytalnym żołnierzy).
Istotą uchwał składu powiększonego jest zapewnienie jednolitości
orzecznictwa i choć sama uchwała wiąże w myśl art. 39817 § 2 k.p.c. tylko w danej
sprawie, to jednak jest doniosłym argumentem w wykładni i stosowaniu prawa,
czerpiąc również z autorytetu Sądu Najwyższego jako organu wymiaru
sprawiedliwości powołanego do zapewnienia zgodności z prawem i jednolitości
orzecznictwa sądów powszechnych.
I USK 1115/26
6
W treści uzasadnienia kwestionowanej uchwały Sąd Najwyższy uwzględnił
także przepisy ustawy zasadniczej w procesie wykładni prawa. Sąd Najwyższy uznał,
między innymi, że dla analizy ukształtowanego w art. 95 ust. 2 ustawy emerytalnej
zbiegu świadczeń nie ma znaczenia art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, gdyż w odniesieniu
do wynikającego z tego przepisu prawa do zabezpieczenia społecznego
ustawodawca dysponuje dużą swobodą, co potwierdza powołane w wymienionym
wyroku orzecznictwo Trybunału Konstytucyjnego. Uzupełniająco wypada więc
jedynie stwierdzić, że także Europejski Trybunał Praw Człowieka w decyzjach z dnia
11 grudnia 2018 r. nr 39247/12 (LEX nr 2626955) i nr 41178 (LEX nr 2627060) uznał
uprawnienie państwa - strony Konwencji o ochronie prawa człowieka do
samodzielnego kształtowania systemu zabezpieczenia społecznego, w tym do
wprowadzenia zasady wypłaty jednego świadczenia, w myśl której
świadczeniobiorcy nie można przyznać jednocześnie dwóch świadczeń. Dlatego
ocena budzącej wątpliwości regulacji powinna być dokonywana pod kątem
konstytucyjnych zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Oceny takiej dokonał
Sąd Najwyższy w cytowanej uchwale III UZP 7/21 (postanowienie Sądu
Najwyższego z 23 września 2025 r., I USK 356/24, LEX nr 3915886). Stanowisko to
jest akceptowane także w późniejszym orzecznictwie (zob. np. wyroki Sądu
Najwyższego z: 17 października 2023 r., II USKP 113/22, LEX nr 3616767;
24 sierpnia 2023 r., III USKP 35/22, LEX nr 3597408; 12 lipca 2023 r.,
I USKP 3580375; 23 maja 2023 r., II USKP 35/22, LEX nr 3561951; 25 sierpnia
2023 r., III USKP 148/21, LEX nr 3483035; 9 marca 2022 r., I USKP 75/21, LEX nr
3334645).
Odnosząc się do konstytucyjnego prawa do zabezpieczenia społecznego,
zagwarantowanego w art. 67 ust. 1 Konstytucji RP, Sąd Najwyższy w uchwale
III UZP 7/21, odwołując się do utrwalonego orzecznictwa, podkreślił, że zasada
wzajemności składki i świadczenia w polskim systemie ubezpieczeń społecznych
nigdy nie była pojmowana w sposób absolutny. W uzasadnieniu uchwały wskazano,
że wynika to z ogólnej logiki systemu ubezpieczeń społecznych, opartego nie tylko
na zasadzie wzajemności składki i świadczeń, lecz także na zasadzie solidarności
międzypokoleniowej i szerzej: solidaryzmu społecznego, a ponadto na
powszechności i względnej jednolitości kryteriów ustalania prawa do świadczeń i ich
wysokości. Z tego względu brak ścisłej zależności między okresem opłacania
składek i ich wymiarem a prawem do świadczeń i ich wysokością nie może być
I USK 1115/26
7
utożsamiony z niezgodnością określonego rozwiązania ustawowego z Konstytucją.
Również w orzecznictwie Trybunału Konstytucyjnego w dużej mierze postrzeganie
zasady wzajemności determinowane było okolicznościami konkretnej sprawy, tyle że
potrzeba wydania „sprawiedliwego rozstrzygnięcia” wymagała stosownego
uzasadnienia aksjologicznego (K. Ślebzak, Mechanizm ustalania wysokości
emerytury w formule zdefiniowanej składki a problem systemowej dyskryminacji ze
względu na płeć, Przegląd Prawa Antydyskryminacyjnego 2025, nr 1/V, s. V/8; K.
Antonów, Zasady równości i sprawiedliwości społecznej w prawie emerytalnym,
Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska, Lublin-Polonia 2015, nr 2, s. 9 i n.).
Mając powyższe na uwadze, Sąd Najwyższy postanowił jak w sentencji na
podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
(J.K.)
[a.ł]
