I USK 111/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 26 marca 2025 r.
SSN Dawid Miąsik
w sprawie z odwołania S. S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Zabrzu
o wysokość świadczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 26 marca 2025 r.,
skargi kasacyjnej ubezpieczonego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach
z dnia 22 sierpnia 2023 r., sygn. akt III AUa 660/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od ubezpieczonego na rzecz organu rentowego
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami
z art. 98 par. 11 kpc tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Katowicach wyrokiem z dnia 22 sierpnia 2023 r., III AUa
660/21 zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 24 lutego
2021 r., X U 1563/19 w całości w ten sposób, że oddalił odwołanie S. Ś.
(ubezpieczony albo odwołujący się) od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych
Oddziału w Zabrzu (organ rentowy) z dnia 29 kwietnia 2019 r. odmawiającej
ubezpieczonemu S. Ś. ponownego ustalenia wysokości emerytury na mocy art.
I USK 111/24
2
110a ustawy emerytalnej, albowiem nowo ustalony wskaźnik podstawy wymiaru
emerytury ubezpieczonego nie przekracza 250%.
Istota sporu sprowadzała się do ustalenia, czy ubezpieczonemu przysługuje
prawo do przeliczenia emerytury na podstawie art. 110a ustawy z dnia 17 grudnia
1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Sąd
Apelacyjny uznał, że w okolicznościach niniejszej sprawy ubezpieczony nie wykazał,
że w spornym okresie uzyskiwał wynagrodzenie za 2 niedziele w miesiącu oraz
dodatki za pracę w porze nocnej i za II zmianę, dodatki za pracę w warunkach
szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych jako podstawę wymiaru składek na
ubezpieczenie emerytalne i rentowe lub ubezpieczenie społeczne. W tej sytuacji
Sąd drugiej instancji przyjął, że brak dowodów, że wynagrodzenie ubezpieczonego
za wskazane w opinii biegłego lata kształtowało się co najmniej w takiej wysokości
jak uznał biegły. Pominięcie przy obliczaniu najkorzystniejszego wskaźnika
wysokości podstawy wymiaru emerytury wynagrodzenia za 2 niedziele w miesiącu
oraz dodatków za II i nocną zmianę, a także dodatków za pracę w warunkach
szkodliwych i uciążliwych spowoduje, że wskaźnik podstawy wymiaru będzie niższy
niż 250%. Mając powyższe na względzie, Sąd Apelacyjny uznał, iż ubezpieczony
nie spełnia przesłanki niezbędnej do przeliczenia emerytury, w oparciu o art. 110a
ustawy emerytalnej, bowiem wskaźnik podstawy wymiaru jest niższy niż 250%.
Ubezpieczony wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Katowicach, zaskarżając ten wyrok w całości i zarzucając naruszenie przepisów
postępowanie, tj. art. 233 § 1 k.p.c. przez przekroczenie granic swobodnej oceny
dowodów, polegające na dokonaniu tej oceny w sposób niewszechstronny i z
całkowitym pominięciem całości przeprowadzonych dowodów w tym: zeznań
świadków K. G. i A.S., zeznań ubezpieczonego S. Ś. oraz opinii głównej i
uzupełniającej biegłego sądowego Z. T. i sprzeczność ustaleń Sądu z treścią
zebranego w sprawie materiału dowodowego przez przyjęcie, iż ubezpieczony nie
wykazał, że w spornym okresie od 1966 - 1979 uzyskiwał wynagrodzenie za 2
niedziele w miesiącu oraz dodatki za pracę w porze nocnej i za II zmianę, dodatki
za pracę w warunkach szkodliwych, uciążliwych lub niebezpiecznych.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący podniósł,
że jest ona oczywiście uzasadniona. W omawianej sprawie skarga kasacyjna jest
I USK 111/24
3
uzasadniona względami o szczególnej doniosłości, związanymi z ochroną interesu
indywidualnego ubezpieczonego S. Ś. tj. jego uprawnieniem do pobierania
świadczenia emerytalnego we właściwej wysokości z uwzględnieniem możliwości
korzystnego przeliczenia świadczenia przyznanej przez art. 110a ustawy o
emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że w niniejszej sprawie orzekały
sądy dwóch instancji, tj. Sąd Okręgowy w Katowicach w sprawie XU 1563/19 oraz
Sad Apelacyjny w Katowicach w sprawie III AUa 660/21. Sądy te w oparciu o ten
sam materiał dowodowy doszły do dwóch diametralnie różnych wniosków co do
tego czy ubezpieczony spełnił wszelkie wymagania co do możliwości przeliczenia
jego świadczenia emerytalnego w oparciu o art. 110a ustawy o emeryturach i
rentach z FUS. Wynikało to z diametralnie różnej oceny zeznań świadków oraz
opinii biegłego sądowego z zakresu ustalania wysokości emerytur i rent Z. T. Sąd
Apelacyjny w Katowicach nie widząc nawet konieczności dodatkowego
uzupełniającego przesłuchania ubezpieczonego, na posiedzeniu niejawnym wydał
wyrok zmieniający w całości wyrok Sądu pierwszej instancji, oddalając odwołanie
ubezpieczonego. To niewątpliwie świadczy o niewątpliwym przekroczeniu przez
Sąd drugiej instancji zasady swobodnej oceny dowodów.
Organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
a w przypadku przyjęcia jej do rozpoznania, o oddalenie skargi kasacyjnej w całości;
a także o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa
procesowego na rzecz ZUS według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia celem jej
merytorycznego rozpoznania.
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
I USK 111/24
4
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą skargą orzeczenie zapadło wskutek
oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste naruszenie prawa powinno być
rozumiane jako widoczna, bez potrzeby dokonywania pogłębionej analizy
jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania prawa z jego brzmieniem albo
powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01, OSNAPiUS 2002 nr 20,
poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01, OSNAPiUS 2003 nr 18,
poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy orzeczenie jest
niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej wykładni
przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia 1963 r.,
II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora skargi
kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go zatem
do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania kwalifikowanej
postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na
jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy
prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście uzasadnioną, tj.
podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia
11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r., II PK
304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na oczywistą
zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego ta
oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo
dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).
Tymczasem argumentacja mająca uzasadniać oczywistą zasadność
przedmiotowej skargi kasacyjnej, ogranicza się do przedstawienia stanu
faktycznego sprawy wynikającego z dokonanej przez skarżącego własnej oceny
zebranego w tej sprawie materiału dowodowego. Ponadto, stanowi ona w istocie
stanowi próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd drugiej instancji oceny
materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie ustaleń faktycznych.
Całkowicie poza zakresem kontroli przez Sąd Najwyższy pozostaje
podniesiony przez skarżącego zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. Co do zarzutu
I USK 111/24
5
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy uznaje za konieczne przypomnieć,
że treść oraz kompozycja art. 3983 k.p.c. wskazuje, że choć generalnie
dopuszczalne jest oparcie skargi kasacyjnej na podstawie naruszenia przepisów
postępowania, to jednak z wyłączeniem zarzutów dotyczących ustalenia faktów lub
oceny dowodów, choćby naruszenie odnośnych przepisów mogło mieć istotny
wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc, niedopuszczalne jest oparcie skargi
kasacyjnej na podstawie, którą wypełniają takie właśnie zarzuty.
Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w
przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach
faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.),
ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez
sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co
oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak
musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w
skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły
podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.
Sąd Najwyższy uwzględnił również, że skarżący opiera swoją skargę
kasacyjną wyłącznie na zarzutach procesowych, natomiast nie powołuje w
podstawach zaskarżenia jakiegokolwiek przepisu prawa materialnego. Tymczasem,
to właśnie przepis bądź przepisy prawa materialnego stanowiły podstawę
wyrokowania przez Sąd odwoławczy. Z tych względów w ogóle nie jest możliwa
ocena, czy deklarowane przez skarżącego oczywiste naruszenie przepisów
postępowania powołanych, zarówno w podstawach kasacyjnych, jak i we wniosku o
przyjęcie skargi do rozpoznania mogło mieć - rzeczywiście - istotny wpływ na wynik
sprawy, czego wymaga przecież art. 3983 § 1 pkt 2 k.p.c. Przedstawione przez
skarżącego okoliczności nie mogą zatem usprawiedliwiać wniosku o rozpoznanie
skargi kasacyjnej opartego na przesłance określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.,
gdyż o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej nie można mówić zwłaszcza wtedy,
gdy skarżący dla uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania ogranicza się wyłącznie - jak w niniejszej sprawie - do przytoczenia
zarzutów w zakresie obrazy przepisów prawa procesowego i pomija równocześnie
I USK 111/24
6
przepisy prawa materialnego, których naruszenia miałby się ewentualnie dopuścić
sąd. Dlatego w sytuacji, gdy skarga kasacyjna nie zarzuca obrazy jakiegokolwiek
przepisu prawa materialnego stanowiącego podstawę wyrokowania sądu
odwoławczego, nie jest możliwa ocena, czy naruszenie przepisów postępowania
wymienionych przez w podstawie zaskarżenia mogło mieć - rzeczywiście - istotny
wpływ na wynik sprawy (por. wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 4 czerwca 2019 r.,
III PK 73/18, LEX nr 2686083; z dnia 10 kwietnia 2018 r., I UK 67/17, LEX nr
2490071). Skarżący musi więc wykazać, że następstwa wytkniętej w skardze
wadliwości postępowania i orzekania były tego rodzaju (bądź skali), że kształtowały
lub współkształtowały treść kwestionowanego w sprawie orzeczenia (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 10 lutego 1997 r., I CKN 57/96, OSNC
1997 nr 6-7, poz. 82; z dnia 24 października 2006 r., II PK 38/06, LEX nr 950620
oraz wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 17 marca 2006 r., I CSK 63/05, LEX nr
179971; z dnia 5 grudnia 2007 r., II PK 103/07, LEX nr 863973; z dnia 16 czerwca
2011 r., III UK 213/10, LEX nr 950436). Nie chodzi przy tym o czysto teoretyczną
możliwość takiego wpływu, lecz o wykazanie, że w okolicznościach danej sprawy
wpływ ten był (mógł być) realny, a można to stwierdzić dopiero wówczas, gdy w
skardze zostanie podniesiony adekwatny w konkretnych okolicznościach
faktycznych zarzut obrazy prawa materialnego (por. postanowienia Sądu
Najwyższego: z dnia 23 stycznia 2014 r., I PK 208/13, LEX nr 16460590; z dnia
19 maja 2015 r., II PK 273/14, LEX nr 2008656 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z
dnia 9 lipca 2014 r., I PK 316/13, LEX nr 1511811; z dnia 2 lipca 2009 r., I UK 37/09,
LEX nr 529678).
Sąd Najwyższy nadmienia również, że nie można przyjąć, że oczywistej
zasadności skargi dowodzi wydanie odmiennych orzeczeń w niniejszej sprawie
przez Sądy pierwszej oraz drugiej instancji.
Mając powyższe na względzie, Sąd Najwyższy orzekł jak w sentencji.
[SOP]
[r.g.]
I USK 111/24
7
