I USK 11/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 17 czerwca 2025 r.
SSN Jolanta Frańczak
w sprawie z odwołania L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Ostrowie
Wielkopolskim
z udziałem zainteresowanego R. K.
o ustalenie ubezpieczenia,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 17 czerwca 2025 r.,
skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z dnia 7 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 846/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od odwołującej się na rzecz organu rentowego
kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych wraz z odsetkami
z art. 98 § 11 k.p.c. tytułem zwrotu kosztów zastępstwa
procesowego w postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 7 sierpnia 2024 r. oddalił apelację
odwołującej się L. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w K. (dalej
jako płatnik składek) od wyroku Sądu Okręgowego w Kaliszu z dnia 25 lipca 2023 r.,
wydanego w sprawie przy udziale ubezpieczonego R.K., którym oddalono
odwołanie płatnika składek od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział
I USK 11/25
2
w Ostrowie Wielkopolskim z dnia 25 kwietnia 2023 r., stwierdzającej, że
ubezpieczony jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy zlecenia u
płatnika składek podlega ubezpieczeniom emerytalnemu, rentowym i
wypadkowemu od dnia 26 sierpnia 2020 r. do dnia 31 grudnia 2021 r. ze wskazaną
w decyzji podstawą wymiaru składek oraz orzekł o kosztach zastępstwa
procesowego w postępowaniu apelacyjnym.
W wyrokach Sądów meriti przyjęto, że ubezpieczony, będąc emerytem i
pozostając w zatrudnieniu u innego podmiotu na podstawie umowy o pracę, z której
w określonych w decyzji miesiącach nie osiągał minimalnego wynagrodzenia za
pracę, podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy
zlecenia wykonywanej na rzecz płatnika składek na podstawie art. 9 ust. 2c i 4a
ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych
(obecnie jednolity tekst: Dz.U. z 2025 r., poz. 350, dalej jako ustawa systemowa).
Wyrok Sądu Apelacyjnego płatnik składek zaskarżył w całości skargą
kasacyjną, domagając się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości i przekazania
sprawy do ponownego rozpoznania temu Sądowi w zmienionym składzie wraz z
rozstrzygnięciem o kosztach postępowania, ewentualnie uchylenia zaskarżonego
wyroku w całości i rozstrzygnięcia sprawy co do istoty, a także zasądzenia od
organu rentowego na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie prawa materialnego, to jest 1)
art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy systemowej, przez wadliwą wykładnię, co
doprowadziło do ich błędnego zastosowania oraz 2) art. 9 ust. 2c i ust. 4a ustawy
systemowej, przez niewłaściwe zastosowanie i zobowiązanie skarżącego do
opłacenia składek na ubezpieczenie emerytalne, rentowe i wypadkowe za
ubezpieczonego, podczas gdy tego rodzaju zobowiązanie składkowe w ogóle nie
powstało.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał
się na oczywistą zasadność skargi oraz na potrzebę wykładni przepisów prawnych
budzących poważne wątpliwości oraz wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów. Skarżący wskazał na brak podstaw do przyjęcia za Sądem Apelacyjnym, że
zgodnie z art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie „odsyłające” do ust. 2c
tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty
I USK 11/25
3
pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie podlegał obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia tylko wówczas,
gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach stosunku pracy osiągnie
kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego wynagrodzenia za pracę (art. 18
ust. 4 pkt 5a tej ustawy). Według skarżącego, zleceniobiorca-emeryt będzie
podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym z tytułu umowy
zlecenia, o ile nie pozostaje równocześnie w stosunku pracy z innym pracodawcą.
Z uwagi na „powyższe rozbieżności wykładni przepisów prawa, które budzą bardzo
poważane wątpliwości interpretacyjne złożenie przedmiotowej skargi jest
uzasadnione, a wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zasługuje na
uwzględnienie”.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz o zasądzenie od skarżącego na jego rzecz
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu kasacyjnym według
norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1), istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4).
Obowiązkiem skarżącego jest sformułowanie i uzasadnienie wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania w nawiązaniu do tych przesłanek, gdyż
tylko wówczas może być osiągnięty cel wymagań przewidzianych w art. 3984 § 2
k.p.c. Rozstrzygnięcie Sądu Najwyższego w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wynika z oceny czy okoliczności
powołane przez skarżącego odpowiadają tym, o jakich stanowi art. 3989 § 1 k.p.c.
Wniosek o przyjęcie do rozpoznania skargi kasacyjnej został oparty na
przesłance potrzeby wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
I USK 11/25
4
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) i
oczywistej zasadności skargi (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).
Sąd Najwyższy jednolicie przyjmuje, że oparcie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania na twierdzeniu o istnieniu potrzeby wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, że określony
przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo
niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności
w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 23 maja
2018 r., I CSK 31/18, LEX nr 2508113 oraz z dnia 13 czerwca 2008 r., III CSK
104/08, LEX nr 424365). Powołanie się na tę przyczynę kasacyjną zakłada więc nie
tylko wskazanie przepisu prawa i stwierdzenie, że - w ocenie skarżącego -
wywołuje on wątpliwości. Konieczne jest również wykazanie, że wątpliwości te mają
rzeczywisty i poważny charakter, wyjaśnienie na czym one polegają, ich
uzasadnienie, a także wskazanie rozbieżnych wariantów interpretacyjnych, z
odwołaniem się do dotychczasowych poglądów orzecznictwa i dostępnego
piśmiennictwa (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 kwietnia 2018 r.,
IV CSK 571/17, LEX nr 2497706), a w szczególności przytoczenie i poddanie
analizie rozbieżnych orzeczeń sądów w celu wykazania, że rozbieżności te mają
swoje źródło w różnej wykładni przepisu, bądź też przedstawienia argumentów
wskazujących, że wykładnia przeprowadzona przez sąd drugiej instancji sprzeczna
jest z jednolitym stanowiskiem doktryny lub orzecznictwa Sądu Najwyższego (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 kwietnia 2018 r., III UK 123/17, LEX nr
2496319). Ponadto podobnie jak w przypadku, gdy podstawą wniosku o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania jest występujące w sprawie zagadnienie prawne
(art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), omawiana przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. nie
zachodzi, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia
prawnego lub wykładni przepisów i wyraził swój pogląd we wcześniejszych
orzeczeniach, brak nadto okoliczności uzasadniających zmianę tego poglądu (por.
postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 19 stycznia 2012 r., I UK 328/11, LEX nr
1215423; z dnia 19 marca 2012 r., II PK 294/11, LEX nr 1214578; z dnia 10
I USK 11/25
5
kwietnia 2018 r., I CSK 733/17, LEX nr 2495968; z dnia 10 kwietnia 2018 r., II PK
143/17, LEX nr 2525398; z dnia 19 kwietnia 2018 r., I CSK 709/17, LEX nr
2486162; z dnia 23 maja 2018 r., I CSK 33/18, LEX nr 2508114).
Wniesiona skarga nie spełnia tak określonych warunków, ponieważ
przedstawiony problem wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej w kontekście
ograniczeń w stosowaniu zasady zwalniającej zleceniobiorcę uprawnionego do
emerytury (lub renty), który pozostaje w stosunku pracy, z podlegania
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia
był już wielokrotnie przedmiotem wypowiedzi orzecznictwa. Przede wszystkim
wykładnia art. 9 ust. 4a ustawy systemowej została omówiona w wyroku Sądu
Najwyższego z dnia 21 marca 2019 r., II UK 548/17 (LEX nr 2638597), w którym
stwierdzono, że zawarte w art. 9 ust. 4a ustawy systemowej zastrzeżenie
„odsyłające” do ust. 2c tego przepisu powoduje, że zleceniobiorca uprawniony do
emerytury lub renty pozostający równocześnie w stosunku pracy nie będzie
podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy
zlecenia tylko wówczas, gdy wynagrodzenie uzyskiwane przez niego w ramach
stosunku pracy osiągnie kwotę co najmniej równą kwocie minimalnego
wynagrodzenia za pracę (art. 18 ust. 4 pkt 5a powołanej ustawy). Co do zasady
każdy zleceniobiorca (art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy systemowej) podlega
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym niezależnie od tego, czy jest
uprawniona do emerytury i renty (z wyjątkiem osób wymienionych w art. 6 ust. 4).
Zwolnienie zleceniobiorcy z tego obowiązku wynika natomiast z równoczesnego
pozostawania w stosunku pracy, który z mocy art. 9 ust. 1 wyprzedza inne tytuły
podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym, co dotyczy również
emerytów i rencistów (por. art. 9 ust. 4 w związku z art. 9 ust. 4a).
Dlatego właśnie emeryci i renciści tak jak pozostali zleceniobiorcy podlegają
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umów zlecenia,
„jeżeli równocześnie nie pozostają w stosunku pracy”. Zawarte w art. 9 ust. 4a
zastrzeżenie „odsyłające” do art. 9 ust. 2c, przy uwzględnieniu gramatycznych reguł
wykładni, należy zaś rozumieć w ten sposób, że sytuacja prawna zleceniobiorcy
uprawnionego do emerytury lub renty będącego równocześnie pracownikiem jest
regulowana treścią pierwszego z wymienionych przepisów (nie podlega on
I USK 11/25
6
obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym z tytułu umowy zlecenia, a podlega im
jedynie z tytułu stosunku pracy) tylko wtedy, gdy nie będzie wypełniała hipotezy
ust. 2a. Wspomniane zastrzeżenie oznacza bowiem, że sytuacja prawna
omawianej osoby w pierwszej kolejności powinna być oceniana przez pryzmat
regulacji art. 9 ust. 2c ustawy systemowej i dopiero wówczas, gdy hipoteza normy
prawnej zawartej w tym przepisie nie zostanie wypełniona, sytuacja ta będzie
uregulowana wprost normą wynikającą z art. 9 ust. 4a, która a contrario formułuje
zasadę, zgodnie z którą zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty
pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym ubezpieczeniom
społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Innymi słowy, ocena sytuacji
prawnej zleceniobiorcy uprawnionego do emerytury lub renty pozostającego w
stosunku pracy dokonywana z uwzględnieniem regulacji art. 9 ust. 2c powinna
„wyprzedzać” ocenę dokonywaną wyłącznie na podstawie art. 9 ust. 4a. W praktyce
z możliwością zastosowania zasady, w myśl której zleceniobiorca uprawniony do
emerytury lub renty pozostający w stosunku pracy nie podlega obowiązkowym
ubezpieczeniom społecznym z tytułu wykonywania umowy zlecenia, będziemy mieli
zatem do czynienia wtedy, gdy podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia
społeczne z tytułu pozostawania w stosunku pracy osiągnie kwotę określoną w
art. 18 ust. 4 pkt 5a (tzn. minimalnego wynagrodzenia za pracę), na co
jednoznacznie wskazuje brzmienie zdania drugiego art. 9 ust. 2c in fine, które nie
określa przecież wymienionych tam „innych tytułów”, a zatem obejmuje także osoby
pozostające w stosunku pracy. Natomiast, gdy podstawa wymiaru składek z tytułu
pozostawania w stosunku pracy będzie niższa niż kwota minimalnego
wynagrodzenia za pracę, zleceniobiorca uprawniony do emerytury lub renty
pozostający w stosunku pracy będzie podlegał obowiązkowym ubezpieczeniom
społecznym również z tytułu wykonywania umowy zlecenia. Pogląd ten został
zaakceptowany w całości w wyrokach Sądu Najwyższego z dnia 20 kwietnia
2021 r., II USKP 38/21 (LEX nr 3358857), z dnia 27 kwietnia 2021 r., II USKP 37/21
(LEX nr 3252364), z dnia 11 czerwca 2024 r., II USKP 19/23 (LEX nr 3724656) czy
w postanowieniu z dnia 16 lutego 2023 r., II USK 35/22 (LEX nr 3549740) i z dnia 8
maja 2024 r., II USK 64/24 (LEX nr 3712294). Tak więc poruszony przez
I USK 11/25
7
skarżącego problem na tle wykładni art. 9 ust. 4a ustawy systemowej został już
rozstrzygnięty przez Sąd Najwyższy a nie zachodzą przesłanki do jego zmiany.
Z kolei odwołanie się do przesłanki oczywistej zasadności skargi (art. 3989
§ 1 pkt 4 k.p.c.) wymaga nie tylko powołania się na okoliczność, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, ale również wykazania, iż przesłanka ta
rzeczywiście zachodzi. Oznacza to, że skarżący musi wskazać, w czym - w jego
ocenie - wyraża się „oczywistość” zasadności skargi oraz podać argumenty
wykazujące, że rzeczywiście skarga jest uzasadniona w sposób oczywisty. Sam
zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie
prowadzi bowiem wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona. Skarżący powinien więc w wywodzie prawnym wykazać
kwalifikowaną postać naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego
polegającą na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej (por. postanowienia Sądu Najwyższego: z dnia 14
lipca 2005 r., III CZ 61/05, OSNC 2006 nr 4 poz. 75; z dnia 26 kwietnia 2006 r.,
II CZ 28/06, LEX nr 198531; z dnia 9 marca 2012 r., I UK 370/11, LEX nr 1215126;
z dnia 10 stycznia 2012 r., I PK 104/11, LEX nr 1215774). Ponadto przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej rozumie się sytuację, w której zaskarżone orzeczenie
sądu drugiej instancji w sposób ewidentny narusza konkretne przepisy prawa.
Zatem we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, jak i w jego
uzasadnieniu, niezbędne jest powołanie konkretnych przepisów prawa, z którymi
wyrok sądu drugiej instancji jest w oczywisty sposób sprzeczny (por. postanowienie
Sądu Najwyższego z dnia 30 listopada 2012 r., I UK 414/12, LEX nr 1675171).
Jednak o tym, że skarga jest oczywiście uzasadniona nie może decydować
argumentacja zawarta w uzasadnieniu jej podstaw (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 2 kwietnia 2008 r., II PK 347/07, LEX nr 465860).
Oceniany w tym kontekście wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie spełnia wyżej określonych kryteriów, ponieważ skarżący nie
odwołuje się do żadnego konkretnego przepisu, ograniczając się jedynie do
twierdzenia, że skarga jest oczywiście uzasadniona. Dopiero z dalszej treści
uzasadnienia skargi kasacyjnej można się domyślać, że być może skarżącemu
chodzi o art. 9 ust. 4a ustawy systemowej. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
I USK 11/25
8
ugruntowane jest natomiast stanowisko, według którego dla stwierdzenia, że w
sprawie wystąpiła przesłanka oczywistej zasadności skargi, skarżący powinien był
wskazać konkretne, naruszone przez sąd przepisy, a także przytoczyć odpowiednie
argumenty wyjaśniające, dlaczego te przepisy zostały, jego zdaniem, w tak
ewidentny sposób naruszone (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 29
maja 2018 r., I CSK 42/18, LEX nr 2508120), zaś skarga kasacyjna powinna być
tak zredagowana i skonstruowana, by Sąd Najwyższy nie musiał poszukiwać w jej
podstawach lub ich uzasadnieniu pozostałych elementów kreatywnych skargi ani
tym bardziej się ich domyślać (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 9
czerwca 2008 r., II UK 38/08, LEX nr 494134). Odnosi się to również do
szczególnej podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., która jako jedyna ma
na uwadze indywidulany interes skarżącego w przyjęciu skargi kasacyjnej do
rozpoznania. O ile zasadne podstawy kasacyjne mogą prowadzić do uwzględnienia
skargi kasacyjnej, to w przypadku podstawy przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
znaczenie ma dopiero oczywista zasadność skargi, czyli samodzielne (odrębne od
podstaw kasacyjnych) wskazanie i wykazanie we wniosku naruszenia przepisów,
które bez wątpliwości prowadzi do stwierdzenia, że objęty skargą wyrok, jest
oczywiście wadliwy i dlatego skarga powinna zostać przyjęta do rozpoznania (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 maja 2020 r., I UK 250/19, LEX nr
3029692). Zauważyć jednak trzeba, że zaskarżony wyrok zgodny jest z utrwaloną
linią orzecznictwa, o czym była mowa powyżej, a okoliczność ta jednoznacznie
dyskwalifikuje tezę o oczywistej zasadności skargi.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, orzekając o kosztach
postępowania kasacyjnego po myśli art. 98 § 1 i 11 w związku z art. 39821 k.p.c.
(J.C.)
[SOP]
I USK 11/25
9
