I USK 1063/26

I USK 1063/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki Dnia 13 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania S. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych III Oddział w Warszawie z udziałem S.1 Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. i P.D. o podleganie ubezpieczeniom społecznym, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 13 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej organu rentowego od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 14 sierpnia 2025 r., sygn. akt III AUa 473/24, odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. UZASADNIENIE Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 14 sierpnia 2025 r. oddalił apelację Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w Warszawie od wyroku z dnia 27 listopada 2023 r., którego mocą Sąd Okręgowy w Warszawie zmienił zaskarżoną decyzję organu rentowego z dnia 15 września 2020 r., w ten sposób, że stwierdził, że P.D. nie podlega obowiązkowo ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowym, chorobowemu i wypadkowemu, jako pracownik u płatnika składek S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. z tytułu umowy o pracę zawartej z S.1 spółką z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. w okresie od 1 maja 2013 r. do 30 czerwca 2014 r. I USK 1063/26 2 W wywiedzionej od powyższego wyroku skardze kasacyjnej organ rentowy, zaskarżając powyższe orzeczenie Sądu Apelacyjnego w całości, podniósł zarzuty naruszenia: 1. prawa procesowego, to jest: art. 3271 § 1 k.p.c. przez brak wskazania w uzasadnieniu przyczyn nieuwzględnienia argumentacji/dowodów powołanych przez organ rentowy oraz art. 232 w związku z art. 477 k.p.c. przez wydanie orzeczenia bez przeprowadzenia merytorycznej kontroli decyzji wydanej przez organ rentowy; 2. prawa materialnego, to jest: art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z art. 22 § 1 k.p. przez uznanie, że pracodawcą dla ubezpieczonego jest S.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., pomimo że jej właścicielem jest odwołująca się spółka; art. 6 k.c. w związku z art. 232 k.p.c. przez przyjęcie, iż organ rentowy nie udowodnił, iż rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego była odwołująca spółka oraz nie dokonał wykładni art. 3 k. p. w zw. z art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej; art. 8 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 3 k.p., w zw. z art. 22 § 1 k. p. przez uznanie, iż pracodawcą dla ubezpieczonego jest spółka S.1 Sp. z o.o., pomimo że z dokumentacji załączonej do akt sprawy wynika, iż rzeczywistym pracodawcą dla ubezpieczonego pozostawała odwołująca się spółka (przebicie zasłony korporacyjnej); art. 3 k.p. w zw. z art. 22 § 1 k.p., przez niedokonanie ich wykładni z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej; art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 4 pkt 2 ppkt a), w zw. z art. 8 ust. 2a oraz art. 17 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych przez jego niezastosowanie, pomimo że z załączonych do sprawy akt rentowych/składkowych wynika, iż w przedmiotowej sprawie doszło do tzw. przebicia zasłony korporacyjnej, a tym samym umowy o pracę zawarte z S.1 Sp. z o.o. na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych należy traktować jako nieważne. Mając na uwadze powyższe, organ rentowy wniósł o uchylenie wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie wyroku i orzeczenie co do istoty sprawy przez oddalenie odwołania spółki, a także o zasądzenie od odwołującej się spółki na rzecz skarżącego kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. I USK 1063/26 3 We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący powołał się na oczywistą zasadność wniesionej skargi. Według skarżącego Sąd powinien poddać decyzję organu kontroli merytorycznej, a zatem zbadać czy organ rentowy prawidłowo zastosował przepisy prawa przy ustalonym stanie faktycznym, co w przedmiotowej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy faktycznie nastąpiło tzw. przebicie zasłony korporacyjnej, prowadzące do obejścia przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to jest art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Sąd ograniczając się do badania powiązań osobowo- kapitałowych pomiędzy podmiotami wyłącznie z perspektywy art. 22 § 1 k.p. nie jest w stanie poddać decyzji organu rentowego merytorycznej kontroli wskazującej na tzw. „uniesienie zasłony korporacyjnej” bez wykładni art. 3 k.p. i art. 22 § 1 k.p. z uwzględnieniem koncepcji przebicia zasłony korporacyjnej, ponieważ w świetle art. 22 § 1 k.p. spółka zależna jako odrębny podmiot istniejący w obrocie gospodarczym będzie w sposób oczywisty traktowana jako pracodawca dla ubezpieczonego z uwagi na konieczność wykonania szeregu formalnych czynności mających na celu urealnienie „nieważnego”, na gruncie przepisów prawa ubezpieczeń społecznych, w swej istocie stosunku pracy takich jak zawarcie umowy o pracę czy obsługa kadrowo-płacowa. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie kwalifikowała się do przyjęcia w celu jej merytorycznego rozpoznania. Skarga kasacyjna służy realizacji interesu publicznego w sprawowaniu wymiaru sprawiedliwości przez zapewnienie zgodności z prawem i jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych. Funkcje postępowania kasacyjnego powodują, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny koncentrować się na wykazaniu, iż w konkretnej sprawie zachodzą okoliczności przemawiające za interwencją Sądu Najwyższego. Rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, wymienionych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c. i tylko w przypadku przekonania Sądu Najwyższego przez skarżącego, za pomocą jurydycznej argumentacji, że zachodzi publicznoprawna potrzeba rozstrzygnięcia sformułowanego w skardze zagadnienia prawnego przy jej merytorycznym rozpoznawaniu. I USK 1063/26 4 Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, gdy w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Rozpatrując zasadność powołanej w skardze kasacyjnej przesłanki, należy wskazać, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej występuje, gdy bez dokonania pogłębionej analizy dla przeciętnego prawnika jest oczywiste, że podstawy skargi zasługują na uwzględnienie, a zatem doszło do kwalifikowanej postaci naruszenia prawa, zauważalnej prima facie przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej i przesądza to o wadliwości zaskarżonego orzeczenia w stopniu nakazującym uwzględnienie skargi. W razie powołania tej przesłanki przedsądu, jaką jest oczywista zasadność skargi kasacyjnej, skarżący powinien w motywach wniosku zawrzeć wywód prawny wyjaśniający, w czym wyraża się owa oczywistość i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia. Konieczne jest zatem wykazanie, że Sąd drugiej instancji w sposób oczywisty naruszył przepis, którego wykładnia i stosowanie nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych (postanowienia Sądu Najwyższego z: 5 kwietnia 2023 r., II USK 166/22, LEX nr 3581448; 17 października 2023 r., I USK 48/23, LEX nr 3616178; 18 stycznia 2024 r., I CSK 1100/23, LEX nr 3656956;14 lutego 2024 r., II USK 19/23, LEX nr 3692565; 13 marca 2024 r., II PSK 8/23, LEX nr 3711284; 23 lipca 2025 r., I CSK 11/24, LEX nr 3914941). Odnosząc się do twierdzenia skarżącego o oczywistej zasadności skargi, należy zaznaczyć, że kwestia kwalifikacji prawnej umów zawieranych przez S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. z pracownikami S.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. była już wielokrotnie analizowana przez Sąd Najwyższy. W sytuacji, gdy Sąd Najwyższy udzielił już jednoznacznych odpowiedzi co do danej kwestii prawnej, a nie ujawniły się nowe, nieznane wcześniej okoliczności mające wpływ na wynik wykładni, nie ma potrzeby przyjmowania do merytorycznego rozpoznania kolejnych skarg kasacyjnych pochodzących od tego samego podmiotu, opartych na tych samych podstawach i formułujących te same wątpliwości interpretacyjne. Przyjęcie kolejnych podobnych skarg kasacyjnych do rozpoznania nie będzie służyć dalszemu rozwojowi prawa przez jego wykładnię. Sąd Najwyższy aprobuje stanowisko przyjęte w postanowieniach Sądu Najwyższego z: I USK 1063/26 5 20 lutego 2024 r., II USK 336/23, LEX nr 3687155; 12 marca 2024 r., II USK 43/23, LEX nr 3692831; 20 marca 2024 r., II USK 192/23, LEX nr 3695248; 10 kwietnia 2024 r., II USK 189/23, LEX nr 3703607; 11 kwietnia 2024 r., II USK 154/23, LEX nr 3703679; 24 kwietnia 2024 r., II USK 194/23, LEX nr 3708638; 12 czerwca 2024 r., II USK 292/23, LEX nr 3724709; 20 sierpnia 2024 r., II USK 209/23, LEX nr 3748023; 18 września 2024 r., II USK 96/24, LEX nr 3768176; 11 czerwca 2025 r., II USK 341/24, LEX nr 3899502; 23 lipca 2025 r., II USK 122/25, LEX nr 3931852; 9 grudnia 2025 r., II USK 252/25, LEX nr 3974726) wydanych w sprawach między tymi samymi stronami (płatnikiem składek i organem rentowym) w analogicznym przedmiotowo sporze i opartych o te same zarzuty. Warto podkreślić, że strona skarżąca, wnioskując o przyjęcie skargi do rozpoznania, w oparciu o przesłankę oczywistej zasadności wniesionej skargi kasacyjnej w istocie zmierza do podważenia ustalonego przez Sądy orzekające stanu faktycznego sprawy, co usuwa się spod kontroli kasacyjnej (art. 3983 § 3 w związku z art. 39813 § 2 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi oraz oceną materiału dowodowego dokonanymi w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku (wyrok Sądu Najwyższego z: 5 lutego 2014 r., V CSK 140/13, LEX nr 1458681; postanowienia Sądu Najwyższego z 23 marca 2012 r., II PK 278/11, LEX nr 1214574; 18 września 2024 r., II USK 116/24, LEX nr 3774113). Z poczynionych przez Sąd Apelacyjny ustaleń faktycznych wynika natomiast wiążąco (art. 39813 § 2 k.p.c.), że ubezpieczony P.D. w spornym okresie pozostawał w stosunku pracy z S.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., nie zaś jak twierdził organ rentowy z S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., z którą to spółką zainteresowany związany był równolegle cywilnoprawnym stosunkiem wynikającym z zawartej umowy zlecenia. Sąd Apelacyjny uznał, że organ rentowy nie zakwestionował tak sformalizowanych stosunków prawnych między stronami, w szczególności nie przedstawił okoliczności, z których wynikałoby, że P.D. w rzeczywistości świadczył pracę w ramach stosunku pracy na rzecz zleceniodawcy S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., nie zaś na rzecz S.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. Organ rentowy nie przedstawił żadnych dowodów na potwierdzenie tezy, na której oparto zaskarżoną decyzję, że pracodawcą dla ubezpieczonego był S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W. Organ rentowy szeroko odniósł się do okoliczności współpracy między S. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z I USK 1063/26 6 siedzibą w W. oraz S.1 spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w W., w szczególności powiązań między tymi spółkami, specyfiki ich działalności oraz struktury zatrudniania przez nich pracowników i zleceniobiorców, wykazujących istnienie pewnego schematu działania płatników składek, w istocie jednak nie powołał żadnych ustaleń faktycznych odnoszących się do indywidualnej sytuacji ubezpieczonego. Ograniczył się wyłącznie do przedłożenia na płycie CD bardzo obszernych akt kontroli, nie wskazując przy tym, z których dokumentów znajdujących się na płycie wnosi. W ocenie Sądu orzekającego zgromadzony w sprawie przez organ rentowy materiał dowodowy nie dawał podstaw do podzielenia wniosku organu rentowego, co do prawidłowego ustalenia pracodawcy zobowiązanego do uiszczenia składek na obowiązkowe ubezpieczenia społeczne w odniesieniu do ubezpieczonego. Sąd Apelacyjny stwierdził, że w realiach niniejszej sprawy nie doszło do ziszczenia się przesłanek pozwalających na zastosowanie art. 8 ust. 2a ustawy systemowej w sposób wynikający z rozstrzygnięcia skarżonej decyzji, a także nie było podstaw do zastosowania art. 58 § 1 k.c. w zw. z art. 18 ust. 1 ustawy systemowej. To bowiem na organie rentowym spoczywał obowiązek wykazania, że strony ustaliły między sobą stosunki prawne w sposób sprzeczny z prawem, bądź zmierzający do obejścia przepisów regulujących podstawę wymiaru na ubezpieczenia społeczne, których to okoliczności nie udowodnił. W orzecznictwie prezentowane jest stanowisko, że wypłatę świadczeń z ubezpieczenia społecznego gwarantuje państwo, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jako centralny organ administracji państwowej, jest wykonawcą zadań z ubezpieczenia społecznego (J. Jończyk, Glosa do uchwały Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 1993 r., II UZP 20/93, OSP 1994, nr 9, s. 158; zob. też B. Gudowska (w:) B. Gudowska, J. Strusińska-Żukowska (red.), Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, Warszawa 2014, art. 85). Odnosząc się do powoływanej przez skarżącego konstrukcji tzw. „przebicia zasłony korporacyjnej”, należy zauważyć, że Sąd Najwyższy w uzasadnieniu uchwały z 23 maja 2006 r. (III PZP 2/06, OSNP 2007, Nr 34, poz. 38), na którą obecnie powołuje się skarżący, wyraził pogląd, zgodnie z którym zmierzając do ustalenia „prawdziwego pracodawcy”, można posłużyć się metodą „unoszenia zasłony osobowości prawnej” (szerzej M. Wiórek, Kilka uwag o teorii nadużycia prawa jako koncepcji uzasadniającej tzw. odpowiedzialność przebijającą (w:) Wpływ europeizacji prawa na instytucje prawa handlowego, red. J. Kruczalak-Jankowska, I USK 1063/26 7 Warszawa 2013, s. 237). Celem tej metody jest przeciwdziałanie sytuacji, w której rzeczywisty właściciel, faktycznie przejmujący świadczenie pracownika, nadużywa konstrukcji osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy z art. 3 k.p. w celu formalnego związania pracownika umową z podmiotem uzależnionym i pozbawionym uprawnień właścicielskich. Dotyczy to szczególnie sytuacji, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez nią spółkę albo inną jednostkę organizacyjną powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników. Ten sposób może być użyty dla obejścia prawa i uniknięcia zobowiązań wobec pracowników, przy czym nie chodzi tu tylko o należności pracownicze, lecz także należności publicznoprawne (wyrok Sądu Najwyższego z 13 grudnia 2022 r., I USKP 135/21, LEX nr 3456208). W świetle tej wykładni należy przyjąć, że dla przyjęcia konstrukcji odkrycia rzeczywistego pracodawcy przez „uniesienie zasłony osobowości prawnej” decydujące znaczenie będzie miało ustalenie, że pracodawca i zleceniodawca ubezpieczonego, choć są odrębnymi spółkami kapitałowymi, przynależą do tego samego organizmu gospodarczego - grupy kapitałowej (Nadużycie formy prawnej spółki w zgrupowaniu w aspekcie prawa pracy. Praca i Zabezpieczenia Społeczne 2016, nr 1, s. 20 i n.). Spółkę zależną i spółkę dominującą łączy umowa, na mocy której spółka zależna zobowiązuje się do realizacji usług na rzecz spółki dominującej przez swoich pracowników i na tej podstawie kieruje swoich pracowników do wykonywania pracy w spółce dominującej, za co otrzymuje wynagrodzenie. W przypadku zawarcia przez pracownika kilku umów z różnymi spółkami należącymi do holdingu, mamy więc do czynienia de facto z tym samym podmiotem, któremu przysługuje status pracodawcy. W konsekwencji w grę wchodzi zastosowanie art. 8 ust. 2a zdanie pierwsze ustawy systemowej. Takich relacji nie ustalono w niniejszej sprawie, a to one pozwalałyby na ewentualne wyciągnięcie wniosku o nadużywaniu osobowości prawnej lub konstrukcji pracodawcy w rozumieniu art. 3 k.p. ze skutkiem polegającym na „uniesieniu” czy „przebiciu zasłony osobowości prawnej” i uznaniu, że określone działania podejmowane przez jeden podmiot uznaje się w istocie za działania innego podmiotu, gdy spółka handlowa będąca „prawdziwym pracodawcą” czy „ekonomicznym pracodawcą” tworzy kontrolowaną przez nią spółkę, powierzając jej funkcję zatrudniania pracowników dla obejścia prawa i uniknięcia np. zobowiązań wobec pracowników (postanowienie Sądu Najwyższego z 5 czerwca 2024 r., II USK 226/23, LEX nr 3723325; także Z. Hajn, G. Goździewicz, 5.2.8.3. Organizacje I USK 1063/26 8 wieloosobowe (w:) System Prawa Pracy. Tom II. Indywidualne prawo pracy. Część ogólna, red. K.W. Baran, G. Goździewicz, Warszawa 2017 r.; P. Czarnecki, Ubezpieczenie społeczne - dodatkowe zatrudnienie cywilnoprawne (…). Glosa do uchwały SN z dnia 16 czerwca 2016 r., III UZP 6/16, OSP 2017, nr 7-8, s. 66 i n.). Wobec niewykazania przez skarżącego oczywistej zasadności przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c. odmówił przyjęcia jej do rozpoznania. (J.K.) [SOP]