I USK 1046/26

I USK 1046/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w składzie: SSN Robert Stefanicki Dnia 7 lipca 2026 r. w sprawie z odwołania E. w S. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle z udziałem T. B. o ustalenie właściwego ustawodawstwa i wydanie zaświadczenia A 1, na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w dniu 7 lipca 2026 r., na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się Spółki od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z dnia 24 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 574/24, 1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; 2. zasądza od odwołującej się E. Sp. z o.o. w S. na rzecz organu rentowego kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego po upływie tygodnia od dnia doręczenia odwołującej się odpisu postanowienia do dnia zapłaty. H.P. UZASADNIENIE W wyroku z 24 lipca 2025 r., sygn. akt III AUa 574/24, Sąd Apelacyjny w Rzeszowie – w sprawie z odwołania E. Spółki z o.o. w S. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Jaśle z udziałem T. B. o ustalenie właściwego ustawodawstwa i wydanie zaświadczenia A1 – zmienił po ponownym I USK 1046/26 2 rozpoznaniu sprawy zaskarżony apelacją organu rentowego wyrok Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w Krośnie z 3 września 2020 r., sygn. akt IV U 1282/19, w ten sposób, że oddalił odwołanie odwołującej się Spółki od decyzji organu rentowego z 10 października 2019 r., nr […]/2019, w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Jaśle wycofał zaświadczenie A1 potwierdzające, że w okresie od 1 lipca 2019 r. do 30 czerwca 2020 r. zastosowanie znajdowało ustawodawstwo polskie, oraz stwierdził, że T. B. w tym okresie nie podlegał ustawodawstwu polskiemu. Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się Spółka zaskarżyła skargą kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazano na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej. W ocenie strony skarżącej podstawą prawną rozstrzygnięcia w niniejszej sprawie powinny być przepisy art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004 oraz art. 14 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009. Istnieją wszelkie przesłanki do uznania ubezpieczonego T. B. za pracownika delegowanego w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004. Przyjęcie takiego właśnie założenia jednoznacznie przesądziłoby o uznaniu ubezpieczonego za podlegającego ustawodawstwu polskiemu. Z ostrożności procesowej, w razie odmiennej oceny faktów przez Sąd Najwyższy i stwierdzenia, że T. B. nie był pracownikiem delegowanym w rozumieniu art. 12 ust. 1 rozporządzenia nr 883/2004, skarżący podkreślił, że ubezpieczony i tak podlegał ustawodawstwu polskiemu. Konkluzja ta wynika z następujących przesłanek, stanowiących kolejne podstawy kasacyjne, przedstawione również w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ rentowy wniósł o odmowę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, a w razie jej przyjęcia, o oddalenie skargi, a także o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: Skarga kasacyjna odwołującej się Spółki nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy I USK 1046/26 3 przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje: istotne zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w powołanym przepisie, a jego uzasadnienie zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy. Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do rozpoznania uzasadniony twierdzeniem, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). W związku z tym, że skarga kasacyjna służy ochronie przede wszystkim interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania prawa, przez udział Sądu Najwyższego w rozwoju jurysprudencji i prawa pozytywnego oraz eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem, to niezbędne jest stworzenie mechanizmu pozwalającego na sprawną realizację tych zadań przede wszystkim przez wyodrębnienie z tego katalogu skarg niespełniających stawianych przez ustawodawcę przesłanek warunkujących potrzebę ich rozpoznania przez niniejszy Sąd. Nie można w świetle powyższego uznać, że strona skarżąca wykazała istnienie przesłanki przyjęcia skargi do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w I USK 1046/26 4 szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z 14 maja 2026 r., I CSK 2008/25, LEX nr 4091290). W judykaturze podkreśla się, że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu (przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22, LEX nr 3570640; 3 listopada 2025 r., III USK 151/24, LEX nr 3938651; 16 grudnia 2025 r., I USK 44/25, LEX nr 4003958; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252; 17 lutego 2026 r., I CSK 2551/25, LEX nr 4024399; 12 maja 2026 r., I CSK 1795/25, LEX nr 4090845). Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie spełnia powyższych wymogów; nie wykazuje, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Kwestiami analogicznymi do tych, jakie wynikają z uzasadnienia wniosku o przyjęcie do rozpoznania rozpatrywanej skargi kasacyjnej, zajmował się Sąd Najwyższy, który w postanowieniu z 26 stycznia 2026 r., I USK 127/26, odmówił przyjęcia do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołującego się od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie z 29 sierpnia 2024 r., sygn. akt III AUa 691/23, w sprawie zbliżonej do rozpatrywanej z udziałem innego ubezpieczonego. Sąd Najwyższy w składzie rozpoznającym niniejszą skargę kasacyjną podziela i przyjmuje za własną argumentację powołanego postanowienia Sądu Najwyższego I USK 127/26. Zwrócenia uwagi wymaga, wynikająca z art. 3983 § 3 k.p.c. niedopuszczalność oparcia skargi kasacyjnej na zarzutach dotyczących ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy związany jest bowiem ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 k.p.c.), co oznacza niedopuszczalność powoływania się przez skarżącego na wadliwość wyroku sądu drugiej instancji, wynikającą z ustalenia faktów lub niewłaściwego I USK 1046/26 5 przeprowadzenia oceny dowodów (art. 3983 § 3 k.p.c.), co dotyczy także wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (postanowienia Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2023 r., I CSK 2938/22, LEX nr 3477281; 26 stycznia 2026 r., I USK 127/26, LEX nr 4021313). Do postępowania kasacyjnego nie należy rozstrzyganie sporów o ocenę dowodów ani o prawidłowość ustalenia stanu faktycznego sprawy, którym Sąd Najwyższy na podstawie art. 39813 § 2 k.p.c. jest związany. Sąd Najwyższy nie jest sądem faktów, a wyłącznie sądem prawa. W zakresie jego ustawowych kompetencji nie mieści się zatem korygowanie ustaleń faktycznych lub oceny materiału dowodowego dokonanego przez sąd drugiej instancji (postanowienia Sądu Najwyższego z: 30 października 2018 r., I UK 437/17, LEX nr 2570520; 21 stycznia 2026 r., I USK 152/26, LEX nr 4015783). Sąd Najwyższy jest bowiem związany w postępowaniu kasacyjnym ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez sądy (art. 3933 § 3 k.p.c.). W niniejszej sprawie uzasadnienie wniosku skarżącego o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania sprowadza się w istocie do polemiki z ustaleniami faktycznymi dokonanymi przez Sądy obu instancji. Skarżący samodzielnie dokonuje odmiennych ustaleń stanu faktycznego, według których w jego ocenie, na podstawie spornych umów, zainteresowany wykonywał pracę w co najmniej dwóch państwach członkowskich, w tym w Polsce, dla pracodawców mających siedziby w Polsce. Skarżący nie dostrzega, że wobec braku proceduralnych zarzutów kasacyjnych, które mogłyby podważyć miarodajne dla Sądu Najwyższego ustalenia faktyczne stanowiące podstawę zaskarżonego wyroku (art. 39813 § 2 k.p.c.), w postępowaniu kasacyjnym wiążące były dwa kluczowe fakty. Zasadnicze ustalenie zaskarżonego wyroku Sądu drugiej instancji opiera się na przyjęciu, że z zebranego materiału nie wynika, aby T. B. wykonywał pracę na terenie Polski - od początku zatrudnienia do samego jego końca pracował poza granicami państwa polskiego - w Niemczech. W konsekwencji Sąd Apelacyjny uznał, że decyzja organu rentowego była prawidłowa – ubezpieczony powinien podlegać ustawodawstwu miejsca wykonywania pracy zgodnie z art. 11 ust. 3a rozporządzenia 883/2004 (Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Dz.Urz. UE serii L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r. s. 1; zob. też Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady I USK 1046/26 6 (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Dz. U. UE. L. z 2009 r. Nr 284, str. 1 z późn. zm.), a więc w tym wypadku ustawodawstwu niemieckiemu. Istotny jest tu związek pomiędzy decyzją organu państwa a obiektywnie obowiązującym prawem oraz koncepcje teoretyczne pozwalające na konstruowanie narzędzi kontrolujących dziedzinę prawniczej władzy dyskrecjonalnej (zob. A. Kozak, Prawoznawstwo pomiędzy techne i episteme. Uwagi w związku z pracą M. Zirk-Sadowskiego, Prawo a uczestniczenie w kulturze, Ruch Prawniczy, Ekonomiczny i Socjologiczny 1999, nr 3-4, s. 276). Zderzenie porządków krajowych z prawem UE jest widoczne na kanwie ustalanego w sprawie stanu faktycznego, jak to podniósł Sąd Najwyższy w uchwale z 9 września 2020 r. (III UZP 4/18, OSNP 2021, nr 4, poz. 41). Kolizja powstaje między innymi dlatego, że dodatkowa (choć z założenia nie musi być uboczna, marginalna) działalność danego podmiotu spowoduje objęcie go tym systemem ubezpieczenia społecznego, w którym on nie ma woli dalszej partycypacji, mimo nawet zgodnych stanowisk organów rentowych poszczególnych zainteresowanych krajów co do stosowania wybranego systemu ubezpieczenia społecznego. Problem wzmacnia fakt, że w krajowym systemie ubezpieczeniu społecznemu podlega się z mocy prawa, a wolą stron nie można wyłączyć tego skutku. W sprawie ustalono również, że wnioskodawca ma siedzibę w Polsce, posiada własną administrację i rekrutuje pracowników, jednakże nie można przyjąć, w świetle dokonanych ustaleń faktycznych, że prowadzi znaczną część działalności na terytorium państwa członkowskiego, w którym ma siedzibę, czyli w Polsce. Tymczasem decydującym warunkiem dla zastosowania art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 jest istnienie więzi między pracodawcą a państwem członkowskim, w którym ma on swoją siedzibę. W latach 2015-2017 obie spółki, F. Sp. z o.o. Sp.k. i E. Sp. z o.o., nie wykazały żadnych obrotów na terytorium Polski, natomiast obroty w Polsce w latach 2018-2019 kształtowały na poziomie zaledwie kilku procent. Wartość obrotu krajowego w sposób istotny odbiegała od poziomu zbliżonego do 25% całkowitego obrotu, który jest powszechnie uważany za cezurę pozwalającą na zastosowanie określonych przepisów dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym w kraju wysyłającym, bądź w przyjmującym. I USK 1046/26 7 Możliwość zaś delegowania pracowników ogranicza się wyłącznie do przedsiębiorstw, które normalnie prowadzą swą działalność na terytorium państwa członkowskiego, którego ustawodawstwu nadal podlega pracownik delegowany. Skarżący w istocie kwestionuje dokonaną przez Sądy obu instancji ocenę dowodów i wynikające z niej ustalenia faktyczne, co zgodnie z art. 3983 § 3 k.p.c. jest niedopuszczalne, gdyż podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Nie można zatem przyjąć, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Skarżący wnosił już skargi kasacyjne od analogicznych wyroków Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie dotyczących statusu ubezpieczeniowego innych zainteresowanych. Skargi były oparte na tożsamych podstawach (postanowienia Sądu Najwyższego: z 16 października 2024 r., III USK 131/24, LEX nr 3768916; z 25 lutego 2025 r., III USK 352/24, LEX nr 3842848; z 13 marca 2025 r., III USK 31/24, LEX nr 3845607; z 27 marca 2025 r., III USK 353/24, LEX nr 3852921; z 17 czerwca 2025 r., III USK 36/25, LEX nr 3899523 oraz wyroki Sądu Najwyższego: z 18 czerwca 2024 r., III USKP 20/24, LEX nr 3728161 i z 14 maja 2025 r., III USKP 34/25, LEX nr 3866063). Sąd Najwyższy w wyroku z 18 czerwca 2024 r., w sprawie III USKP 20/24 (LEX nr 3728161), rozpoznając skargę odwołującego się płatnika odnośnie do innych zainteresowanych, stwierdził, że zasadniczym warunkiem zastosowania art. 13 ust. 1b (ii) rozporządzenia 883/2004 jest wykonywanie pracy najemnej w dwóch lub więcej państwach członkowskich (wykonywanie równocześnie lub na zmianę jednej, lub kilku odrębnych prac w dwóch, lub więcej państwach członkowskich w tym samym, lub kilku przedsiębiorstwach, lub dla jednego, lub kilku pracodawców - art. 14 ust. 5 rozporządzenia nr 883/2004). Ustalenie, że dana osoba wykonywała pracę na terytorium wyłącznie jednego państwa członkowskiego (a takie ustalenia poczynione zostały w niniejszej sprawie w odniesieniu do ubezpieczonego Stanisława Jędrzejczyka) wyłącza możliwość zastosowania art. 13 ust. 1b (ii) rozporządzenia 883/2004 i tym samym niemożliwe jest ustalenie ustawodawstwa państwa członkowskiego, w którym znajduje się siedziba lub miejsce wykonywania działalności przedsiębiorstw, lub pracodawców. I USK 1046/26 8 Do podnoszonych przez skarżącego zarzutów Sąd Najwyższy odniósł się również w wyroku z 14 maja 2025 r. (w sprawie III USKP 34/25, LEX nr 3866063), w którego uzasadnieniu wskazano, że w sytuacji, gdy płatnik składek normalnie nie prowadzi działalności na terytorium Polski, chybiony jest zarzut naruszenia art. 12 ust. 1 rozporządzenia 883/2004 i art. 14 ust. 1 rozporządzenia 987/2009 oraz art. 6 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 350 ze zm.; dalej zwana „ustawą systemową”). W skardze nie przedstawiono odpowiedniej argumentacji polemicznej wykazującej oczywistą zasadność skargi w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Stwierdzając, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c. (punkt pierwszy). Rozstrzygnięcie zawarte w punkcie drugim niniejszego postanowienia ma podstawę w art. 98 § 1, § 11 i § 3 k.p.c. [a.ł]