I USK 103/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
Dnia 3 czerwca 2025 r.
SSN Agnieszka Żywicka
w sprawie z odwołania G.S.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w Gorzowie
Wielkopolskim
z udziałem zainteresowanej B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M.
o ustalenie podlegania ubezpieczeniu społecznemu,
po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń
Społecznych w dniu 3 czerwca 2025 r.,
skarg kasacyjnych: B. Spółki z ograniczoną odpowiedzialnością
w M. i od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 października 2023 r.,
sygn. akt III AUa 399/22,
1) odmawia przyjęcia obu skarg kasacyjnych do rozpoznania;
2) zasądza od i B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w
M. na rzecz organu rentowego po 240 zł (dwieście czterdzieści
złotych) wraz z odsetkami wynikającymi z art. 98 § 11 k.p.c.,
tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
postępowaniu kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyniku rozpoznania apelacji wniesionej
przez płatnika składek B. spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością w M. od wyroku
Sądu Okręgowego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 28 marca 2022 r.,
I USK 103/24
2
oddalającego odwołania płatnika składek i ubezpieczonego od decyzji Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 22 grudnia
2020 r., stwierdzającej, że , jako osoba wykonująca pracę na podstawie umowy
zlecenia u płatnika składek B. Sp. z o.o., nie podlega obowiązkowo
ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentowemu, wypadkowemu od dnia 31 stycznia
2020 r., wyrokiem z dnia 19 października 2023 r. w pkt 1. oddalił apelację, w pkt 2.
zasądził od B. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w M. na rzecz Zakładu
Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Gorzowie Wielkopolskim kwotę 240 zł tytułem
zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w postępowaniu apelacyjnym wraz z
ustawowymi odsetkami należnymi po upływie tygodnia od dnia ogłoszenia
zobowiązanemu niniejszego orzeczenia do dnia zapłaty.
Płatnik składek B. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w M. i
ubezpieczony wnieśli dwie jednakowo brzmiące skargi kasacyjne od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Szczecinie z dnia 19 października 2023 r., zaskarżając ten wyrok w
całości i zarzucając naruszenie przepisu postępowania, które miało istotny wpływ
na wynik sprawy, to jest art. 233 § 1 k.p.c. przez dowolną oceną dowodu z:
a. zeznań świadka - w osobie B.G., poprzez odmówienie tym zeznaniom
waloru wiarygodności, podczas gdy pozostają wewnętrznie spójne, a nadto
korespondują z zeznaniami świadka — A.S. i z zeznaniami ubezpieczonego, oraz z
dowodami z dokumentów (zwłaszcza z dokumentami w postaci spornej umowy o
świadczenie usług; wydruku korespondencji; ugody płatnika składek z R. R.;
rachunku zysków i strat);
b. zeznań świadka – A.S., poprzez odmówienie tym zeznaniom waloru
wiarygodności, pomimo ich wewnętrznej spójności oraz wbrew tomu, że
korespondują z zeznaniami świadka – B.G., i z zeznaniami ubezpieczonego oraz
ze zgromadzonymi w sprawie dowodami z dokumentów (zwłaszcza z dokumentami
w postaci spornej umowy o świadczenie usług; wydruku korespondencji; ugody
płatnika składek z R.R.; rachunku zysków i strat);
c. dowodu z dokumentów, w postaci spornej umowy o świadczenie usług,
wydruku korespondencji, ugody płatnika składek z R.R., rachunku zysków i strat,
przez uznanie ich za niewystarczające dla wykazania faktycznego wykonywania
zakwestionowanej umowy o świadczenie usług, przy czym wpływ tego naruszenia
I USK 103/24
3
na wynik sprawy objawia się w błędnym ustaleniu pozorności spornej umowy.
Skarżący podnieśli także zarzut naruszenie prawa materialnego przez
niewłaściwe zastosowanie art. 6 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia
13 października 1998 roku o systemie ubezpieczeń społecznych, przez uznanie, iż
to na płatniku składek i ubezpieczonym spoczywał ciężar wykazania zawarcia oraz
wykonywania spornej umowy, podczas gdy to organ rentowy obciąża ciężar
udowodnienia pozorności kwestionowanej umowy (a przez to, jej nieważności).
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący wskazali,
że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W uzasadnieniu wniosku
skarżący podnieśli między innymi, że dowolna ocena dowodów jest w tej sprawie
dostrzegalna prima facie, albowiem Sąd drugiej instancji spójne i korespondujące z
sobą zeznania świadków oraz ubezpieczonego ocenił jako niewiarygodne, po to,
aby jako prawdopodobną wersję zdarzeń przedstawić tę forsowaną przez organ
rentowy (paradoksalnie zakładającą, że płatnik składek i ubezpieczony zawarli
sporną umowę, ubezpieczony przebywał regularnie w siedzibie spółki, pozostawał
w stałym kontakcie z drugim z pełnomocników jej zarządu B.G. - lecz nie w celu
wykonywania przyjętych spornym zleceniem zobowiązań.
W sferze ustaleń faktycznych, jako całkowicie chybiony jawi się argument
organu rentowego o rzekomym braku potrzeby zawarcia spornej umowy (brak tej
potrzeby organ rentowy wywodzi z faktu, że w przeszłości ubezpieczony pełnił
funkcję prezesa zarządu płatnika składek). Współpraca płatnika składek z
ubezpieczonym, w przeszłości kierującym spółką i reprezentującym ją na zewnątrz,
dysponującym najszerszym rozeznaniem w jej sprawach, była z perspektywy spółki
pożądana. Natomiast uzgodnienie odpłatnego świadczenia usług przez
ubezpieczonego na rzecz płatnika składek służyło zabezpieczeniu bytu
świadczeniodawcy, na co w uzasadnieniu niniejszej skargi kasacyjnej płatnik
składek już zwracał uwagę. Dalsza współpraca z ubezpieczonym zapewniała
ciągłość „pamięci instytucjonalnej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Stosownie do art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
I USK 103/24
4
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne (pkt 1),
istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (pkt 2), zachodzi nieważność
postępowania (pkt 3) lub skarga jest oczywiście uzasadniona (pkt 4). Wypada
również dodać, iż zgodnie z art. 3984 § 2 k.p.c., określającym wymogi formalne
skargi kasacyjnej, skarga kasacyjna powinna zawierać wniosek o przyjęcie do
rozpoznania i jego uzasadnienie. Należy zatem stwierdzić, że wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien wskazywać, że zachodzi przynajmniej
jedna z okoliczności wymienionych w powołanym wcześniej art. 3989 § 1 k.p.c., a
jego uzasadnienie winno zawierać argumenty świadczące o tym, że rzeczywiście,
biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje potrzeba rozpoznania
skargi przez Sąd Najwyższy. Skarga kasacyjna nie jest bowiem (kolejnym)
środkiem zaskarżenia przysługującym od każdego rozstrzygnięcia sądu drugiej
instancji kończącego postępowanie w sprawie, z uwagi na przeważający w jej
charakterze element interesu publicznego. Służy ona kontroli prawidłowości
stosowania prawa, nie będąc instrumentem weryfikacji trafności ustaleń
faktycznych stanowiących podstawę zaskarżonego orzeczenia.
Wypada także przypomnieć, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem
judykatury skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, jeżeli zaskarżone tą
skargą orzeczenie zapadło wskutek oczywistego naruszenia prawa, zaś oczywiste
naruszenie prawa powinno być rozumiane jako widoczna, bez potrzeby
dokonywania pogłębionej analizy jurydycznej, sprzeczność wykładni lub stosowania
prawa z jego brzmieniem albo powszechnie przyjętymi regułami interpretacji (por.
postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2001 r., I PKN 15/01,
OSNAPiUS 2002 nr 20, poz. 494 oraz z dnia 17 października 2001 r., I PKN 157/01,
OSNAPiUS 2003 nr 18, poz. 437) i jest możliwe do przyjęcia tylko wówczas, gdy
orzeczenie jest niewątpliwie sprzeczne z zasadniczymi i niepodlegającymi różnej
wykładni przepisami prawa (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 30 stycznia
1963 r., II CZ 3/63, OSPiKA 1963 nr 11, poz. 286). Powołanie się przez autora
skargi kasacyjnej na przesłankę zawartą w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. zobowiązuje go
zatem do przedstawienia wywodu prawnego zmierzającego do wykazania
kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego
I USK 103/24
5
polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu
podstawowej wiedzy prawniczej, co daje podstawy do uznania skargi za oczywiście
uzasadnioną, tj. podlegającą uwzględnieniu (por. postanowienia Sądu Najwyższego:
z dnia 11 grudnia 2009 r., II PK 223/09, LEX nr 585777 oraz z dnia 3 lutego 2010 r.,
II PK 304/09, LEX nr 602695). Innymi słowy, jeżeli skarżący powołuje się na
oczywistą zasadność skargi, to powinien zawrzeć w niej wywód prawny, z którego
ta oczywista zasadność będzie wynikała. Ma to być przy tym zasadność łatwo
dostrzegalna już nawet przy pobieżnej lekturze skargi (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 7 maja 2010 r., V CSK 459/09, LEX nr 602638).
Przedmiotowe skargi kasacyjne nie są oczywiście uzasadnione. Podniesione
przez skarżących okoliczności mające świadczyć o oczywistej zasadności są w
istocie polemiką z ustaleniami faktycznymi Sądów obu instancji, przedstawiając nie
stan ustalony wyrokiem, lecz postulowany przez skarżących. Argumentacja mająca
uzasadniać oczywistą zasadność skarg kasacyjnych ogranicza się do
przedstawienia stanu faktycznego sprawy wynikającego z dokonanej przez
skarżących własnej oceny zebranego w tej sprawie materiału dowodowego. Z całą
pewnością brakuje jej zatem waloru ogólności i uniwersalności, a co szczególnie
znamienne, w istocie stanowi ona próbę podważenia przeprowadzonej przez Sąd
drugiej instancji oceny materiału dowodowego oraz dokonanych na tej podstawie
ustaleń faktycznych, z których Sąd ten wyprowadził wniosek, że wszystkie
okoliczności potwierdzają, że podstawowym i jedynym celem zawarcia umowy
zlecenia pomiędzy B. Sp. z o.o. a było uzyskanie wsparcia finansowego w ramach
Tarczy Finansowej z Polskiego Funduszu Rozwoju. W powyższym
przeświadczeniu dodatkowo utwierdzają ujawnione w sprawie okoliczności, którym
Sąd poświęcił szczególną uwagę. W pierwszej kolejności należy zauważyć, że
umowa zlecenia miała zostać zawarta między stronami w dniu 31 stycznia 2020 r.,
natomiast dopiero w dniu 8 maja 2020 r. został zgłoszony do ZUS. W ocenie Sądu
Apelacyjnego brak uzasadnienia dla tak znacznego przekroczenia terminu jest
okolicznością obciążającą płatnika jeśli chodzi o autentyczność tytułu
ubezpieczenia. Okoliczność ta jednoznacznie podważa autentyczność zatrudnienia
ubezpieczonego w ramach zawartej umowy zlecenia z dnia 31 stycznia 2020 r. i
wiąże się bezpośrednio z datą wprowadzenia przepisów o pomocy publicznej.
I USK 103/24
6
Kolejną okolicznością podważającą wiarygodność twierdzeń tak ubezpieczonego,
jak i płatnika był fakt, że w żaden sposób nie wykazano faktycznego świadczenia
pracy przez na rzecz spółki. Samo jego „pojawianie się” w siedzibie, podpisanie
zaledwie kilku pism oraz wiadomości e-mail nie mogło świadczyć o tym, że sporna
umowa w rzeczywistości była wykonywana. Nie przedłożono żadnych dowodów na
podnoszoną przez ubezpieczonego oraz płatnika okoliczność utrzymywania
kontaktów z klientami. Nie wykazano jakiekolwiek aktywności ubezpieczonego
(poza zwykłym nadzorem właścicielskim wynikających z posiadania udziałów w
Spółce) związanej z zatrudnianiem pracowników, co więcej - wręcz przeciwnie - ze
zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika wprost, że kompleksową
obsługą spraw kadrowych, w tym przygotowywaniem umów z pracownikami,
prowadzeniem obsługi kadrowej oraz sporządzaniem świadectw zajmowała się
firma F.M. w ramach nawiązanej ze spółką współpracy. Ponadto w żaden sposób
nie wykazano faktu rozliczania się przez ze spółką z wykonywanych zadań w
ramach zawartej umowy zlecenia. W końcu, uwypuklenia wymaga również
okoliczność, iż w sprawie nie wykazano także istnienia potrzeby zatrudnienia
ubezpieczonego (poza stworzeniem możliwości uzyskania pomocy publicznej).
Sąd Najwyższy podkreśla w związku z tym, że powoływanie się na błąd w
przeprowadzonej ocenie dowodów i dokonanych na tej podstawie ustaleniach
faktycznych nie może być podstawą skargi kasacyjnej (art. 3983 § 3 k.p.c.),
ponieważ ustalenia te są wynikiem swobodnej oceny dowodów dokonywanej przez
sąd meriti. Sąd Najwyższy, zgodnie z art. 39813 § 2 k.p.c., jest natomiast związany
ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia, co
oznacza, że w przypadku poddania skargi kasacyjnej merytorycznej ocenie i tak
musiałby uwzględnić owe ustalenia faktyczne przy rozpatrywaniu powołanych w
skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego, którego przepisy stanowiły
podstawę prawną rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonym wyroku.
Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.
odmówił przyjęcia skarg kasacyjnych do rozpoznania. O kosztach orzeczono
stosownie do art. 98 § 1 i § 11 k.p.c. w związku z art. 39821 k.p.c.
M.G.
[a.ł]
I USK 103/24
7
