I USK 1015/26
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w składzie:
SSN Robert Stefanicki
Dnia 7 lipca 2026 r.
w sprawie z odwołania J.K.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Płocku
o prawo do emerytury,
na posiedzeniu niejawnym w Izbie Pracy i Ubezpieczeń Społecznych
w dniu 7 lipca 2026 r.,
na skutek skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Białymstoku z dnia 10 września 2025 r., sygn. akt III AUa 245/25,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
H.P.
UZASADNIENIE
W wyroku z 10 września 2025 r., sygn. akt III AUa 245/25, Sąd Apelacyjny w
Białymstoku – w sprawie z odwołania J.K. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń
Społecznych Oddział w Płocku o prawo do emerytury – oddalił apelację odwołującej
się od wyroku Sądu Okręgowego – Sądu Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w
Ostrołęce z 27 marca 2025 r., sygn. akt III U 68/25, w którym Sąd Okręgowy oddalił
odwołanie J.K. od decyzji organu rentowego z 3 stycznia 2025 r., którą Zakład
Ubezpieczeń Społecznych Odział w Płocku - wykonując prawomocny wyrok Sądu
Okręgowego w Ostrołęce z 28 kwietnia 2023 r. - przyznał J.K. emeryturę z tytułu
opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki od 1 września 2002 r. do 29
grudnia 2008 r. Jednocześnie Zakład Ubezpieczeń Społecznych w decyzji wskazał,
I USK 1015/26
2
że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce brak jest podstaw do
wypłaty emerytury za okres od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r.
Powyższy wyrok Sądu Apelacyjnego odwołująca się zaskarżyła skargą
kasacyjną. W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
wskazano, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne: - czy zostały
naruszone przepisy postępowania, które miały istotny wpływ na wynik w sprawie,
jeśli pomimo poddania apelacji na wokandę nie rozpoznano zarzutów zaskarżenia,
a wydany wyrok zapadł w oparciu o badanie zasadności nowo wydanej decyzji
organu rentowego, ponieważ uznano, że prawomocny wyrok uniemożliwił
rozpoznanie odwołania, chociaż dotyczył innej kwestii niż obecnie, bo uznania, że
Odwołująca się nabyła prawo do wcześniejszej emerytury, z tytułu opieki nad
dzieckiem szczególnej troski, a rozpoznanie z zaskarżenia nowej decyzji organu
rentowego, wydanej po prawomocnych wyrokach nie zostało dotąd rozpoznane, a
dotyczyło istotnej kwestii, bo odmowy wypłaty emerytury, którą organ rentowy de
facto przyznał, lecz odmówił wypłaty.
Wskazano, że skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Za uznaniem
skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną świadczy przede wszystkim decyzja
organu rentowego z 3 stycznia 2025 r., w której Zakład Ubezpieczeń Społecznych
przyznał emeryturę od 1 września 2002 r. Organ rentowy przyznał zatem emeryturę
od momentu, w którym odwołująca złożyła pierwotnie wniosek tj. za życia dziecka.
Fakt ten potwierdził sam organ rentowy - prawo do nabycia emerytury powstało z
dniem spełnienia warunków wymaganych do nabycia prawa, czyli w dniu złożenia
wniosku tj. od 12 września 2002 r. Zapadłe wyroki i decyzja organu rentowego z
dnia 3 stycznia 2025 r. potwierdzają ten fakt. O oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej świadczy także to, że w wyrokach prawomocnych III U 39/23 i III AUa
411/23 został przekroczony zakres zaskarżenia, natomiast w wyrokach III U 68/25 i
III AUa 245/25 Sąd wyrokował, co do przedmiotu, który nie był objęty żądaniem
strony. Powyższy fragment został przytoczony z wyroku Sądu Najwyższego z: 7
kwietnia 2011 r., II UK 357/10 i 23 kwietnia 2010 r., II UK 309/09, który podkreślił,
że nie jest dopuszczalne, aby Sąd Ubezpieczeń Społecznych orzekał o czymś
innym, niż strona żąda.
I USK 1015/26
3
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna odwołującej się nie kwalifikuje się do przyjęcia jej do
merytorycznego rozpoznania. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W
związku z tym wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powinien
wskazywać, że zachodzi przynajmniej jedna z okoliczności wymienionych w
powołanym przepisie, a jego uzasadnienie ma zawierać argumenty świadczące o
tym, że rzeczywiście, biorąc pod uwagę sformułowane w ustawie kryteria, istnieje
potrzeba rozpoznania skargi przez Sąd Najwyższy.
Wniesiona w sprawie skarga kasacyjna zawiera wniosek o przyjęcie jej do
rozpoznania uzasadniony w ten sposób, że w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.). Nie można jednak uznać, że
skarżąca wykazała istnienie przesłanek przyjęcia skargi do rozpoznania
określonych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 4 k.p.c.
W świetle utrwalonego już orzecznictwa Sądu Najwyższego dotyczącego
przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonej w art. 3989 § 1 pkt
1 k.p.c., przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi
kasacyjnej ze względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne
polega na sformułowaniu samego zagadnienia wraz ze wskazaniem konkretnego
przepisu prawa, na którego tle to zagadnienie występuje oraz wskazaniu
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen prawnych, w tym
także na sformułowaniu własnego stanowiska przez skarżącego. Wywód ten
powinien być zbliżony do tego, jaki jest przyjęty przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (M. Manowska (w:)
Apelacja w postępowaniu cywilnym. Komentarz. Orzecznictwo, Warszawa 2025, art.
390). Na marginesie w literaturze prezentowane jest stanowisko (M. Matczak,
Teoria precedensu czy teoria cytowań? (w:) A. Śledzińska-Simon, M. Wyrzykowski
I USK 1015/26
4
(red.), Precedens w polskim systemie prawa, Warszawa 2010, s. 121), że praktyka
powoływania wcześniejszych orzeczeń poprzez ich cytowanie ma na celu także
kontrolowaną ewolucję znaczeń terminów prawnych.
Głównym zadaniem omawianej instytucji jest zapewnienie prawidłowej
wykładni i doprowadzenie do jednolitości orzecznictwa sądów powszechnych, czyli
tych działań sądu, które wymagają dokonania oceny prawnej, tzn. wykładni
przepisów prawa procesowego i materialnego, subsumpcji zbieżnych stanów
faktycznych pod normę prawa i określenia skutków zastosowania tej normy w
badanym stanie faktycznym (B. Janiszewska, O jednolitości orzecznictwa jako
wartości systemowej, Przegląd Sądowy 2018, nr 11-12, s. 149; K. Osajda,
Przesłanki odmowy podjęcia uchwały przez Sąd Najwyższy w postępowaniu
cywilnym, (w:) J. Gudowski, K. Weitz (red.), Aurea praxis aurea theoria. Księga
pamiątkowa ku czci profesora Tadeusza Erecińskiego, t. 1, Warszawa 2011, s. 427
i n.; T. Wiśniewski, Przebieg procesu cywilnego, Warszawa 2013, s. 383).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalone jest stanowisko, zgodnie z
którym oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance
z art. 3989 § 1 pkt 2 wymaga wykazania, że niejednolita wykładnia określonego
przepisu prawa, będącego źródłem poważnych wątpliwości interpretacyjnych,
wywołuje rozbieżności w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów
faktycznych, które należy przytoczyć wraz z podaniem doktrynalnego lub
orzeczniczego źródła tych wątpliwości (M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz
(w:) M. Dziurda, T. Ereciński, B. Wołodkiewicz, Apelacja i kasacja w postępowaniu
cywilnym. Komentarz do art. 367-3911 i 3981-39821 k.p.c., Warszawa 2023, art. 3989;
por. postanowienia Sądu Najwyższego z: 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, LEX
nr 424365; 15 lutego 2017 r., II CSK 529/16, LEX nr 3542764; 4 stycznia 2019 r., II
CSK 330/18, LEX nr 2602098; 29 grudnia 2021 r., V CSK 325/21, Legalis nr
2938381; 9 czerwca 2026 r., I CSK 547/26, LEX nr 4104479).
Zagadnienia faktyczne nie podlegają ocenie na podstawie tego przepisu,
gdyż jest to sfera zastrzeżona do wyłącznej kompetencji sądu orzekającego co do
istoty sprawy (w tym mieszane, a więc sformułowane w aspekcie prawnym, ale
jednocześnie w faktycznym T. Wiśniewski (w:) D. Dończyk, J. Iwulski, G. Jędrejek, I.
Koper, G. Misiurek, M. Orecki, P. Pogonowski, S. Sołtysik, D. Zawistowski, T.
I USK 1015/26
5
Zembrzuski, T. Wiśniewski, Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom. II.
Artykuły 367–50539, Warszawa 2021, art. 390; zob. też P. Osowy, Możność obrony
jako ciężar procesowy - zagadnienia wybrane, Europejski Przegląd Prawa i
Stosunków Międzynarodowych 2025, nr 4, s. 74 i n.). Analogicznie należy
traktować wymogi konstrukcyjne samego zagadnienia prawnego, formułowanego w
ramach przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. oraz jego związek ze sprawą i skargą
kasacyjną, która miałaby zostać rozpoznana przez Sąd Najwyższy. Zagadnienie
prawne powinno: 1) być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w
stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń; 2) być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu; 3) pozostawać w związku z
rozpoznawaną sprawą i 4) dotyczyć zagadnienia budzącego rzeczywiście istotne
(poważne) wątpliwości. Istotność zagadnienia prawnego konkretyzuje się zaś w tym,
że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla rozwoju
prawa i praktyki sądowej. Wymóg ten jest uzasadniony publicznymi celami
rozpoznania przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej. Ograniczenie się przez
skarżącego do pytania nie jest wystarczającym określeniem zagadnienia prawnego,
jeżeli nie zostało one oderwane od kontrowersji dotyczących ustaleń faktycznych
oraz przedstawione bez odniesienia się do ogólnych problemów interpretacyjnych
celem służenia wyjaśnieniu prawa (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 lutego
2017 r., I CSK 555/16, LEX nr 2255332; 12 marca 2025 r., I USK 345/23, Lex nr
3845591; 24 września 2025 r., I CSK 2125/25, LEX nr 3916284; 20 stycznia 2026 r.,
I USK 49/26, LEX nr 4014736).
Uwzględniając przedstawione wyżej założenia interpretacyjne, trzeba
stwierdzić, że skarżąca nie przedstawia istotnego zagadnienia prawnego sprawy w
rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Przede wszystkim przedstawiona w
uzasadnieniu wniosku kwestia – chociaż dotyczy przepisów prawa procesowego –
nie została sprecyzowana we wskazaniu konkretnego przepisu, z którym skarżąca
wiązałaby przedstawiony problem. Dodatkowo poza prostym zaprzeczeniem
stanowisku zaskarżonego wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku, w
uzasadnieniu wniosku nie określono przekonującej argumentacji polemicznej, którą
I USK 1015/26
6
skarżąca wykazałaby, że w sprawie rzeczywiście występuje istotne zagadnienie
prawne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Odwołanie skarżącej dotyczy decyzji z 3 stycznia 2025 r., która została
wydana wskutek wykonania prawomocnego wyroku Sądu Okręgowego w Ostrołęce
z 28 kwietnia 2023 r. w sprawie III U 39/23, którym to wyrokiem zmieniono decyzję
Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 15 grudnia 2022 r. w ten sposób, że J.K. była
uprawniona do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem wymagającym stałej opieki
w okresie od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r. i jednocześnie stwierdzono
brak podstaw do wypłaty emerytury za powyższy okres i w pozostałym zakresie
odwołanie zostało oddalone. Apelacja J.K. od tego wyroku została oddalona
wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 6 grudnia 2023 r., III AUa 411/23.
Sąd Najwyższy postanowieniem z 6 listopada 2024 r. w sprawie II USK 97/24
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej odwołującej się do rozpoznania. W sytuacji,
gdy prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego w Ostrołęce z 28 kwietnia 2023 r.
ustalono, że J.K. przysługiwało prawo do emerytury z tytułu opieki nad dzieckiem
wymagającym stałej opieki w okresie od 1 września 2002 r. do 29 grudnia 2008 r. i
brak było podstaw do wypłaty emerytury za powyższy okres, to tym samym
ustalenie to było wiążące zarówno dla Sądu Okręgowego, jak i Sądu Apelacyjnego
w niniejszym postępowaniu. Ani Sąd Apelacyjny, ani Sąd Okręgowy nie mogły
rozstrzygać odnośnie tego, czy organ rentowy zasadnie odmówił wypłaty należnego
odwołującej się świadczenia emerytalnego za okres od 1 września 2002 r. do 29
grudnia 2008 r. Ta kwestia została prawomocnie przesądzona i do czasu
skutecznego wzruszenia przez odwołującą się rozstrzygnięcia w tym przedmiocie
nie mogła ona podlegać ponownemu badaniu w niniejszym postępowaniu, w
którym należało jedynie ocenić, czy organ rentowy prawidłowo wykonał wyrok z
dnia 28 kwietnia 2023 r. w sprawie III U 39/23. Według Sądu drugiej instancji
analiza zaskarżonej decyzji nie pozostawia wątpliwości, że organ rentowy sprostał
temu obowiązkowi.
Ocena zastosowania prawa w indywidualnej sprawie to domena podstawy
przedsądu, wskazanej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., gdyż jako jedyna podstawa ma
na uwadze indywidualny interes strony w przyjęciu skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Wykazanie podnoszonej w skardze oczywistej zasadności skargi
I USK 1015/26
7
kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) – jako przyczyny przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania – wymaga przedstawienia tego, w czym wyraża się „oczywista
zasadność” skargi oraz argumentacji wykazującej, że rzeczywiście skarga jest
oczywiście uzasadniona. Podczas gdy dla uwzględnienia skargi wystarczy, że jej
podstawa jest usprawiedliwiona, to dla przyjęcia skargi do rozpoznania – z uwagi
na jej oczywistą zasadność w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. – niezbędne jest
wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub
procesowego, polegającej na jego oczywistości widocznej prima facie, przy
wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez potrzeby wchodzenia w
szczegóły, czy dokonywania pogłębionej analizy tekstu wchodzących w grę
przepisów i doszukiwania się ich znaczenia (postanowienie Sądu Najwyższego z
20 stycznia 2026 r., I USK 49/26, LEX nr 4014736). W judykaturze podkreśla się,
że przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste
naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz
sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia. Sam zarzut naruszenia (nawet oczywistego) określonego przepisu
(przepisów) nie prowadzi wprost do oceny, że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona (postanowienia Sądu Najwyższego z: 16 marca 2023 r., I USK 163/22,
LEX nr 3570640; 17 grudnia 2025 r., II USK 127/25, LEX nr 3987252).
Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wykazuje
także, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w
rozumieniu przepisu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Nie przedstawiono w uzasadnieniu
wniosku rzeczowej argumentacji wykazującej twierdzoną oczywistą zasadność
skargi kasacyjnej. Nie przekonuje argumentacja skarżącej, oparta na powoływaniu
się na inne postępowania sądowe, bez odniesienia przedstawionych w
uzasadnieniu twierdzeń do podstaw zaskarżonego rozpatrywaną skargą kasacyjną
wyroku Sądu drugiej instancji. Dodać wypada, że Sąd Najwyższy w powołanym już
wyżej postanowieniu z 6 listopada 2024 r., II USK 97/24, odmawiającym przyjęcia
do rozpoznania skargi kasacyjnej odwołującej się od wyroku Sądu Apelacyjnego w
Białymstoku z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt III AUa 411/23, stwierdził, że odnosząc
się do wykładni art. 133 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu
Ubezpieczeń Społecznych, warto wskazać, że przepis ten określa terminy wypłat
I USK 1015/26
8
świadczeń emerytalno-rentowych w razie ponownego ustalenia prawa do nich lub
ich wysokości. W razie ponownego ustalenia przez organ rentowy prawa do
świadczeń lub ich wysokości, przyznane lub podwyższone świadczenia wypłaca się,
poczynając od miesiąca, w którym powstało prawo do tych świadczeń lub do ich
podwyższenia, jednak nie wcześniej niż: 1) od miesiąca, w którym zgłoszono
wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy lub wydano decyzję z urzędu, z
zastrzeżeniem art. 107a ust. 3; 2) za okres 3 lat poprzedzających bezpośrednio
miesiąc, o którym mowa w pkt 1, jeżeli odmowa lub przyznanie niższych świadczeń
były następstwem błędu organu rentowego, lub odwoławczego. Przepis ust. 1
stosuje się odpowiednio również w razie ponownego ustalenia prawa do świadczeń
lub ich wysokości wskutek wznowienia postępowania przed organami
odwoławczymi albo wskutek kasacji, z tym że za miesiąc zgłoszenia wniosku
przyjmuje się miesiąc wniesienia wniosku o wznowienie postępowania lub o
kasację (art. 133 ust. 2).
Skoro decyzja organu rentowego w niniejszej sprawie (II USK 97/24) została
wydana wskutek wznowienia postępowania przed organem odwoławczym, to
miesiącem, od którego przysługuje wypłata albo od którego liczy się okres 3 lat
wstecz, jest miesiąc zgłoszenia wniosku o wznowienie postępowania, czyli w tym
przypadku - 5 grudnia 2019 r. Wypłata świadczenia powinna zatem nastąpić od 1
grudnia 2016 r., przy czym z uwagi na treść przywołanych przepisów nie było to
możliwe. Sąd drugiej instancji stosując przepis art. 133 ust. 1 pkt 2 ustawy
emerytalnej, uznał, że nie można przyznać świadczenia od daty powstania prawa
do niego, jeżeli prawo to powstało wcześniej niż trzy lata przed zgłoszeniem
wniosku, nawet w przypadku, gdy niezrealizowanie tego prawa było następstwem
błędu organu rentowego.
Konstatując, że nie zachodzą przyczyny przyjęcia skargi, określone w art.
3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy postanowił zgodnie z art. 3989 § 2 k.p.c.
[SOP]
I USK 1015/26
9
