I SPP/Go 5/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Dariusz Skupień po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu skarżącej spółki od postanowienia referendarza sądowego z dnia 2 lutego 2023 r. sygn. akt I SPP/Go 5/23 w sprawie ze skargi S. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością spółki komandytowo – akcyjnej w restrukturyzacji na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2018 rok postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.

W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie 2.762 złotych, skarżąca S. spółkaz ograniczoną odpowiedzialnościąspółka komandytowo-akcyjna w restrukturyzacji złożyła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych.

W nadesłanym formularzu PPPr podniosła, że jej aktualna sytuacja ekonomiczno-finansowa jest bardzo trudna i nie pozwala na uregulowanie opłaty sądowej. W stosunku do Spółki jest prowadzone postępowanie restrukturyzacyjne.

Z oświadczenia o majątku o dochodach wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 60.000 zł, a wartość środków trwałych 4.769,80 zł. Za ostatni rok obrotowy Spółka wykazała stratę 4.978.256,66. Aktualny stan rachunku bankowego

w [...] wynosi 22.515,97 zł. Spółka nie prowadzi kasy. Miesięczne przychody z tytułu zawartych umów najmu wynoszą ok. 170.000 zł, ale są prawie w całości wydatkowane na bieżące koszty, tj. wynagrodzenia wraz z pochodnymi

(ok. 100.000 zł), pozostałe koszty w postaci czynszów i pozostałych usług materialnych m.in. ochrona, monitoring p.poż, przeglądy budowlane, zakup mediów i spłata wierzycieli.

Tożsamy wniosek Spółka złożyła w sprawie o sygn. akt I SPP/Go 4/23.

W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do przedłożenia dodatkowych dokumentów i informacji, pismem z dnia [...] stycznia 2023 r. Spółka wyjaśniła, że w toku postępowania restrukturyzacyjnego, w dniu 19 października

2022 r. Sąd odmówił zatwierdzenia układu. Przedmiotowe postanowienie zostało zaskarżone, jednak zażalenie nie zostało jeszcze rozpoznane. Z uwagi na powyższe, Skarżąca nie dokonała spłaty należności objętych układem. Skarżąca nie dysponuje sprawozdaniami z czynności nadzorcy sądowego za ostatnie trzy miesiące.

Jednocześnie Spółka nadesłała zeznanie CIT-8 za 2021 r., sprawozdanie finansowe za rok 2021 z bilansem, rachunkiem zysków i strat oraz dodatkowymi informacjami

i objaśnieniami, deklaracje dla podatku od towarów i usług VAT-7 za październik, listopad i grudzień 2022 r. oraz wyciąg rachunku Spółki (salda historyczne) w [...] nr [...] za okres od [...] listopada 2022 r. do [...] stycznia 2023r. Jak wynika z zeznania o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w podatku dochodowym od osób prawnych CIT-8 za rok 2021 r., Spółka zadeklarowała przychód w wysokości 2.480.577,51 zł, przy kosztach uzyskania przychodu w kwocie 2.320.550,11 zł.

Z kolei w rachunku zysków i strat sporządzonym za okres [...].01.2021-[...].12.2021 Spółka wykazała stratę w kwocie 4.978.256,66 zł. Z przedłożonych deklaracji dla podatku od towarów i usług wynika, że w poszczególnych miesiącach dokonano dostaw towarów na kwoty: 168.627 zł (październik 2022r.), 166.800 zł (listopad 2022r.), 201.890 zł (grudzień 2022r.), przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 34.407 zł (październik), 30.924 zł (listopad) i 55.876 zł (grudzień). Według bilansu sporządzonego na dzień [...] grudnia 2021 r. Spółka posiada aktywa trwałe w kwocie 22.011.255,38 zł oraz aktywa obrotowe na kwotę 6.401.578,27. Stosownie do wykazu majątku trwałego (środki trwałe), jego wartość na dzień [...] grudnia 2021 r. wynosiła 194.278,13 zł. Z kolei saldo końcowe na rachunku bankowym w [...]. na dzień [...] stycznia 2023r. wynosi 15,60 zł.

Postanowieniem z 2 lutego 2023 r. sygn. I SPP/Go 5/23, referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy.

W uzasadnieniu podkreślił, że pomimo wezwania, Skarżąca nie nadesłała żadnych dokumentów potwierdzających na jakim etapie jest postępowanie restrukturyzacyjne, jaka jest suma zgłoszonych wierzytelności; nie przedłożyła też sprawozdań z czynności nadzorcy sądowego. Oświadczyła jedynie,

że postanowieniem z 19 października 2022 r. Sąd odmówił zatwierdzenia układu ale

i tego postanowienia nie przedłożyła. Zauważył, że skarżąca nadal prowadzi działalność gospodarczą i z tego tytułu uzyskuje miesięczne przychody. Zgodnie zaś utrwaloną linią orzeczniczą, przedsiębiorstwo, które pomimo trudności finansowych, nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego

z 19 lipca 2016r. sygn. akt I FZ 160/16 i z 1 kwietnia 2008r. sygn. akt I OZ 208/08).

Podkreślając, że w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu" zwrócił uwagę, że Spółka w 2021 roku osiągnęła przychód w kwocie prawie 2,5 mln zł, zaś o wykazaniu straty decydowały m.in. koszty działalności operacyjnej (wynagrodzenia, usługi obce),

co świadczy, że Spółka miała środki na ten cel, a także stanowiące koszty finansowe (aktualizacja wartości aktywów finansowych), co z kolei nie wiąże się z faktycznym wydatkowaniem jakichkolwiek środków.

Referendarz zwrócił uwagę, że Spółka nie złożyła jednak dokumentów wskazujących na wysokość przychodu osiągniętego w 2022 r. i ponoszonych kosztów (bilans za I półrocze 2022r.), pozbawiając tym samym sąd możliwości analizy i oceny jej aktualnej sytuacji finansowej. Ponadto, jak jednak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 za okres od października do grudnia 2022 r., Spółka w ramach prowadzonej działalności dokonała dostaw towarów i usług w kwocie: październik 2022r. 168.627 zł, listopad 2022r. 166.800 zł, grudzień 2022r. 201.890 zł, przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 34.407 zł, 30.924 zł i 55.876 zł. Sama też oświadczyła, że finansuje bieżące koszty działalności m.in. wynagrodzenia, ochrona, monitoring, zakup mediów, spłata wierzycieli. Spółka reguluje zatem zobowiązania powstałe po otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego.

Następnie wskazał na znaczną wartość majątku trwałego Spółki; jego stan na dzień [...] grudnia 2021 r. wynosił bowiem 194.278,13 zł. Wartość ta wielokrotnie przewyższa kwotę wpisu sądowego. Dodał, że pomimo wyraźnej treści wezwania, Strona nie przedłożyła aktualnej ewidencji. Skarżąca nie dopełniła zatem ciążącego na niej obowiązku wyczerpującego zaprezentowania swojej sytuacji finansowej

i majątkowej. Nadesłane dokumenty w zdecydowanej większości dotyczą roku 2021, natomiast aby ocenić aktualną sytuację majątkową Spółki, Strona powinna przedstawić dokumenty dotyczące jej bieżącej sytuacji. Końcowo zauważył, że spółka komandytowo-akcyjna może pozyskać nowy kapitał w drodze dopłat, które mogą być wykorzystane na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę (por. postanowienie NSA z 11 kwietnia 2012r. sygn. akt II GZ 123/12, z 10 marca 2015r. sygn. akt II FZ 84/15).

W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżąca spółka zarzuciła naruszenie

art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez twierdzenie, że nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Jej zdaniem, w sposób nie budzący żadnych wątpliwości wykazała, że z tytułu prowadzenia działalności gospodarczej odnotowuje dużą stratę i nie posiada środków pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego. Z kole posiadany przez spółkę majątek (grunty, budynki, lokale) nie może zostać spieniężony lub wynajęty z uwagi na bardzo zły stan techniczny. Z ekonomicznego punktu widzenia jest bezwartościowy, a jego sprzedaż w chwili obecnej jest niemożliwa. Ponadto jest jedynym źródłem potencjalnego dochodu spółki, a jego sprzedaż uniemożliwiłaby dalsze jej funkcjonowanie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

Stosownie do art. 259 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 259) zwanej dalej P.p.s.a., od postanowień referendarza sądowego z zakresu prawa pomocy przysługuje środek zaskarżenia w postaci sprzeciwu. W rezultacie jego rozpatrzenia sąd wydaje postanowienie, w którym kwestionowane orzeczenie zmienia albo utrzymuje w mocy, o czym orzeka - jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu - na posiedzeniu niejawnym (art. 260 P.p.s.a.).

W pierwszej kolejności, odnosząc się do wnioskowanego przez Spółkę zakresu prawa pomocy, tj. zakresu częściowego obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych, podkreślić należy, że jako przesłankę do udzielenia tego rodzaju wsparcia ustawodawca wskazał w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. brak dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania i przesądził w nim jednocześnie, że przyznanie prawa pomocy w tym zakresie winno następować

w rzeczywiście wyjątkowych przypadkach, bowiem nawet spełnienie wskazanej przesłanki nie obliguje do uwzględnienia żądania strony. Powyższe koreluje

z wyrażoną w art. 199 P.p.s.a. zasadą, że to strony postępowania sądowego zobowiązane są do ponoszenia jego kosztów, a odstępstwo od powyższego przewidują przepisy szczególne.

Pamiętać należy, iż udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania podmiotu z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Co więcej, spółka nie może powoływać się wyłącznie na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 marca 2011 r., sygn. akt I OZ 191/11).

Rolą sądu rozpoznającego wniosek o przyznanie prawa pomocy jest porównanie stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy z wysokością ciążących na nim kosztów sądowych (na obecnym etapie postępowania sądowego jest to wpis od skargi) i dokonanie na tej podstawie oceny, czy istotnie strona nie jest w stanie kosztów tych uiścić. Konieczne są więc do tego dane obrazujące całościowo sytuację finansową wnioskodawcy, które uzyskuje się głównie z dokumentacji finansowej strony. Brak takiej dokumentacji, jej niepełność, nierzetelność, czy wątpliwości co do jej prawdziwości, uniemożliwiają ustalenie rzeczywistej sytuacji majątkowej strony, co z kolei skutkuje niemożliwością dokonania oceny, o jakiej mowa wyżej.

W dalszej kolejności podnieść trzeba, że zawarte w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa każdorazowo ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zatem zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J.P. Tarno, "Prawo

o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz", Wydawnictwo LexisNexis, wydanie 2, Warszawa 2006, s. 504; por. także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 stycznia 2005 r., sygn. akt OZ 944/04).

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest nadto pogląd,

że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Rolą Sądu rozpatrującego taki wniosek jest bowiem ocena materiału dowodowego pod kątem spełnienia przesłanek z art. 246 P.p.s.a., a nie poszukiwanie za spółkę takich dowodów lub (i) okoliczności, które świadczyłyby o konieczności przyznania jej prawa pomocy (por. postanowienia wojewódzkich sądów administracyjnych: w Warszawie z dnia 11 stycznia 2018 r., sygn. akt V SA 1925/17, we Wrocławiu z dnia 3 września 2018 r., sygn. akt I SA/Wr 309/18). W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie spółka nie wykazała, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania a także, że podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków.

Wpierw należy jednak zaakcentować, że fakt prowadzeniawobec spółki postępowania restrukturyzacyjnego, do czego się odwołuje, nie może sam z siebie przemawiać za przyznaniem jej prawa pomocy. Jedynym kryterium oceny wniosku

o zwolnienie od kosztów sądowych, również w przypadku podmiotu w restrukturyzacji, jest bowiem kryterium finansowe. Tym samym tylko wykazanie, zgodnie z wymogiem art. 246 § 2 P.p.s.a., zasadności przyznania prawa pomocy, może prowadzić do uwzględnienia wniosku. Nadmienić również należy, że strona nie nadesłała żadnych dokumentów potwierdzających, na jakim etapie znajduje się postępowanie restrukturyzacyjne. Przechodząc do oceny zdolności płatniczych strony należy zauważyć, że strata do której się odwołuje, także w sprzeciwie, dotyczyła roku 2021 r., a więc nie obrazuje aktualnej kondycji finansowej spółki. Ponadto, wykazanie straty z działalności gospodarczej nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych.

W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności. Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe, takie choćby jak: zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów i inwestycji w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego, pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować.

Z kolei przychód spółki za 2021 rok wyniósł 2,5 mln złotych. Co ważne, spółka, pomimo wezwania nie przedłożyła dokumentu o przychodzie i poniesionych kosztach za I półrocze 2022 roku. Jest to o tyle istotne, że jeśli strona nie przedkłada żądanych dokumentów, którymi winna dysponować przy założeniu należytej staranności w dbaniu o własne sprawy, stanowi to okoliczność negatywnie wpływającą na rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 lutego 2017 r., sygn. akt I GZ 17/17). Z kolei z nadesłanych deklaracji VAT – 7 za okres od października

do grudnia 2022 r. wynika, że spółka dokonywała dostaw w kwocie: październik 2022 r. (168.627 zł), listopad 2022r. (166.800 zł), grudzień 2022r. (201.890 zł), przy nabyciu towarów odpowiednio na kwotę: 34.407 zł, 30.924 zł i 55.876 zł, co oznacza, że spółka dysponuje zasobami finansowym oraz kontynuuje działalność gospodarczą.

W tym miejscu należy zaakcentować, że w orzecznictwie wyraża się pogląd, że w sytuacji, gdy Spółka nadal istnieje w porządku prawnym, nadal prowadzi działalność gospodarczą i inicjuje postępowania sądowe w celu obrony swoich interesów finansowych, to powinna realizować swoje cele, w tym pokrywać koszty sądowe (por. np. postanowienie NSA z 3 lipca 2013 r. II FZ 532/13).

W sprzeciwie podniesiono, że majątek spółki w postaci gruntów, budynków i lokali nie może zostać spieniężony z uwagi na bardzo zły stan techniczny. Trzeba jednak zauważyć, że stan majątku trwałego spółki na koniec 2021 r. opiewał według objaśnień do bilansu na kwotę 194.278,13 zł. A więc nie jest tak, że ta wartość była nieznaczna. Co więcej, wynika z niego również, że grupę środków trwałych stanowiły nie tylko nieruchomości, do których wnioskodawca się odnosi ale także choćby urządzenia techniczne i maszyny, a zatem były także inneśrodki trwałe, które mogłyby potencjalnie podlegać sprzedaży, o ile ta sytuacja nie uległa zmianie w 2022 roku, lecz tego referendarz sądowy jak i Sąd nie byli w stanie ocenić z uwagi na brak przedłożenia dokumentacji za ten okres.

W świetle powyższego w konsekwencji uprawiony jest wniosek, że spółka nie wykazała, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie jej prawa pomocy.

W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 260 § 1 i 3 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.