I SA/Wa 954/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Joanna Skiba Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 marca 2023 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 19 stycznia 2022 r. nr KOC/142/Sw/21 w przedmiocie uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z 19 listopada 2020 r., nr [...]; 2. umarza postępowanie administracyjne w całości.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ") decyzją z [...] stycznia 2022 r., nr [...], po rozpatrzeniu odwołania M. P. (dalej również jako "Skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z [...] listopada 2020 r., nr [...], uchylającą Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – S. H.

Zaskarżona decyzja Kolegium została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. Skarżąca wystąpiła z wnioskiem do Prezydenta o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – S. H.

Pismem (informacją) Prezydenta z [...] lipca 2019 r., nr [...], przyznano Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – S. H. na okres od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.

W dniu [...] lutego 2020 r. do Prezydenta wpłynął wniosek J. H. o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na córkę S. H.

Organ I instancji uzyskał następnie kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] czerwca 2018 r., Wydział [...], sygn. akt [...], z którego wynika, że sąd powierza wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią S. H. ojcu – J. H., ograniczając władzę rodzicielską matki – M. P. do prawa współdecydowania o leczeniu, edukacji i wyjazdach zagranicznych małoletniej dłuższych niż trzydzieści dni. Orzeczenie to stało się prawomocne w dniu 14 października 2019 r.

Organ I instancji uzyskał także kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt [...] ustalającego w trybie zabezpieczenia sposób kontaktów Skarżącej z dzieckiem S. H., z którego wynika, że Skarżąca będzie odbierać dziecko z miejsca jego zamieszkania u ojca. Z ww. orzeczenia wynika, że jest ono prawomocne z dniem 15 września 2020 r.

Pismem z [...] września 2020 r. Ośrodek Pomocy Społecznej Dzielnicy [...] poinformował organ I instancji, że dziecko S. H. faktycznie przebywa z matką i obecnie pozostaje pod jej całkowitą opieką. Ośrodek przekazał również, że dotychczas odbyło się już kilka nieudanych prób przymusowego odebrania dziecka matce i przekazaniu ojcu na mocy postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] z [...] maja 2020 r.

W dniu [...] października 2020 r. organ I instancji wszczął postępowanie administracyjne w sprawie uchylenia Skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na córkę – S. H..

Z uwagi na panującą wówczas epidemię COVID-19 organowi I instancji nie udało się uzyskać wywiadu środowiskowego z miejsca zamieszkania Skarżącej.

Uwzględniając powyższe ustalenia faktyczne, decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...], Prezydent uchylił Skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na córkę – S. H., przyznane pismem (informacją) Prezydenta z [...] lipca 2019 r., nr [...]. W uzasadnieniu ww. decyzji organ I instancji wyjaśnił, że po dokonaniu oceny całokształtu materiału dowodowego zebranego w sprawie uznał, że niewątpliwie dziecko S. H. faktycznie przebywa u Skarżącej, to jednak Skarżąca przejęła opiekę nad dzieckiem wbrew treści orzeczenia sądowego oraz bez zgody ojca dziecka. Brak jest zatem podstaw, zdaniem Prezydenta, do zachowania Skarżącej świadczenia wychowawczego z uwagi również na fakt, że ojciec dziecka wystąpił już o to świadczenie.

Od powyższej decyzji organu I instancji odwołanie złożyła Skarżąca. W uzupełnieniu odwołania Skarżąca przedstawiła bardzo obszerny materiał dokumentujący wydatki poniesione w związku z opieką nad córką.

Po rozpatrzeniu złożonego odwołania, decyzją z [...] stycznia 2022 r., nr [...], Kolegium utrzymało w mocy ww. decyzję Prezydenta.

W uzasadnieniu swojej decyzji Kolegium wskazało, że kluczowe znaczenie dla rozstrzygnięcia ma prawomocne postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] czerwca 2018 r. Wydział [...], sygn. akt [...], które de facto rozstrzyga o miejscu zamieszkania dziecka, choć nie jest to expressis verbis w tym orzeczeniu wypowiedziane. Organ wskazał, że świadczenie wychowawcze zostało przyznane Skarżącej pomimo treści ww. orzeczenia. Organ nie kwestionuje przy tym faktycznego zamieszkania dziecka w miejscu zamieszkania matki, jednak przyjęcie tego jako podstawy realizacji konkretnych uprawnień byłoby, zdaniem organu, sankcjonowaniem stanu niezgodnego z prawem. To z kolei oznacza, iż dopóki orzeczenie to pozostaje w obrocie prawnym, Skarżąca nie ma możliwości skutecznego ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Końcowo organ wskazał, że w dniu [...] stycznia 2022 r. do Kolegium przekazana została przez Urząd Dzielnicy [...] kopia pisma, zawiadamiającego, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] w sprawie o sygn. akt [...] w dniu [...] grudnia 2021 r. wydał postanowienie o umieszczeniu małoletniej S. H. w rodzinnej pieczy zastępczej.

Skargę na powyższą decyzję Kolegium wywiodła Skarżąca, która podniosła w niej, że zaskarżona decyzja jest niezgodna z obowiązującymi przepisami w zakresie przyznawania świadczeń wychowawczych, oraz celem, dla którego zostało stworzone, a także zasadami współżycia społecznego. Skarżąca wyjaśniła w uzasadnieniu skargi, że jej córka – S. H. faktycznie mieszka z nią, a nie z ojcem – J.H. Skarżąca wyjaśniła, że wychowuję córkę. Wskazała na stanowisko OPS które ustaliło, że dziecko mieszka ze Skarżącą, i że to Skarżąca sprawuję nad nim faktyczną opiekę. Skarżąca podniosła, że organy bezsprzecznie ustaliły, że to właśnie Skarżąca faktycznie opiekuje się córką. W związku z czym wniosła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego.

W ww. skardze zawarto również skargę na przewlekłość Kolegium w rozpatrzeniu odwołania Skarżącej, w przedmiocie której Sąd wydał postanowienie z 3 sierpnia 2022 r. o jej odrzuceniu (sygn. akt I SAB/Wa 188/22).

W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie oraz rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.

W trakcie rozprawy w dniu 29 marca 2023 r. pełnomocnik Skarżącej wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z opinii - sprawozdawania środowiskowego z [...] listopada 2022 r. na okoliczność aktualnej sytuacji małoletniej S. H. Sąd postanowił jednak odmówić dopuszczenia ww. dowodu.

Ponadto w trakcie rozprawy Skarżąca oświadczyła, że orzeczenie sądu opiekuńczego o umieszczeniu małoletniej S. H. w rodzinnej pieczy zastępczej do tej pory nie jest wykonane.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skarga jest zasadna.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2022 r. poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy

z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a).

Kontrola legalności obu zaskarżonych decyzji, tj. Kolegium z [...] stycznia 2022 r. oraz Prezydenta z [...] listopada 2020 r., przeprowadzona przez Sąd orzekający z uwzględnieniem powyższych kryteriów wykazała, że ww. decyzje naruszają obowiązujące przepisy prawa w stopniu uzasadniającym konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego.

Materialnoprawną podstawą podjętych przez organy obu instancji rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407 ze zm., dalej jako "u.p.p."), która określa warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia. Przepis art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p. określa, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce albo ojcu, jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu matki albo ojca, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 2a. Z kolei art. 5 ust. 2a u.p.p. stanowi, że w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Świadczenie wychowawcze przysługuje osobom, o których mowa w art. 4 ust. 2, w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko (art. 5 ust. 1 u.p.p.). Jeżeli zaś uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego właściwy organ może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego (art. 27 ust. 1 u.p.p.).

Natomiast z art. 22 u.p.p. wynika, że: "W przypadku zbiegu prawa rodziców, (...) do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, (...) który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, (...) świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, (...) drugi rodzic, (...) złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, organ właściwy ustala kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (...)."

Stosownie natomiast do treści art. 15 ust.1 u.p.p., jeżeli w stosunku do osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia wychowawczego lub osoby pobierającej to świadczenie wystąpią wątpliwości dotyczące sprawowania opieki nad dzieckiem, w tym również w przypadku, o którym mowa w art. 5a (dotyczy osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego na dziecko umieszczone w domu pomocy społecznej) lub art. 22, wydatkowania świadczenia wychowawczego niezgodnie z celem lub marnotrawienia świadczenia wychowawczego, organ właściwy oraz wojewoda mogą zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej, a w przypadku przekształcenia ośrodka pomocy społecznej w centrum usług społecznych na podstawie przepisów ustawy z dnia 19 lipca 2019 r. o realizowaniu usług społecznych przez centrum usług społecznych - do dyrektora centrum usług społecznych, o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507, 1622, 1690 i 1818), w celu weryfikacji tych wątpliwości.

Zauważyć należy przede wszystkim, że z racji okresu na jaki świadczenie wychowawcze zostało Skarżącej przyznane (od 1 lipca 2019 r. – 31 maja 2021 r.), co determinowało zakres przedmiotowy niniejszej sprawy, ocena Sądu skupiła się jedynie na kwestii opieki przez Skarżącą nad S. H. w tym właśnie okresie.

Wobec powyższego bez znaczenia dla sprawy była przedstawiona w trakcie rozprawy przez pełnomocnika Skarżącej opinia - sprawozdawania środowiskowego z [...] listopada 2022 r. na okoliczność aktualnej sytuacji małoletniej S. H., dlatego Sąd postanowił na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. oddalić wniosek dowodowy zgłoszony w tym zakresie.

Ponadto, zamknięty już okres świadczeniowy 2019/2021, za który świadczenie wychowawcze zostało już Skarżącej wypłacone (skonsumowane) powoduje, że realia faktyczne niniejszej sprawy są zgoła odmienne od innych spraw Skarżącej, które były przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd (sprawy o sygn.: akt I SA/Wa 953/22 dotycząca odmowy przyznania jednorazowego świadczenia "Dobry start" w roku szkolnym 2020/2021 oraz I SA/Wa 1705/22 dotycząca odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2021/2022). Odnoszenie zatem oceny prawnych Sądu z innych spraw Skarżącej do niniejszej sprawy jest nietrafione.

Niezależnie od powyższego wskazać wypada, że okolicznością bezsporną w sprawie jest natomiast to, że na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla -[...] w [...] z [...] czerwca 2018 r., Wydział [...], sygn. [...], sąd powierzył wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią S. H. ojcu – J. H., ograniczając władzę rodzicielską matki – M. P. do prawa współdecydowania o leczeniu, edukacji i wyjazdach zagranicznych małoletniej dłuższych niż trzydzieści dni. Choć w ww. orzeczeniu Sąd nie zawarł wprost rozstrzygnięcia odnośnie miejsce zamieszkania dziecka S. H. to jednak z uwagi na przepis art. 26 § 1 Kodeksu cywilnego (k.c.), który stanowi że miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej, uznać należy że jest to miejsce zamieszkania ojca dziecka – J. H.

W sprawie nie jest kwestionowane również i to, że na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 2020 r., sygn. akt [...] [...], sąd ustalił w trybie zabezpieczenia sposób kontaktów Skarżącej z dzieckiem S. H., z którego wynika, że Skarżąca będzie odbierać dziecko z miejsca jej zamieszkania u ojca.

Skarżąca stoi na stanowisku, że pomimo treści ww. orzeczeń sądów, to ona sprawuje faktyczną opiekę nad swoją małoletnią córką – S. H., ponieważ córka z nią mieszka, a nie z ojcem, i to Skarżąca podnosi realne koszty utrzymania S. H., na którą ma przyznane alimenty od ojca dziecka.

Jak następnie ustalił organ I instancji, co zaaprobowało także Kolegium, powyższe okoliczności znalazły swoje odzwierciedlenie w wynikach postępowania wyjaśniającego. Organy obu instancji nie przeczą bowiem, że Skarżąca faktycznie córką się opiekuje. Twierdzą natomiast, że samo faktyczne sprawowanie opieki nad dzieckiem nie może być podstawą do przyznania (zachowania) prawa świadczenia wychowawczego na dziecko, w sytuacji gdy z prawomocnego orzeczenia sądowego wynika, że miejsce zamieszkania dziecka powinno być przy ojcu, a nie przy matce dziecka, która się nim opiekuje. Dodatkowo Kolegium wskazało, że w grudniu 2021 r. wydano orzeczenie o umieszczeniu małoletniej S. H. w rodzinnej pieczy zastępczej.

Powyższe stanowisko organów obu instancji Sąd w składzie orzekającym uznaje za nieprawidłowe.

Sąd dostrzega przy tym bardzo poważny konflikt jaki istnieje pomiędzy rodzicami S. H., w efekcie czego nie są respektowane przez Skarżącą kolejne orzeczenia sądu opiekuńczego. Negatywna ocena zachowania Skarżącej w tym aspekcie, którą wyraziły w niniejszej sprawie organy obu instancji i którą Sąd orzekający zresztą podziela, nie zmienia jednak faktu, że stan faktyczny sprawy wskazuje w sposób jednoznaczny, że w relewantnym okresie świadczeniowym 2019/2021 to właśnie Skarżąca, a nie J. H., sprawowała faktyczną opiekę na S. H. i faktycznie zaspokajała jej potrzeby życiowe. Rolą organów administracji, jak i sądu administracyjnego, nie jest w takiej sytuacji przybieranie funkcji arbitra, który rozstrzygnie kto ma racje w sporze pomiędzy Skarżąca a ojcem dziecka. Sąd pragnie również wyraźnie podkreślić, że wydany w tej sprawie wyrok nie jest legalizacją zachowania, którego Skarżąca dopuszcza się nie wykonując prawomocnych orzeczeń sądu opiekuńczego. Rolą organów i sądu jest li tylko dokonanie oceny kto faktycznie opiekuje się dzieckiem i w związku z tą opieką powinien otrzymać świadczenie wychowawcze zgodnie z przepisami u.p.p.

Wskazać zatem należy, że z treści art. 4 ust. 2 pkt 1-2 u.p.p. wynika, że na potrzeby ustalenia prawa matki lub ojca dziecka (opiekuna faktycznego) do świadczenia wychowawczego na dziecko ustawodawca odwołał się do atrybutów wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka. Kryterium "wspólnego zamieszkiwania", rozumianego być musi jako faktyczne miejsce zamieszkania, czyli fizyczne przebywanie dziecka u tego rodzica (lub opiekuna), który sprawuje faktyczną nad nim opiekę i faktycznie zaspokaja jego potrzeby życiowe. Zatem dla uzyskania świadczenia wychowawczego znaczenie ma nie tyle tzw. prawne miejsce zamieszkania dziecka (np. wskazane w orzeczeniu sądowym), co faktyczne miejsce jego zamieszkiwania. Celem świadczenia wychowawczego jest bowiem częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p). Wobec tego istotne znaczenie dla meritum tego typu spraw mają przesłanki o charakterze faktycznym, które zdaniem Sądu, organy obu instancji wadliwie odrzuciły jako kryterium oceny w niniejszej sprawie (por. prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 11 października 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 719/18. LEX nr 3032622).

Dlatego też odnosząc się do argumentacji organów dotyczącej sprzeczności ustalenia, że dziecko S. H. faktycznie zamieszkuje ze Skarżącą, z ustaleniami prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla -[...] w [...] z [...] czerwca 2018 r., Wydział [...], sygn. akt [...] [...], że miejsce zamieszkania dziecka ma być przy ojcu, wyjaśnić trzeba, że miejsce faktycznego pobytu dziecka należy odróżnić od miejsca jego zamieszkania w prawnym znaczeniu tego określenia.

O prawnym miejscu zamieszkania dziecka stanowi art. 26 k.c. W stosunku do dziecka jest to tzw. domicilium necessarium, tj. miejsce zamieszkania określone ustawowo w zależności od miejsca zamieszkania innych osób bez względu na to, czy dziecko w rzeczywistości w danej miejscowości przebywa (E. Michniewicz-Broda, Komentarz do art. 26 Kodeksu cywilnego, Lex 2014).

Jak wyjaśnił to z kolei Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie (vide: uzasadnienie wyroku z 27 września 1990 r., sygn. akt III SA 688/90, opublikowano: ONSA 1990/2-3/55), miejsce zamieszkania to pojęcie prawne wchodzące w zakres prawa cywilnego, ukształtowane na potrzeby stosunków cywilnoprawnych. Z reguły miejsce zamieszkania w rozumieniu art. 25 k.c. będzie się pokrywało z miejscem pobytu w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności, zwłaszcza gdy chodzi o osobę, która sama obiera miejsce zamieszkania (domicilium voluntarium). Inaczej jednak może się przedstawiać sytuacja, gdy chodzi o określenie miejsca zamieszkania danej osoby według miejsca zamieszkania innej osoby (domicilium necessarium). Dotyczyć to może dzieci pozostających pod władzą rodzicielską (art. 26 k.c.) lub osoby pozostającej pod opieką (art. 27 k.c.). W tych wypadkach miejscem zamieszkania tych osób jest miejsce zamieszkania (miejscowość) rodziców (rodzica) lub opiekuna, i to bez względu na to, czy dana osoba w tej miejscowości przebywała, przebywa czy będzie przebywać. Jest to zatem pewna fikcja prawna, wprowadzona chociażby do celów meldunkowych czy też z uwagi na skutki prawne jakie prawo cywilne wiąże z miejscem zamieszkania, takie jak na przykład miejsce spełnienia świadczenia, właściwość miejscowa sądu w sprawach cywilnych, wybór właściwego prawa (art. 454 k.c., art. 27, 508, 569 i 628 k.p.c., art 2 k.r.o., art. 17 § 3 i art. 18 prawa prywatnego międzynarodowego). NSA zwrócił także uwagę, że art. 21 § 1 k.p.a., ustalający właściwość miejscową organu administracji państwowej, odróżnia miejsce zamieszkania (w rozumieniu przepisów kodeksu cywilnego) od miejsca pobytu. Zdaniem NSA, który to pogląd podziela również Sąd orzekający, nie ma jednak żadnych przeszkód prawnych, by dziecko pozostające pod władzą rodzicielską przebywało na stałe u innej osoby (na przykład u dziadków) i u tej osoby miało miejsce pobytu stałego.

Przyjęta natomiast przez organy wykładnia prowadziłaby zatem do skutku niezgodnego z celami u.p.p. Zgodnie z tym stanowiskiem rodzic dziecka, który faktycznie z nim zamieszkuje i ponosi koszty jego utrzymania (tak jak w realiach niniejszej sprawie Skarżąca – vide: rachunki i faktury dołączone do odwołania) traciłby prawo do świadczenia wychowawczego tylko dlatego, że w orzeczeniu sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka u drugiego z rodziców, z którym faktycznie dziecko nie zamieszkuje, a z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Zdaniem Sądu, okoliczność, że sąd opiekuńczy ustalił miejsce zamieszkania małoletniej S. H. u jej ojca, nie uprawniało organów do arbitralnego pominięcia faktu, że to właśnie Skarżąca w relewantnym okresie (2019-2021) faktycznie sprawowała opiekę nad małoletnią S. H.

Odnosząc się natomiast w tym miejscu do wskazanej w uzasadnieniu decyzji Kolegium okoliczności, że Sąd Rejonowy dla [...] w [...] wydał w dniu [...] grudnia 2021 r. postanowienie o umieszczeniu małoletniej S. H. w rodzinnej pieczy zastępczej, to wyjaśnić należy, że powyższe orzeczenie odnosi skutek na przyszłość, od daty jego wydania, i nie ma znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy, w której jest dokonywana ocena zasadności uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres, na który przyznano Skarżącej świadczenie wychowawcze, czyli od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. (vide: informacja Prezydenta z [...] lipca 2019 r., nr [...]). Mając zatem powyższe na uwadze, zdaniem Sądu, podnoszona przez organ okoliczność orzeczonej w grudniu 2021 r. pieczy zastępczej wobec małoletniej S. H. nie ma istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Zdaniem Sądu, dla przyznania (zachowania) prawa do przedmiotowego świadczenia istotne jest natomiast ustalenie, czy dziecko "wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu" ubiegającego się o to świadczenie podmiotu należącego do ustawowego kręgu osób uprawnionych. Wynika to bezpośrednio z treści powołanego art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p. odwołującego się bezpośrednio do "wspólnego zamieszkiwania i przebywania z dzieckiem, jak też zaspokajania jego potrzeb bytowych, wychowawczych i utrzymania dziecka". Tak więc, wspólne zamieszkiwanie dziecka z rodzicem lub opiekunem faktycznym determinuje przyznanie rozważanej formy wsparcia ze środków publicznych. Taką interpretację wzmacnia dodatkowo brzmienie art. 22 u.p.p. Zgodnie z tym przepisem, w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Ustawodawca przypisał zatem istotne znaczenie dla omawianego wsparcia finansowego rzeczywistemu wspólnemu zamieszkiwaniu dziecka z osobą uprawnioną, przy czym dziecko to powinno znajdować się na utrzymaniu osoby uprawnionej. Wyjątek w tej mierze mógłby dotyczyć, w świetle art. 5 ust. 2a u.p.p., jedynie przypadku orzeczenia opieki naprzemiennej. Jednak taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

W ocenie Sądu, materiał dowodowy zgromadzony w aktach sprawy świadczy, że to właśnie Skarżąca faktycznie opiekowała się małoletnią córką – S. H. w okresie świadczeniowym (od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r.), co zdaniem Sądu, bezsprzecznie wynika z ustalonego w sprawie stanu faktycznego i czego nie kwestionują zresztą organy obu instancji. Stałym miejscem zamieszkania S. H. w tamtym okresie było miejsce zamieszkania jej matki. S. H. pozostawała także na utrzymaniu Skarżącej. Wskazane wyżej atrybuty nie zostały jednak w niniejszej sprawie właściwie ocenione przez organy. Organy nie zaprzeczyły im nawet. Nie było zatem podstaw, aby uchylić Skarżącej przyznane na okres 2019-2021 świadczenie wychowawcze, skoro S. H. mieszkała wtedy ze Skarżącą, która ją wychowywała oraz ponosiła koszty jej utrzymania, zaspokajając tym samym jego potrzeby bytowe.

Raz jeszcze należy powtórzyć, że celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowaniem dziecka, opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 u.p.p), i chociaż świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi (faktycznemu albo prawnemu), to w istocie świadczenie to służy dziecku, ponieważ przyznawane jest na zaspokojenie konkretnych potrzeb dziecka, a nie rodzica (opiekuna faktycznego).

Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że w niniejszej sprawie Prezydent wydał swą decyzję z naruszeniem art. 4 ust. 2 pkt 1 u.p.p., a w konsekwencji także z mającym wpływ na wynik sprawy, istotnym naruszeniem art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Z kolei Kolegium, nie dostrzegając powyższych uchybień i pomijając zarzuty odwołania, także naruszyło tożsame przepisy prawa co organ I instancji oraz dodatkowo art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. W konsekwencji prowadzi to do wniosku, że obie decyzje organów orzekających w niniejszej sprawie powinny zostać uchylone.

Uwzględniając zachodzące w sprawie okoliczności należy zwrócić uwagę, że zgodnie ze stanowiskiem orzecznictwa administracyjnego bezprzedmiotowość oznacza, że nie występuje któryś z elementów materialnego stosunku prawnego, co powoduje niemożność wydania decyzji rozstrzygającej sprawę co do istoty (wyrok NSA z 21 listopada 2014 r., II GSK 1785/13). Bezprzedmiotowość taka może wiązać się z brakiem możliwości ukształtowania stosunku administracyjnoprawnego, ze względu na brak przepisów prawa powszechnie obowiązującego stanowiących podstawę prawną do wydania merytorycznej decyzji (por. M. Dyl, [w:] R. Hauser, M. Wierzbowski (red.), Kodeks postępowania administracyjnego, 2015, art. 105, s. 529-530).

Mając na względzie powyższe uznać należy, że warunek uchylenia przyznanego Skarżącej świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lipca 2019 r. do 31 maja 2021 r. nie został spełniony, a zatem prowadzone w tym przedmiocie postępowanie jako bezprzedmiotowe, podlegało umorzeniu.

Z tych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 oraz art. 145 § 3 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.