I SA/Wa 923/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Asesor WSA Iwona Ścieszka po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skarg M. G., A. P. oraz W. P., T. P., M. P., K. S., B. B. i K. P. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta [...] z [...] października 2018 r., nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego M. G. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz skarżącego A. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 4. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz skarżących W. P., T. P., M. P., K. S., B. B. i K. P. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Wojewoda [...] (dalej jako "Wojewoda/organ"), po rozpatrzeniu odwołań A. P., W. P., K. P., R. D. i A. M. oraz M. G. od decyzji Prezydenta [...] (dalej jako "Prezydent/organ I instancji") z [...] października 2018 r., nr [...] odmawiającej zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., nr [...], wchodzącej aktualnie w skład działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], położonych przy ul. [...] i [...] w [...] – utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Zaskarżona decyzja Wojewody została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem terenowym z [...] grudnia 1951 r., Nr [...], [...] Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych w [...] wystąpiła o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. nieruchomości położonych w [...] – dzielnica [...] przy ulicy [...] i [...], powiat [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] m2. Ze wskazanego wniosku wynika, iż obszar nim objęty stanowi teren inwestycyjny przeznaczony dla budowy osiedla mieszkalnego pracowników budowy Pałacu Kultury i Nauki, i że nieruchomości te są niezbędne jako jedyne miejsce nadające się na wybudowanie ww. osiedla. Do wniosku terenowego zostało załączone:

1) zezwolenie Pełnomocnika Ministra Budownictwa Miast i Osiedli z [...] grudnia 1951 r., Nr [...], wydane dla Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [...], na złożenie wniosku o nabycie nieruchomości określonych we wniosku terenowym nr [...]; w ww. Zezwoleniu stwierdzono również, iż wnioskowane do nabycia nieruchomości są niezbędne dla realizacji budownictwa mieszkaniowego, przewidzianego w Planie Inwestycyjnym na rok 1952;

2) zaświadczenie lokalizacyjne z [...] grudnia 1951 r., Nr [...] wydane przez Państwową Komisję Planowania Gospodarczego, na podstawie którego wyrażono zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla "Pałacu Kultury i Nauki" w [...] - [...].

W dniu [...] grudnia 1951 r. Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisję Planowania Gospodarczego - udzielił zezwolenia nr [...] - [...] Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych w [...], jako wykonawcy narodowych planów gospodarczych, na nabycie pod budownictwo osiedlowe i bazę sprzętu nieruchomości położonych w osadzie [...] i [...], w granicach określonych na załączonym Plan sytuacyjno-wysokościowy terenów Jelonki położonych w [...], w dzielnicy [...], literami: [...]-[...]-[...]-[...]-[...] oraz [...]-[...]-[...]-[...]-[...], o łącznej powierzchni [...] ha [...] a. Załącznikiem do ww. zezwolenia jest również zaświadczenie lokalizacyjne Nr [...] z [...] grudnia 1951 r., wydane przez Prezydium Rady Narodowej w [...] [...] Urząd Budownictwa Oddział Planu Miasta, na podstawie którego wyrażono zgodę na lokalizację szczegółowa osiedla pracowniczego oraz bazy sprzętu.

Na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., nr [...], wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...], w tym nieruchomość o pow. [...] m2, oznaczoną jako "[...] lit. [...] Nr [...]", objętą księga wieczystą Nr [...] (poz. 4 orzeczenia). Podstawę prawną tego orzeczenia stanowiły przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31 ze zm., dalej jako "dekret"). Jak wynika z treści ww. orzeczenia, z wnioskiem o wywłaszczenie wystąpiła Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...]-[...] (wniosek z [...] stycznia 1953 r.). W uzasadnieniu orzeczenia wyjaśniono natomiast, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Współwłaścicielami wywłaszczonej nieruchomości w dacie wydania ww. orzeczenia z 1956 r. byli: R. i A. małż. P. (po [...] części), oraz I. P. ([...] części).

Z wnioskiem z [...] listopada 2008 r. o zwrot opisanej powyżej nieruchomości wystąpili: J. P., A. P., W. P., K. P., A. B. i M. G.. Z żądaniem zwrotu przedmiotowej nieruchomości w 2018 r. wystąpili następnie kolejni spadkobiercy dawnych właścicieli wywłaszczonej nieruchomości: A. M., R. D., K. B., B. B., T. P. i M. P..

Tytuły prawne wnioskodawców do przedmiotowych gruntów organ I instancji ustalił na podstawie:

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] grudnia 2005 r., sygn. akt [...] Ns [...] stwierdzającego, iż spadek po B. P. nabyli: J. P., A. P., W. P., K. P. oraz A. B.;

- postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] listopada 1980 r., sygn. akt [...] Ns [...] stwierdzającego, iż spadek po R. P. nabyły A. P., K. M. i J. D.;

- postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] sierpnia 2006 r., sygn. akt [...] Ns [...] stwierdzającego, iż spadek po A. P. nabył w całości M. G.;

- aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] maja 2013 r., Rep. [...] nr [...], na podstawie którego zostało stwierdzone, iż spadek po K. M. nabył A. M.;

- aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] lutego 2010 r., Rep. [...] - [...], na podstawie którego zostało stwierdzone, iż spadek po J. D. nabyli J. D. i R. D.;

- aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] sierpnia 2012 r., Rep. [...] nr [...], na podstawie którego zostało stwierdzone, iż spadek po A. B. nabyli K. B. i B. B.;

- aktu poświadczenia dziedziczenia z [...] listopada 2014 r., Rep. [...] - [...], na podstawie którego zostało stwierdzone, iż spadek po J. D. nabył R. D..

Na podstawie opracowania geodezyjnego "Mapa sytuacyjna terenu objętego orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości Nr [...] z [...].05.1956 r." z dnia [...] marca 2010 r. sporządzonego przez uprawnionego geodetę R. P., organ I instancji ustalił, że nieruchomości objętej ww. orzeczeniem odpowiadają części działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] nr [...] (powstały w wyniku podziału działki nr [...] – podział zatwierdzony decyzją Prezydenta [...] z [...] sierpnia 1996 r., nr [...]) z obr. [...].

Następnie Prezydent ustalił, że działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] została podzielona na działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] (operat [...] z [...] lipca 2011 r.), a wywłaszczona nieruchomość znalazła się w granicach działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...].

Organ I instancji ustalił ponadto, że nieruchomość oznaczona jako działki ewidencyjne nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] Przedsiębiorstwa [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...], natomiast nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi własność [...] Sp. z o.o. z siedzibą w [...]. Z kolei nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w trwałym zarządzie Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii. Nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi własność Skarbu Państwa i znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...]. Natomiast, nieruchomość oznaczona jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi własność Województwa [...] i znajduje się w trwałym zarządzie Miasta [...] - Zarządu Dróg Miejskich w [...].

Decyzją z [...] października 2018 r., nr [...], organ I instancji odmówił zwrotu nieruchomości wywłaszczonej na podstawie orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., nr [...], wchodzącej aktualnie w skład działek ewidencyjnych: nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...], położonych przy ul. [...] i [...] w [...], przedstawiając w obszernym uzasadnieniu motywy swojego rozstrzygnięcia.

Organ I instancji uznał, iż działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] stanowi część pasa drogowego drogi publicznej ul. [...], co oznacza brak możliwości zwrotu tego gruntu na rzecz spadkobierców byłych właścicieli. Zdaniem organu I instancji, realizowanie na nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot inwestycji celu publicznego - drogi publicznej stanowi przeszkodę do realizacji roszczenia o zwrot, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., bowiem część drogi publicznej nie podlega zwrotowi.

Ponadto Prezydent wyjaśnił, że przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomości oznaczone jako działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...] zostały oddane w użytkowanie wieczyste i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej.

Niemniej jednak w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] z obrębu [...] nastąpiło zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego, co również zostało ujawnione w księdze wieczystej. Mając to na uwadze organ I instancji stwierdził, że w odniesieniu do nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] nastąpił obrót prawami rzeczowymi do tych nieruchomości na rzecz osób trzecich, co uniemożliwia ich zwrot zgodnie z art. 229 u.g.n.

W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił także, że teren objęty orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., Nr [...] (poz. 4 orzeczenia) stanowiący aktualnie części działek ewidencyjnych [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...] został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. na nieruchomości został zrealizowany narodowy plan gospodarczy przewidziany dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]-[...]. Cel ten został zrealizowany, zdaniem organu I instancji, w oparciu o Zezwolenie Państwowej Komisja Planowania Gospodarczego [...] z [...] grudnia 1951 r., a w jego ramach pierwsze obiekty zostały zrealizowane jeszcze w 1952 r., tj. przed datą wywłaszczenia nieruchomości. W późniejszym okresie nastąpiło dalsze zagospodarowanie nieruchomości zgodnie z tym celem, co potwierdza zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, w szczególności opinię biegłych rewidentów, z których wynika, że ostatnie budynki na tym terenie zostały zrealizowane w 1976 r. (na terenie działki nr [...] z obrębu [...]) i w 1989 r. (na terenie działki nr [...] z obrębu [...]).

Uwzględniając powyższe organ I instancji uznał, że wywłaszczona nieruchomość oznaczona aktualnie jako części działek ewidencyjnych [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obr. [...] nie podlega zwrotowi jako nieruchomość zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu - stosownie do art. 137 u.g.n.

Od powyższej decyzji odwołali się A. P., W. P., K. P., R. D., A. M. oraz M. G..

Wojewoda decyzją z [...] stycznia 2020 r., nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta z [...] października 2018 r.

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda wyjaśnił, że z uwagi na zapadły w dniu 13 marca 2014 r. wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sprawie o sygn. akt P 38/11 zachodzi konieczność ustalenia, czy na spornych działkach, przejętych na rzecz Skarbu Państwa, na dzień złożenia wniosku, a nie później niż na dzień 22 września 2004 r., zrealizowano cel określony w decyzji o wywłaszczeniu.

W odniesieniu do działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] organ ustalił, na podstawie pisma Zarządu Dróg Miejskich w [...] z [...] grudnia 2010 r., nr [...], że działka ta została zajęta w 2003 r. pod zieleń i chodnik, które stanowią elementy drogi publicznej - ul. [...]. W ramach rozbudowy ww. ulicy na działce ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] wybudowano jezdnię, chodniki, tunel, oznakowanie, zieleń oraz infrastrukturę podziemną. Organ wskazał, że inwestorem modernizacji był Zarząd Dróg Miejskich, co potwierdzają załączone do pisma Zarządu Dróg Miejskich dokumenty, tj.: metryka ulicy [...] sporządzona [...] kwietnia 1965 r., protokół z [...] grudnia 2002 r. dotyczący modernizacji ul. [...] na odcinku od ulicy [...] do wiaduktu nad torami [...] oraz protokół z [...] maja 2003 r. dotyczący budowy ul. [...] na tym odcinku wraz z budową sygnalizacji, oświetlenia, kanalizacji deszczowej oraz wodociągowej, kabli energetycznych.

Organ podniósł także, że zgodnie z rozporządzeniem z dnia 15 grudnia 1998 r. w sprawie ustalenia wykazu dróg krajowych i wojewódzkich (Dz. U. z 1998 roku, Nr 160 poz. 1071) oraz Uchwałą Nr [...] Sejmiku Województwa [...] z dnia [...] marca 2002 r. w sprawie dróg zaliczonych do kategorii wojewódzkich na obszarze [...] - ul. [...] stanowi drogę wojewódzką nr [...].

Powyższe ustalenia, zdaniem organu, znajdują potwierdzenie w danych zawartych w ewidencji gruntów i budynków, zgodnie z którą działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], oznaczona jako użytek "dr", znajduje się w trwałym zarządzie Zarządu Dróg Miejskich w [...].

Uwzględniając powyższe organ stanął na stanowisku, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną oznacza urządzenie na niej drogi zaliczanej do odpowiedniej kategorii dróg publicznych, przy czym przez określenie to należy rozumieć zajęty pas gruntu w ramach linii rozgraniczających drogę obejmujących zarówno jezdnię, jak i chodniki, ścieżki rowerowe, miejsca postojowe i parkingi, zieleń przydrożną, a także usytuowane na nim obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, dotyczy to zatem usytuowania na nieruchomości pasa drogowego lub jego części.

Powyższe skłoniło organ do przyjęcia wniosku, że przedmiotowa działka nr 1/8 wchodzi w skład urządzonej drogi publicznej, co wyłącza możliwość jej zwrotu podmiotowi trzeciemu z uwagi na fakt, że drogi publiczne są wyłączone z powszechnego obrotu, ponieważ stanowią własność podmiotu publicznoprawnego. Dlatego też bez znaczenia dla niniejszej sprawy jest, w ocenie organu, badanie daty realizacji celu wywłaszczenia na tej nieruchomości.

W zakresie nieruchomości stanowiących działki ewidencyjne nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...] organ ustalił, że decyzją Wojewody [...] z [...] kwietnia 1995 r., nr [...] zostało stwierdzone nabycie z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu oznaczonego jako działka nr [...] w obrębie [...] o pow. [...] m2.

Następnie organ wskazał, że na skutek wniosku z [...] maja 1995 r. Skarb Państwa został wpisany jako właściciel nieruchomości, a Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] jako użytkownik wieczysty, co wynika z prowadzonej dla działki nr [...] z obrębu [...] księgi wieczystej nr [...].

Zgodnie natomiast z zawiadomieniem Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] kwietnia 1997 r., dz. kw. [...], z księgi wieczystej nr [...] została odłączona, na wniosek z [...] kwietnia 1997 r., działka nr [...] do księgi wieczystej nr [...], co było konsekwencją dokonania sprzedaży prawa użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] na rzecz "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w [...], w dniu [...] marca 1997 r., na podstawie aktu notarialnego, Rep. [...] nr [...]. Natomiast wpis spółki "[...]" do księgi wieczystej jako użytkownika wieczystego nastąpił [...] kwietnia 1997 r., co również znajduję potwierdzenie, w ocenie organu, w zawiadomieniu sądu wieczystoksięgowego.

Organ ustalił także, że w dniu [...] sierpnia 1998 r. prawo użytkowania wieczystego działki nr [...] było przedmiotem obrotu pomiędzy "[...]" Sp. z o. o., a "[...]" Sp. z o. o. Natomiast, na mocy umowy sprzedaży z [...] lipca 2006 r., Rep. [...] nr [...], prawo użytkowania wieczystego ww. nieruchomości zostało nabyte przez [...] Sp. z o. o., która pozostaje aktualnym użytkownikiem wieczystym tego terenu.

W zakresie działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...] organ ustalił, że umową sprzedaży z [...] września 1997 r., Rep. A Nr [...], zostało sprzedane "[...]" S.C. z siedzibą w [...] prawo użytkowania wieczystego ww. działki. Powyższe znajduję również potwierdzenie, w ocenie organu, w treści zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] dz. Kw [...] z którego wynika, że [...] sierpnia 1997 r. w księdze wieczystej Nr [...] "[...]" S.C. z siedzibą w [...] została wpisana jako użytkownik wieczysty działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...].

Z kolei, na mocy decyzji Starosty Powiatu [...] z [...] października 1999 r., prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] zostało przekształcone odpłatnie w prawo własności. Na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 2003 r., Rep. [...] Nr [...], [...] Sp. z o. o. nabyła prawo własności do przedmiotowej działki.

Uwzględniając powyższe organ podniósł, że w myśl art. 229 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (dalej jako "u.g.n."), roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3 u.g.n., nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, co miało miejsce w dniu 1 stycznia 1998 r., nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Organ podniósł także za orzecznictwem sądowym, że wskazane przesłanki muszą przy tym nastąpić łącznie przed dniem 1 stycznia 1998 r. Decydujące znaczenie dla określenia daty ujawnienia prawa należy przyznać dacie skutecznego złożenia wniosku w tej sprawie. Nieistotny z tego punktu widzenia jest fakt, że wpis prawa własności ma znaczenie deklaratoryjne, a wpis prawa użytkowania wieczystego ma charakter konstytutywny. Kluczowe znaczenie ma bowiem fakt ujawnienia prawa w księdze wieczystej (poprzez wpis), a nie tylko jego nabycie. W obu przypadkach dla oceny tego, kiedy wpis ujawniono w księdze wieczystej, decydujące znaczenie ma chwila złożenia wniosku w tej sprawie, gdyż stosownie do art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 29 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2683/00; oraz z 20 marca 2001 r., sygn. akt I SA 2341/99). Organ zauważył zatem, że w okolicznościach objętych hipotezą art. 229 u.g.n. nie dochodzi do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy o zwrot wywłaszczonej nieruchomości, ponieważ jeżeli władanie nieruchomości przeniesiono na osobę trzecią przed wejściem w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten ujawniono w księdze wieczystej, to nie ma potrzeby badania przesłanek zwrotu, bo zwrot nieruchomości nastąpić nie może, poza sytuacją, gdy władającym jest Skarb Państwa albo jednostka samorządu terytorialnego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 2 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2118/14).

W związku z powyższym z uwagi na spełnienie przesłanek z art. 229 u.g.n., organ stwierdził, że zwrot części nieruchomości oznaczonych jako działki ewidencyjne nr [...] i nr [...] z obrębu [...] jest prawnie niemożliwy.

Z kolei w odniesieniu do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], organ ustalił, że na podstawie aktu notarialnego [...] sierpnia 1997 r., Rep. A nr [...] nastąpiło zrzeczenie się prawa użytkowania wieczystego ww. działki przez Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w likwidacji z siedzibą w [...]. Organ wskazał, że powyższym aktem została ustanowiona na działce nr [...] służebność gruntowa na rzecz każdoczesnego użytkownika wieczystego działki nr [...]. W powyższym akcie został ponadto zawarty wniosek o odłączenie z księgi wieczystej Nr [...] działki nr [...] i urządzenie dla niej nowej księgi wieczystej. Z zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] dz. kw. A [...] wynika, iż w księdze wieczystej Nr [...] w dniu [...] sierpnia 1998 r., na wniosek z [...] sierpnia 1997 r., w dziale II dokonano wpisu Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, a dziale III służebność gruntową opisaną w akcie notarialnym Rep. A nr [...].

W związku z powyższym organ uznał, że w odniesieniu do działki nr [...], z obrębu [...], nie zostały spełnione przesłanki wynikające z art. 229 u.g.n., wobec powyższego organ I instancji nie był zwolniony z badania realizacji celu wywłaszczenia na tym terenie, stosownie do treści art. 137 ust. 1 u.g.n.

Organ podniósł następnie, że Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] było następcą prawnym Zakładów Transportowych Budownictwa [...], będących zarządcą terenu obejmującego dawną działkę nr [...], na podstawie decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1969 r., Nr [...] o naliczaniu opłat z tytułu użytkowania.

Organ wskazał w tym miejscu na opinię biegłego rewidenta J. B. z [...] czerwca 1993 r., stanowiącą załącznik do wniosku Przedsiębiorstwa [...] w [...] o uwłaszczenie, z której wynika budynki i budowle na terenie przy ul. [...] w [...] zostały przejęte w 1955 r. i służyły jako zaplecze transportowe dla budowy Pałacu [...] w [...]. Obiekty te, jak również następne budowle i budynki były budowane, modernizowane i rozbudowywane w okresie wielu lat w miarę posiadanych własnych środków finansowych. Organ podniósł, że załącznikiem do ww. wniosku jest także zaświadczenie o lokalizacji szczegółowej Nr [...] z [...] czerwca 1959 r. zatwierdzające lokalizację szczegółową rozbudowy istniejącej bazy transportowej na terenie położonym w [...] przy ul. [...].

Organ wskazał, że z załącznika do ww. opinii stanowiącego zestawienie budynków i budowli wynika, że w 1952 r. zostały wybudowane: budynek hali warsztatowej, budynek szatni i łaźni, garaż, myjnia, jak również zostało zrealizowane ogrodzenie, instalacja kanalizacyjna i oświetlenie terenu. W następnych latach zrealizowano budynek stacji paliw, zbiornik na paliwo, nawierzchnię, instalację centralnego ogrzewania (1960 r.), a następnie wybudowano budynek administracyjny (1962 r.), budynek kotłowni (1964 r.), budynek portierni (1969 r.), zbiornik na paliwo (1975 r.), magazyn specjalny (1979 r.), magazyn (1983 r.) i budynek pomiaru ciepła (1989 r.).

Z kolei w odniesieniu do części działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], z obrębu [...], organ ustalił, że decyzją z [...] grudnia 1995 r., nr [...], Wojewoda [...] stwierdził nabycie z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego terenu położonego przy ul. [...] oznaczony jako działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...], o łącznej pow. [...] ha [...] m2, przez Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...]. Ponadto z uzasadnienia w/wym. decyzji wynika, że teren położony przy ul. [...] zgodnie z protokołem zdawczo-odbiorczym z [...] września 1974 r. został przekazany w zarząd Przedsiębiorstwu [...], którego następcą prawnym jest Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...], co potwierdza, w ocenie organu, decyzja Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] lutego 1969 r., nr [...] o naliczaniu opłat z tytułu użytkowania terenu. Przedsiębiorstwo [...] było zarządcą i użytkownikiem gruntu na dzień 5 grudnia 1990 r.

Organ wskazał także na treść opinii biegłego rewidenta J. S. z [...] listopada 1993 r., stanowiącej załącznik do wniosku z [...] sierpnia 1994 r. o uwłaszczenie Przedsiębiorstwa [...] "[...]" w [...], z której wynika, iż obiekty przy ul. [...] zostały wybudowane ze środków własnych przedsiębiorstwa w 1952 r. Budynki i budowle zostały przejęte w 1954 r. od budowniczych Pałacu [...]. Ponadto, powyższa opinia zawiera zestawienie budynków i budowli położonych na gruncie objętym złożonym wnioskiem, zgodnie z którym:

- drogi, tory wąskotorowe, bocznica kolejowa, przewody sieci parowej i ciepłowniczej, sieć wodociągowa, sieć kanalizacyjna, napowietrzne sieci oświetleniowe, energetyczna sieć kablowa, sieć telefoniczna, ogrodzenie betonowe, kanały, zbiorniki, estakady zostały wybudowane w 1952 r.;

- pierwsze budynki, tj. budynki transformatorawni Nr [...] i Nr [...], budynek warsztatowy, budynek socjalny - baza transportu, hala produkcyjna, budynek biura, budynek laboratorium, magazyny cementu i stali, budynek stacji pali, budynek hali produkcji Nr [...], budynki maszynowni Nr [...] i Nr [...], warsztat elektryczny, stolarnia, portiernia, maszynownia transportu opału - zostały wybudowane również w 1952 r.

Organ ustalił dalej, że podejmowało w późniejszym okresie kolejne działania mające na celu dalsze zagospodarowanie w/wym. terenu. W wyniku tych działań powstały: place składowe i hala produkcji Nr [...] (1960 r.), budynek mieszalni betonu (1961 r.), budynek hali zbrojeń (1965 r.), budynek hydroforni (1968 r.), budynki betoniarni i sprężarkowi (1972 r.), warsztat hydrauliczny (1973 r.), budynek szlifierni (1974 r.), budynek administracyjno-socjalny (1976 r.). Dalsze zagospodarowanie terenu nastąpiło również w zakresie oświetlenia, kanalizacji oraz dróg. Organ ustalił, że wymienione powyżej obiekty były następnie przedmiotem modernizacji, o czym świadczy, w ocenie organu, załącznik Nr [...] do wniosku o uwłaszczenie.

Mając na uwadze powyższe ustalenia organ stwierdził, że pierwsze obiekty na wywłaszczonej nieruchomości zostały zrealizowane w 1952 r., tj. po uzyskaniu zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego [...] z [...] grudnia 1951 r., nr [...] i przed datą formalnego jej wywłaszczenia - [...] stycznia 1953 r. Organ podkreślił, iż wobec faktu realizacji celu wywłaszczenia przed datą przejęcia nieruchomości, nie zaistniała przesłanka zbędności nieruchomości, która dawałoby możliwość zwrotu nieruchomości, stosownie do treści art. 136 ust. 3 u.g.n.

Powyższe znajduję potwierdzenie, zdaniem organu, także w innym zabranym w sprawie materiale dowodowym, a mianowicie w zdjęciach lotniczych, pozyskanych przez organ I instancji z Wojskowego Biura Historycznego w [...], które wskazują, że w 1953 r. w południowej części wywłaszczonej nieruchomości znajdowały się już obiekty kubaturowe. Natomiast na zdjęciach z roku 1955 r. oraz roku 1960 wyraźnie widać, że na nieruchomości znajdowały się budynki, place oraz drogi.

Organ podniósł następnie, że na skutek podjętych przez inwestora działań w późniejszym okresie stan zagospodarowania nieruchomości ulegał dalszej zmianie. Potwierdzeniem czego są, w ocenie organu - wyrys z [...] października 1995 r. sporządzony w związku z decyzją Wojewody [...] Nr [...] z [...] grudnia 1995 r. oraz wyrys z [...] grudnia 1994 r. sporządzony w związku z decyzją Wojewody [...] Nr [...] z 14 kwietnia 1995 r.

Mając na uwadze powyższe organ uznał, że w realiach niniejszej sprawy cel wywłaszczenia został niewątpliwie zrealizowany do dnia [...] września 2004 r. Organ przyjął w tym zakresie, podobnie jak organ I instancji, że cel ten został zrealizowany w oparciu o zezwolenie Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego [...] z [...] grudnia 1951 r., nr [...] w którym stwierdzono, jak wyjaśnił organ, iż wnioskowane do nabycia nieruchomości są niezbędne dla realizacji budownictwa mieszkaniowego przewidzianego w planie inwestycyjnym na rok 1952, oraz na podstawie zaświadczenia lokalizacyjnego z [...] grudnia 1951 r., Nr [...], zawierającego zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla "Pałacu [...]" w [...]. Organ przyjął zatem za organem I instancji, że w ramach realizacji celu wywłaszczenia pierwsze obiekty zostały zrealizowane w 1952 r., przed datą wywłaszczenia nieruchomości, co potwierdza m.in. opinia rewidentów. W późniejszym okresie nastąpiło dalsze zagospodarowanie nieruchomości. Z opinii biegłych rewidentów wynika bowiem, w ocenie organu, że na działce nr [...] z obrębu [...] ostatnie budynki zostały zrealizowane w 1976 r., a na działce nr [...] z obrębu [...] w 1989 r.

Organ wyjaśnił przy tym, że czynnikiem rozstrzygającym o tym, czy sposób zagospodarowania terenu stanowi realizację celu wywłaszczeniowego, należy oceniać przez pryzmat obowiązujących w tym czasie narodowych planów gospodarczych, jednocześnie biorąc pod uwagę przepisy prawa obowiązujące w dacie wydania orzeczenia wywłaszczeniowego. Przy czym, weryfikacja orzeczenia po ok. 60 latach od jego wydania wiąże się z ryzykiem, że akta sprawy nie zachowają się w całości. Jednakże, brak stosownego dokumentu w aktach archiwalnych nie może prowadzić do domniemania, że taki dokument nie został sporządzony.

Zdaniem organu, pomimo braku w aktach sprawy załączników graficznych do zaświadczeń o lokalizacji, analiza mapy sytuacyjnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego R. P. oraz pozostałe dokumenty znajdujące się w aktach sprawy pozwalają stwierdzić, że teren objęty orzeczeniem Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., nr [...] (poz. 4 orzeczenia), stanowiący aktualnie części działek ewidencyjnych [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...] został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, tj. na nieruchomości został zrealizowany narodowy plan gospodarczy przewidziany dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]-[...].

Organ wskazał także na kontekst historyczny sprawy, który w jego ocenie ma szczególne znaczenie, ponieważ kwestia, czy realizowanie przez władzę polityki ówczesnego komunistycznego państwa było realizacją narodowych planów gospodarczych nie polega badaniu w niniejszym postępowaniu zwrotowym. Organ analizując sprawę jest obowiązany uwzględnić kontekst historyczny sprawy i mieć na uwadze specyfikę ówczesnych czasów, co w niniejszej sprawie zostało przez organ uwzględnione.

Z kolei odnosząc się do wniesionego w odwołaniu przez M. G., zażalenia na postanowienie Prezydenta [...] z [...] sierpnia 2017 r., nr [...] o podjęciu zawieszonego postępowania, Wojewoda uznał je za niezasadne, podając obszerne motywy swojego stanowiska w tym zakresie.

W ocenie Wojewody, zaskarżona decyzja Prezydenta z [...] października 2018 r. jest zatem zgodne z przepisami prawa i orzecznictwem sądowym utrwalonym w tym zakresie, dlatego Wojewoda utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.

Od decyzji Wojewody [...] z [...] stycznia 2020 r. M. G. (dalej jako "Skarżący I"), reprezentowany przez radcę prawnego A. T., A. P. (dalej jako "Skarżący II"), reprezentowany przez adwokata K. S., oraz W. P., K. P., K. B., B. B., T. P. i M. P. (dalej jako "Skarżący III"), reprezentowani przez adwokata A. U., wnieśli skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

W piśmie z [...] marca 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 923/20) Skarżący I zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie art. 7, art. 10 ust. 1, art. 77 § 1, art. 79a § 1, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 1 k.p.a. poprzez błędne ustalenie stanu faktycznego, wybiórcze potraktowanie materiału dowodowego, oraz dopuszczenie się szeregu innych błędów proceduralnych, w szczególności:

- błędne ustalenie, że w dniu [...] sierpnia 1997 r. w księdze wieczystej Nr [...] spółka "[...]" S.C. z siedzibą w [...] została wpisana jako użytkownik wieczysty działki ewidencyjnej nr [...];

- błędne ustalenie, że działka ewidencyjna nr [...] była w dacie orzekania w całości zajęta pod drogę publiczną;

- brak ustalenia linii granicznej pasa drogi publicznej obejmującej działki nr [...];

- błędne ustalenie, że z księgi wieczystej Nr [...] prowadzonej dla działki nr [...] z obrębu [...] wynika, że na wniosek z dnia [...] maja 1995 r. Skarb Państwa został wpisany jako właściciel nieruchomości, a Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...] jako użytkownik wieczysty;

- błędy w ustaleniu, że na nieruchomości objętej zaskarżoną decyzją został zrealizowany cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n.,

w konsekwencji naruszenie także art. 136 ust. 3 i art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. i niezasadną odmowę zwrotu nieruchomości, które nie zostały zbyte ani wykorzystane na cel przewidziany wywłaszczeniem.

Skarżący I wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta z [...] października 2018 r.; zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżącego I kosztów postępowania w kwocie 680 zł, w tym zwrot wpisu w wysokości 200 zł oraz kwoty 480 zł, jako niezbędnych kosztów postępowania poniesionych przez Skarżącego I, reprezentowanego przez radcę prawnego; a także o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W uzasadnieniu skargi Skarżący I podniósł, że kwestionuje prawdziwość twierdzeń organu, iż w wielotomowych, bardzo obszernych, nieopisanych i niepoukładanych należycie aktach znajdują się dokumenty przywołane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł, aby Przewodniczący wydziału lub wyznaczony sędzia na podstawie art. 62 p.p.s.a. zarządził skompletowanie dowodów poprzez wezwanie Wojewody do wskazania właściwego tomu i strony akt administracyjnych, w których znajdują się dowody, na które powołuje się w zaskarżonej decyzji.

Dalej Skarżący I wskazał, że granicy pasa drogi nie wolno utożsamiać z granicami działki ewidencyjnej. W przedmiotowej sprawie dopiero ustalenie rzeczywistego przebiegu linii granicznych pasa drogi mogłoby uzasadniać odmowę zwrotu nieruchomości wewnątrz tej linii, uzasadniane szczególnym charakterem tego terenu jako drogi publicznej. Zdaniem Skarżącego I, stanowisko organów obu instancji nie uwzględnia tego, że na części działki nr [...] znajduje się prywatna myjnia samochodowa [...], parking, a także prywatna stacja paliw LPG, a wjazd do tych obiektów odbywa się nie przez ul. [...], lecz przez boczną drogę wewnętrzną prowadzącą na teren postindustrialny, co potwierdzają wydruki z mapy geodezyjnej umieszczonej na portalu prowadzonym przez Urząd [...] i zdjęcia tego terenu, które dołączył do skargi. Oznacza to, zdaniem Skarżącego I, że teren ten, wbrew ustaleniu organów, w części nie wchodzi w skład drogi publicznej, co unieważnia rozważania organów na temat formalnego braku możliwości zwrotu tej części gruntów.

Następnie Skarżący I wskazał, że w odpisie zupełnym księgi wieczystej KW nr [...], prowadzonej dla działki nr [...], nie ma żadnej wzmianki dotyczącej nabycia prawa użytkowania wieczystego do tej działki umową sprzedaży z [...] września 1997 r., Rep. A Nr [...] przez spółkę "[...]" S.C. z siedzibą w [...]. Zdaniem Skarżącego I, "[...]" S.C. z siedzibą w [...] nie figuruje w tej księdze ani jako były użytkownik wieczysty, ani jako właściciel nieruchomości. Skarżący I podniósł również, że "[...]" S.C. z siedzibą w [...] (spółka cywilna) nie mogła być użytkownikiem wieczystym ani właścicielem nieruchomości, gdyż jest to byt nie mający osobowości prawnej. Skarżący podniósł następnie, że organ ustalił, że na mocy decyzji Nr [...] Starosty Powiatu [...] z [...] października 1999 r. zostało przekształcone odpłatnie prawo użytkowania wieczystego nieruchomości oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...]. Na podstawie aktu notarialnego z [...] listopada 2003 r. Rep. A Nr [...] [...] Sp. z o. o. nabyła natomiast prawo własności do przedmiotowej działki. Oznacza to, zdaniem Skarżącego I, że zbywca dysponował prawem własności (a nie użytkowania wieczystego) do działki nr [...], zbywając ją [...] Sp. z o. o., a więc jego dane po [...] października 1999 r. nie podlegały wykreśleniu z KW, i powinny być ujawnione w elektronicznej KW, gdyż zbycie na rzecz aktualnego właściciela ([...] sp. z o.o.) nastąpiło po jej założeniu (założenie - [...] listopada 2003 r., zbycie - [...] listopada 2003 r.). Tym samym ustalenia Wojewody w tym zakresie są błędne i muszą być, zdaniem Skarżącego I, powtórzone, a powyższe niejasności muszą być wyjaśnione.

Skarżący I podniósł także, że orzeczenie Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1956 r., nr [...] w części orzekającej o wywłaszczeniu nieruchomości nie określa ani celu wywłaszczenia ani planu, który ma zostać w ten sposób zrealizowany. Skarżący I wskazał w tym zakresie na wniosek o zezwolenie na nabycie nieruchomości gdzie określona w nim nieruchomość stanowi "całość terenu inwestycyjnego przeznaczonego pod budowę osiedla mieszkalnego dla pracowników budowy Pałacu [...]", oraz, że "nieruchomości niezbędne są jako jedynie miejsca nadające się na wybudowanie w/w osiedla". W ocenie Skarżącego I, to właśnie budowa osiedla mieszkalnego dla pracowników budowy Pałacu [...] należy uznać za rzeczywisty cel wywłaszczenia. Dlatego, w ocenie Skarżącego I, kluczowe w świetle treści art. 137 u.g.n. jest zbadanie, czy po dacie wywłaszczenia został zrealizowany cel wywłaszczenia, to jest czy zbudowano osiedle mieszkalne dla pracowników budowy Pałacu [...]. Zdaniem Skarżącego I, z uzasadnienia decyzji Wojewody w żaden sposób nie wynika, aby na którejkolwiek ze spornych działek zrealizowano ten cel.

W piśmie z [...] marca 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 924/20) Skarżący II zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie:

I. art. 7, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. poprzez:

a) dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, sprzecznej z zasadami logicznego rozumowania, polegającej na bezzasadnym twierdzeniu, że nieruchomość w zakresie działki nr [...] nie nadaje się do zwrotu z uwagi na przeznaczenie jej w całości pod drogę publiczną, w sytuacji niepoczynienia przez organ w tym względzie dostatecznych ustaleń, co do zakresu terytorialnego inwestycji drogowej oraz zaniechaniu przez organ ustalenia dokładnej daty rozpoczęcia realizacji inwestycji drogowej, co doprowadziło do niedostatecznego wyjaśnienia sprawy w tym zakresie;

b) dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającej na bezpodstawnym uznaniu, iż teren nieruchomości w zakresie obecnej działki nr [...] nr został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia określonym w decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji, gdy z zebranego w sprawie materiału dowodowego wynika, że:

- cel wynikający z zaświadczenia wydanego następczo po decyzji wywłaszczeniowej, tj. zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1959 r. zatwierdzającego lokalizację szczegółową rozbudowy istniejącej bazy transportowej, nie może stanowić doprecyzowania celu ogólnego wywłaszczenia, bowiem dokument wytworzony po dokonaniu wywłaszczenia może być dowodem jedynie stanu faktycznego związanego ze zrealizowanym celem, a nie samego określenia i konkretyzacji celu wywłaszczenia, jako celu zamierzonego do zrealizowania;

- zrealizowanie na gruncie nieruchomości w zakresie działki nr [...] budynków o funkcji niepowiązanej z pierwotnym celem wywłaszczenia, co nie może stanowić o jego realizacji;

c) dokonanie dowolnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego polegającej na bezpodstawnym uznaniu, iż teren nieruchomości w zakresie obecnych działek nr [...], [...], [...], [...] oraz [...] został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, określonym w decyzji wywłaszczeniowej, polegającej na:

- zaniechaniu ustalenia treści planu inwestycyjnego na rok 1952 r. dla nieruchomości, o którym mowa w zezwoleniu Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego [...], nr [...] z [...] grudnia 1951 r., inicjującym postępowanie wywłaszczeniowe, w sytuacji, gdy zapisy tego planu mają kluczowe znaczenie dla doprecyzowania ogólnego celu wywłaszczenia wskazanego w decyzji wywłaszczeniowej.

- ustaleniu celu wywłaszczenia za pomocą powiązanego ze sobą ciągu poszlak, tj. na podstawie zezwolenia Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego [...], nr [...] z [...] grudnia 1931 r., oraz zaświadczenia lokalizacyjnego nr [...] z [...] grudnia 1951 r., wydanego przez Państwową Komisję Planowania Gospodarczego, tj. na okolicznościach poprzedzających formalne wywłaszczenie oraz nieinicjujących wydanie decyzji wywłaszczeniowej, w sytuacji, gdy nie zostały te okoliczności w sposób należyty i wyczerpujący zweryfikowane oraz udowodnione;

- bezpodstawnym uznaniu, iż zrealizowanie na gruncie nieruchomości w zakresie działek nr [...], [...], [...] oraz [...] budynków o funkcji niepowiązanej z pierwotnym celem wywłaszczenia może stanowić o jego realizacji;

II. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez jego błędna wykładnię, polegającą na uznaniu, że jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany po upływie 10-letniego terminu na jego realizację, to fakt ten stanowi negatywną przesłankę do zwrotu, podczas, gdy prawidłowa wykładnia tych przepisów, powinna doprowadzić do wniosku, że pomimo upływu 10-letniego terminu na realizację celu wywłaszczenia nieruchomość nie stała się zbędna na cel wywłaszczenia, bowiem w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego nie sposób uznać, iż cel wywłaszczenia został w odniesieniu do nieruchomości zrealizowany.

Skarżący II wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2018 r. w całości; zasądzenie od Wojewody na rzecz Skarżącego II zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi Skarżący II podniósł natomiast, że okoliczność zajęcia gruntu działki nr [...] pod drogę publiczną powinna być wykazana w sposób nie budzący wątpliwości. W celu ustalenia tej okoliczności w toku postępowania administracyjnego należało ustalić zakres terytorialny inwestycji drogowej biorąc pod uwagę decyzje i dokumenty określające pozwolenie na budowę tego odcinka drogi publicznej, dokumenty potwierdzające odbiór inwestycji według przepisów prawa budowlanego, a także pomocniczo, parametry tej inwestycji wynikające z książki drogi. W ocenie Skarżącego II, rozpatrując niniejszą sprawę nie można stwierdzić, że organ wykazał, że działki nr [...] została w całości przeznaczona pod drogę bądź infrastrukturę jej towarzyszącą.

W zakresie zrealizowania celu wywłaszczenia na działce nr [...] Skarżący II wskazał natomiast, że samo zestawienie celu wywłaszczenia (jakkolwiek ogólnie sformułowanego) zawartego w decyzji wywłaszczeniowej tj. realizacja narodowego planu gospodarczego przewidzianego dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...], a treść późniejszego zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej rozbudowy istniejącej bazy transportowej, świadczy o tym, że te dwa cele nie są absolutnie tożsame. Bez podjęcia możliwości dokładnego zbadania uzasadnienia i treści załącznika do zaświadczenia o lokalizacji szczegółowej nr [...] z dnia [...] czerwca 1959 r., ewentualnie aktów, w oparciu o które zaświadczenie to zostało wydane, nie jest możliwe uznanie, zdaniem Skarżącego II, że treść tego zaświadczenia pozwala na domniemanie, jakoby cel wywłaszczenia, określony w decyzji wywłaszczeniowej został zrealizowany. Jednocześnie Skarżący II wskazał, iż doprecyzowanie celu wynikającego z decyzji wywłaszczeniowej może nastąpić jedynie w oparciu o analizę dokumentacji, która powstała przed wywłaszczeniem.

Ponadto, w odniesieniu do budynków, które powstały na działce nr [...] Skarżący II wskazał, iż budynków tych nie można uznać jako powstałych w związku z realizacją - jakkolwiek ogólnie sformułowanego - celu wywłaszczenia. Budynki te niewątpliwie są budynkami o funkcji przemysłowej, nie sposób ich zaś powiązać w jakikolwiek sposób z infrastrukturą związaną z obsługą osiedla mieszkaniowego i jako takich pozostających jednym z elementów celu, dla którego dokonano wywłaszczenia, jakim była realizacja budownictwa mieszkaniowego, tj. realizacja narodowego planu gospodarczego przewidzianego dla Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]-[...].

Zdaniem Skarżącego II, nie sposób także zgodzić się z oceną Wojewody, jakoby teren obejmujący działki nr [...], [...], [...], [...], [...] został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia. Na gruncie tej nieruchomości powstały - już przed wydaniem formalnej decyzji o wywłaszczeniu - budowle i budynku przejęte w 1954 r. od budowniczych Pałacu [...]. Budynki te, zdaniem Skarżącego II, są budynkami funkcjonalnie przeznaczonymi pod obsługę transportową. W tym zakresie brak jest jednak jakiejkolwiek próby dokonania przez organ ustalenia funkcji tych budynków i zestawienia tej funkcji w świetle ustalonego przez organ celu wywłaszczenia.

W piśmie z [...] marca 2020 r. (skarga zarejestrowana pod sygn. akt I SA/Wa 925/20) Skarżący III zarzucili natomiast zaskarżonej decyzji naruszenie następujących przepisów:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., które miało istny wpływ na wynik sprawy poprzez:

- dokonanie przez organ dowolnej, błędnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego polegającej na błędnym ustaleniu celu wywłaszczenia nieruchomości, w szczególności polegające na nieustaleniu narodowego planu gospodarczego obowiązującego w dacie wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości, na nieustaleniu jakie obiekty miały powstać na przedmiotowej nieruchomości w zakresie realizacji celu wywłaszczenia, oparcie rozstrzygnięcia na niekompletnym materiale dowodowych;

- dokonanie przez organ dowolnej oceny materiału dowodowego i przyjęcie, że teren przedmiotowej nieruchomości został zagospodarowany zgodnie z celem wywłaszczenia, w sytuacji gdy pierwsze obiekty zostały zrealizowane w 1952 r. a przed wydaniem orzeczenia wywłaszczeniowego z 1956 r., część budynków powstała dopiero w 1976 r. (część działki nr [...] z obrębu [...]), część budynków została zrealizowana dopiero w 1989 r. (dz. nr [...] z obrębu [...]), organ nie ustalił czy budynki znajdujące się na działkach nr [...] i [...] (numeracja działek przed ich podziałem) powstały w ramach realizacji celu wywłaszczeniowego;

2. art. 136 ust. 3 w zw. z art. 137 ust. 1 i 2 u.g.n. poprzez błędne uznanie, iż nieruchomość nie jest zbędna na cele wywłaszczeniowe, w konsekwencji błędne uznanie, iż odmowa zwrotu przedmiotowej nieruchomości jest prawidłowa;

3. art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] października 2018 r. w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.

Skarżący III wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2018 r.; rozpoznanie sprawy również pod nieobecność Skarżących III; zasądzenie od organu na rzecz Skarżących III kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

W odpowiedziach na skargi Wojewoda wniósł o ich oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.

W pismach z [...] sierpnia 2020 r. uczestnik [...] Sp. z o. o. z siedzibą w [...] przyłączyła się do stanowisk zaprezentowanych przez organ w odpowiedziach na skargi.

W piśmie z [...] września 2020 r. Skarżący II wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

W piśmie z [...] sierpnia 2020 r. Skarżący III wnieśli o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.

Postanowieniem z 5 października 2020 r., na podstawie art. 111 § 1 p.p.s.a., Sąd postanowił sprawy o sygn. akt I SA/Wa 923/20, I SA/Wa 924/20 oraz I SA/Wa 925/20 połączyć do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia i prowadzić pod sygn. akt I SA/Wa 923/20.

Pozostałe strony postępowania poinformowane przez Sąd (pismo z 4 listopada 2020 r.) o złożonych wnioskach o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym, nie sprzeciwiły się temu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

skargi są uzasadnione, aczkolwiek nie wszystkie zarzuty okazały się trafne.

Zgodnie z art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a."), sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja zaistniała w rozpatrywanej sprawie.

Zgodnie natomiast z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) oraz art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.

Materialnoprawną podstawę decyzji organów obu instancji stanowią przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2018 r. poz. 121 ze zm., dalej jako "u.g.n."). Zgodnie z art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze u.g.n., poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, stała się ona zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Stosownie zaś do art. 137 ust. 1 u.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli:

1) pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo;

2) pomimo upływu 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany.

Zgodnie zaś z art. 137 ust. 2 u.g.n., jeżeli w przypadku, o którym mowa w ust. 1 pkt 2, cel wywłaszczenia został zrealizowany tylko na części wywłaszczonej nieruchomości, zwrotowi podlega pozostała część.

Głównym zadaniem organów orzekających w tego rodzaju sprawach jest ustalenie celu dokonanego wywłaszczenia, a następnie czy nieruchomość została właściwie zagospodarowana. Wywłaszczona nieruchomość nie może być bowiem wykorzystana dla innych celów niż realizacja celu, który został określony w decyzji o wywłaszczeniu. Jest to podstawowa zasada określająca istotę tej instytucji prawnej.

Na podstawie przepisów art.1, 10 i 21 dekretu, Prezydium Rady Narodowej [...] wydało orzeczenie z [...] maja 1956 r., nr [...], na mocy którego wywłaszczono na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położone w [...], w tym nieruchomość o pow. [...] m2, oznaczoną jako "[...] lit. A Nr [...]", objętą księga wieczystą Nr [...] (poz. 4 orzeczenia). Wywłaszczenie polegało na odjęciu wymienionym w orzeczeniu osobom prawa własności z dniem zgłoszenia przez Dyrekcję Budowy Osiedli Robotniczych [...] wniosku wywłaszczeniowego tj. z dniem [...] stycznia 1953 r. Stołeczna Dyrekcja Budowy Osiedli Robotniczych [...] wystąpiła o wydanie zezwolenia na nabycie nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, tj. nieruchomości położonych w [...] – dzielnica [...] przy ulicy [...] i [...], powiat [...] i [...], o łącznej powierzchni [...] m2. Zgodnie z uzasadnieniem ww. orzeczenia przedmiotowa nieruchomość była niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych.

Organy orzekające w sprawie przyjęły, że ogólny cel wywłaszczenia określony w orzeczeniu z [...] maja 1956 r. (realizacja narodowego planu gospodarczego przewidzianego dla Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...]) został uszczegółowiony w zezwoleniu Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego z [...] grudnia 1951 r. (właściwa data wynikająca z treści tego dokumentu to [...] grudnia 1951 r.), nr [...] w którym stwierdzono, iż wnioskowane do nabycia nieruchomości są niezbędne dla realizacji budownictwa mieszkaniowego przewidzianego w planie inwestycyjnym na rok 1952, oraz w zaświadczeniu lokalizacyjnym z [...] grudnia 1951 r., Nr [...], w którym wyrażono zgodę na lokalizację ogólną osiedla mieszkaniowego i bazy sprzętu dla "Pałacu [...]" w [...].

Zdaniem Sądu, ustalenie celu wywłaszczenia nie zostało w prawidłowy sposób przez organy uczynione.

Przepis art. 1 dekretu stanowi, iż nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami niniejszego dekretu. Jak podnosi się w orzecznictwie (por. wyrok NSA z 20 listopada 2007 r., sygn. akt I OSK 1532/06, LEX nr 323725), "Z tytułu dekretu, jak i art. 1 dekretu wynika expressis verbis, że przejmowanie, nabywanie nieruchomości może w trybie tego dekretu nastąpić tylko, gdy nieruchomości lub ich części są niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych.".

Podnieść należy w tym miejscu, że ustanowiony w ówczesnej Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej ustrój gospodarczy opierał się m.in. na realizacji kilkuletnich planów gospodarczych (zapoczątkowanych ustawą z 2 lipca 1947 r. - Dz. U. Nr 53, poz. 285 oraz następną ustawą z 21 lipca 1950 r. - Dz. U. Nr 37, poz. 344). Trafnie zatem podniesiono w skargach, że pojęcie "narodowe plany gospodarcze" nie jest pojęciem teoretycznym, ale określa konkretną instytucję prawną, regulującą działalność inwestycyjną i gospodarczą publicznych jednostek organizacyjnych w PRL.

W sytuacji, w której celem określonym w orzeczeniu wywłaszczeniowym była realizacja narodowych planów gospodarczych (orzeczenie stanowi bowiem wprost, iż "nieruchomości są niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych"), oczywistym obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości było wyjaśnienie, czy sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości obejmującej aktualnie części działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] z obręby [...] można uznać za realizację takich właśnie planów. Nie wystarczy zatem sama konstatacja organów, że wybudowanie budynków i budowli dla potrzeb budowniczych Pałacu [...] w [...] (zwłaszcza w sytuacji, w której taki sposób wykorzystywania nieruchomości miał charakter wyłącznie przejściowy) stanowiło skonsumowanie zaświadczenia lokalizacyjnego z [...] grudnia 1951 r., Nr [...], przewidującego lokalizację osiedla mieszkaniowego oraz bazy sprzętu. Koniecznym jest bowiem ustalenie, iż realizację takiego zamierzenia, czy też późniejsze wykorzystywanie stworzonej w tym miejscu infrastruktury na potrzeby kolejnych przedsiębiorstw państwowych (m.in. Przedsiębiorstwa [...]) da się w jakikolwiek sposób powiązać z realizacją obowiązujących we relewantnym okresie narodowych planów gospodarczych.

Konkludując, Sąd stanął na stanowisku, że organy obu instancji nie zbadały, czy tak właśnie zdefiniowany sposób zagospodarowania wywłaszczonej nieruchomości nawiązuje - w co najmniej ogólny sposób - do założeń przewidzianych w obowiązujących ówcześnie narodowych planach gospodarczych.

Przy czym Sąd stoi na stanowisku, że konkretny cel wywłaszczenia należy wiązać z konkretną decyzją wywłaszczeniową. Co do zasady dokumentacja wytworzona po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej jest nieprzydatna dla oceny zbędności przedmiotowej nieruchomości na cel wywłaszczenia. Niemniej, zdaniem Sądu, dokumentacja wytworzona po dacie wydania decyzji wywłaszczeniowej ma znaczenie dla oceny celu wywłaszczenia i sposobu jego realizacji na konkretnych nieruchomościach w ramach zamierzenia inwestycyjnego, jednakże tylko taka dokumentacja, która związana jest z lokalizacją inwestycji, która była podstawą niniejszego wywłaszczenia i która dotyczy tej inwestycji w fazie jej realizacji. Natomiast dokumentacja dotycząca lokalizacji i realizacji innej inwestycji wytworzona przed i po wydaniu decyzji wywłaszczeniowej nie ma znaczenia dla niniejszej sprawy.

Zatem skoro cel wywłaszczenia w niniejszej sprawie należało wiązać z orzeczeniem z [...] maja 1956 r., wydanym na wniosek inwestora - Stołecznej Dyrekcji Budowy Osiedli Robotniczych [...], przewidującym realizację narodowych planów gospodarczych na terenie osady [...] i [...], przy ulicy [...], to tym samym celem wywłaszczenia nie mogło być, jak błędnie uznały organy obu instancji, odrębne zamierzenie inwestycyjne, wykreowane w zaświadczeniu lokalizacji szczegółowej nr [...] z [...] czerwca 1959 r., które dotyczyło rozbudowy istniejącej bazy transportowej na terenie położonym w [...] przy ulicy [...] nr [...], a więc w zupełnie innym miejscu niż badana w ramach niniejszej sprawy inwestycja przy ulicy [...].

Ponadto, zdaniem Sądu, przyjęcie przez Wojewodę założenia, że ocena w/w kwestii, jako ściśle powiązanej z ówczesnym kontekstem historycznym, wykracza poza ramy postępowania i nie jest prawidłowe.

Co do zasady Sąd przychyla się do powołanego przez organ stanowiska NSA zaprezentowanego w wyroku z 18 grudnia 2014 r., sygn. akt I OSK 1417/13, w myśl którego wymagania odnośnie szczegółowości celu wywłaszczenia wskazywanego w decyzji wywłaszczeniowej powinny być oceniane - przy jej kontroli - proporcjonalne do standardu prawnego i funkcjonalnego z chwili wydania decyzji wywłaszczeniowej, a nie z daty dokonywania rzeczonej kontroli. Niemiej jednak nie zwalniało to w niniejszej sprawie organów zwrotowych z powinności wnikliwego zbadania związku danego zamierzenia z realizacją obowiązujących w tamtym okresie narodowych planów gospodarczych.

Przechodząc dalej, Sąd podziela stanowisko organów obu instancji zaprezentowane w sprawie, że zajęcie nieruchomości pod drogę publiczną wyłącza możliwość jej zwrotu podmiotowi trzeciemu z uwagi na fakt, że drogi publiczne są wyłączone z powszechnego obrotu, ponieważ stanowią własność podmiotu publicznoprawnego.

Zdaniem Sądu, ustalenia organów dotyczące zajętości działki ewidencyjnej nr [...] w całości pod drogę publiczną – ulicę [...] w [...], cechuję jednak atrybut przedwczesności. W realiach niniejszej sprawy Sąd dostrzegł, że na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie jest możliwym bezsporne ustalenie jaki jest faktyczny przebieg pasa drogowego – ulicy [...] w [...] na spornym gruncie – działce nr [...]. W ocenie Sądu, za niewysterczające uznać należy wyjaśnienia przedstawione w tym zakresie przez Zarząd Dróg Miejskich w [...], jak tez dane zawarte w ewidencji gruntów i budynku dotyczące działki nr [...].

Sąd zwraca uwagę, że na skutek braku ustalenia linii rozgraniczających pasa drogowego ulicy [...] organy nie ustaliły ponad wszelką wątpliwość w jakim zakresie (w jakiej części) pas drogowy ww. drogi publicznej obejmuje teren działki nr [...]. Analiza zgromadzonych w aktach sprawy materiałów mapowych, jak też argumenty podniesione w skargach, skłoniły Sąd do wniosku, że ocena stopnia zajętości działki nr [...] pod pas drogowy ulicy [...] dokonana przez organy jest niepełna. O ile bowiem Sąd nie kwestionuję faktu rozbudowy ulicy [...] w latach 2002-2003 kosztem północnej części działki nr [...], o tyle za nieprzekonujące Sąd uznał twierdzenia organów, jako niepoparte wiarygodnym materiałem dowodowym, że w ramach powyższych inwestycji całość tej działki ewidencyjnej została zajęta pod pas drogowy ulicy [...]. Organy nie wzięły bowiem pod uwagę, że jak wynika z opracowania geodezyjnego pt. "Mapa sytuacyjna terenu objętego orzeczeniem o wywłaszczeniu nieruchomości Nr [...] z [...].05.1956 r." z [...] marca 2010 r. sporządzonego przez uprawnionego geodetę R. P., zakres terytorialny orzeczenia wywłaszczeniowego z [...] maja 1956 r. obejmuje jedynie nieznaczną cześć aktualnej działki nr [...], tj. niewielki fragment o pow. [...] ha (z ogólnej pow. działki [...] wynoszącej [...] ha) w jej południowo-wschodniej części. Kwestia ta wymagała zatem precyzyjnego wyjaśnienia, ponieważ jako istotna okoliczność w sprawie, wyznaczałaby zakres terytorialny faktycznego władania przez zarządcę drogi (podmiot publiczny) sporną nieruchomością zwłaszcza, w części stanowiącej chodniki oraz tereny zielone.

Sąd zwraca uwagę również, że przestrzenne granice zajęcia nieruchomości pod drogę publiczną, determinuje stan faktyczny istniejący na gruncie, a więc sposób jego zagospodarowania pozwalający na zakwalifikowanie go do definicji pasa drogowego w rozumieniu art. 4 ust. 1 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Pasem drogi jest zaś zgodnie z tym przepisem wydzielony pas terenu, przeznaczony do ruchu lub postoju pojazdów oraz do ruchu pieszych, wraz z leżącymi w jego ciągu obiektami inżynierskimi, placami, zatokami postojowymi oraz znajdującymi się w wydzielonym pasie terenu chodnikami, ścieżkami rowerowymi, drogami zbiorczymi, drzewami i krzewami oraz urządzeniami technicznymi związanymi z prowadzeniem i zabezpieczeniem ruchu.

Odnosząc się natomiast do zarzutu podniesionego przez Skarżącego I dotyczącego błędne ustalenia przez organy, jego zdaniem, że w dniu [...] sierpnia 1997 r. w księdze wieczystej Nr [...] "[...]" S.C. z siedzibą w [...] została wpisana jako użytkownik wieczysty działki ewidencyjnej nr 5/1, Sąd stwierdza, że faktem jest, że organy błędnie wskazały, że zawiadomienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] dz.kw [...] [...] zawiera informację o wpisaniu prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz spółki cywilnej [...] "[...]" z siedzibą w [...]. Zawiadomienie to dotyczy bowiem ujawnienia w księdze wieczystej Nr [...] w dniu [...] sierpnia 1998 r. na wniosek z dnia [...] sierpnia 1997 r. w dziale II Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości, a dziale III służebności gruntowej opisanej w akcie notarialnym Rep. A nr [...].

Abstrahując natomiast od oczywistej niemożliwości ustanowienia tego prawa na rzecz bytu nie mającego podmiotowości prawnej jakim jest spółka cywilna, która zgodnie z art. 860 § 1 kodeksu cywilnego, stanowi w istocie umowę wspólników (przedsiębiorców) zobowiązujących się dążyć do osiągnięcia wspólnego celu gospodarczego przez działanie w sposób oznaczony, w szczególności przez wniesienie wkładów, Sąd zauważa jednak, że w aktach administracyjnych sprawy znajdują się fotokopie akt i dokumentów ksiąg wieczystych o nr [...], nr [...] oraz [...] (k.1-52, t.4), wykonane przez pracownika organu I instancji w trakcie wglądu do akt wieczystoksięgowych, wśród których odnaleźć można m.in. fotokopię strony 13 akt księgi wieczystej nr [...] (k. 16, t.4), z której wynika, że [...] sierpnia 1998 r., na wniosek z [...] września 1997 r. (dz. kw. A [...]), jako użytkownicy wieczyści działki nr [...] wpisani zostali J. B. i M. J. – wspólnicy spółki cywilnej [...] "[...]" w [...]. Jako podstawę nabycia prawa użytkowania wieczystego sąd wieczystoksięgowy wskazał natomiast umowę sprzedaży z [...] września 1997 r., Rep. [...] Nr [...].

A zatem, zdaniem Sądu to nie "[...]" S.C. z siedzibą w [...] figuruje w tej księdze jako były użytkownik wieczysty przedmiotowego gruntu, jak twierdzi Skarżący I, tylko jej wspólnicy. Sąd nie ma też wątpliwości co do samego faktu skuteczności ustanowienia prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] na rzecz ww. przedsiębiorców.

Nie ma również racji Skarżący I, że w aktach sprawy brak jest dowodu na to, że do księgi wieczystej nr [...] jako właściciel działki nr [...] wpisany został Skarb Państwa, natomiast jako użytkownik wieczysty – Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...]. Jak wynika bowiem ze wspomnianych już fotokopii akt ksiąg wieczystych, w aktach księgi wieczystej nr [...] znajduję się postanowienie Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z [...] września 1995 r. (k.25, t.4), na mocy którego sąd wieczystoksięgowy postanowił założyć księgę wieczystą nr [...] dla nieruchomości położonej w [...] w dzielnicy [...] przy ulicy [...] stanowiącej działkę gruntu nr [...] i wpisać w dziale II tej księgi jako właściciela – Skarb Państwa, natomiast jako użytkownika wieczystego - Przedsiębiorstwo [...] "[...]" w [...]. O dokonanym wpisie sąd poinformował zainteresowanych, na podstawie ówcześnie obowiązującego art. 51 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, zawiadomieniem z 9 listopada 1995 r. (k.23, t.4).

Odnosząc się z kolei do charakteru samego zawiadomienia o wpisie do księgi wieczystej to wskazać należy, że na mocy przepisu art. 51 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (uchylonego 23 września 2001 r.), o dokonanym wpisie zawiadamia się wnioskodawcę, osoby, na których rzecz wpis nastąpił, i osoby, których prawa zostały wpisem dotknięte. Jednakże nie zawiadamia się osoby, która przed dokonaniem wpisu oświadczyła na piśmie, że zrzeka się zawiadomienia (ust. 1). Zawiadomienie zawiera istotną treść wpisu (ust. 2). Stosownie natomiast do treści art. 55 ustawy o dokonanym wpisie i jego treści zawiadamia się osobę zainteresowaną, która może w ciągu 14 dni zaskarżyć go apelacją. Pozytywnego orzeczenia o wpisie Sąd nie uzasadnia.

Z powyższego wynika zatem, iż ratio legis ustawowego obowiązku zawiadomienia o dokonanym wpisie ma na celu poinformowanie osoby zainteresowanej o istotnym dla jej uprawnień właścicielskich rozstrzygnięciu wydanym na posiedzeniu niejawnym, tak aby umożliwić jej ewentualne zaskarżenie wydanego w ten sposób orzeczenia. Należy zatem przyjąć, że jeżeli osobie takiej wprawdzie nie doręczono zawiadomienia o wpisie, ale ona sama dowiedziała się o jego treści, to może skutecznie zaskarżyć go apelacją bez oczekiwania na urzędowe potwierdzenie treści tego wpisu w postaci oficjalnego zawiadomienia przez Sąd (por. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 maja 1998 r., sygn. akt III CKN 397/98, LEX nr 50696).

Ponadto, jak wynika z zawiadomienia Sądu Rejonowego dla [...] w [...] z dnia [...] kwietnia 1997 r., dz. kw [...] (k.22, t.4), na wniosek z [...] kwietnia 1997 r., z księgi wieczystej nr [...] została odłączona działka nr [...] do księgi wieczystej nr [...]. Powyższe było spowodowane zawarciem umowy sprzedaży z [...] marca 1997 r., Rep. A nr [...], na podstawie której zostało przeniesione prawo użytkowania wieczystego nieruchomości stanowiącej działkę nr [...] na rzecz "[...]" Sp. z o. o. z siedzibą w [...]. Wpis spółki "[...]" Sp. z o. o. jako użytkownika wieczystego do księgi wieczystej nastąpił [...] kwietnia 1997 r.

Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu, wobec działek ewidencyjnych nr [...] oraz nr [...] zaistniał prawnie wiążący powód odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co zostało prawidłowo ocenione przez organy obu instancji. Mianowicie art. 229 u.g.n. wyłącza istnienie roszczenia z art. 136 ust. 3 u.g.n. w sytuacji, gdy przed 1 stycznia 1998 r. wywłaszczona nieruchomość została sprzedana lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej, a prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Sąd aprobuje przy tym pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok z 29 maja 2002 r., sygn. akt I SA 2683/00, oraz z 20 marca 2001 r., sygn. akt I SA 2341/99), przytoczony przez organ, według którego decydujące znaczenie dla określenia daty ujawnienia prawa należy przyznać dacie skutecznego złożenia wniosku w tej sprawie, gdyż stosownie do art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece wpis w księdze wieczystej ma moc wsteczną od chwili złożenia wniosku o dokonanie wpisu. W realiach faktycznych sprawy w przypadku działek nr [...] oraz nr [...] skuteczne złożenie wniosków o wpis prawa użytkowania wieczystego nastąpiło przed 1 stycznia 1998 r.

Reasumując Sąd zwraca uwagę, że Wojewoda utrzymując w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta stwierdzającą, że sporne grunty obejmujące działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...] nie stały się zbędne na cel wywłaszczenia w rozumieniu art. 137 u.g.n., nie wyjaśnił dokładnie stanu faktycznego i prawnego sprawy przy pomocy środków adekwatnych do charakteru, okoliczności i stopnia jej złożoności. Wojewoda bezrefleksyjnie zaakceptował za to niepełne ustalenia organu I instancji, co do których Skarżący zgłaszali uzasadnione wątpliwości jeszcze przed wydaniem przez Wojewodę decyzji. Tym samym nie zostały wyjaśnione wszystkie okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy i dlatego brak było podstaw do wydania przez Wojewodę decyzji, o której mowa w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Z tego powodu zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Prezydenta z [...] października 2018 r. podlegały uchyleniu.

Należy także podnieść, że rozpoznawanie spraw w postępowaniu administracyjnym opiera się na zasadzie legalizmu (art. 6 k.p.a.), prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a.) oraz zasadzie pogłębiania zaufania obywateli do organów (art. 8 k.p.a.) Organ ma przy tym obowiązek wyczerpującego zebrania materiału dowodowego i jego oceny pod kątem zastosowania odpowiedniej normy prawa materialnego. Środkami dowodowymi w postępowaniu administracyjnym mogą być wszelkiego rodzaju dowody (o ile są zgodne z prawem) pod warunkiem, że mają istotne znaczenie w danej sprawie a więc mogą się przyczynić do jej prawidłowego rozstrzygnięcia (art. 75 § 1 k.p.a.). Oceniając dowody organ kieruje się swobodną oceną dowodów (art. 80 k.p.a.), co oznacza, że ma obowiązek dokonać oceny dowodów zgodnie z własną oceną wyników postępowania dowodowego.

Zdaniem Sądu, organy obu instancji nie sprostały powyższym regułom.

W ponownie prowadzonym postępowaniu organ I instancji powtórnie oceni zasadność wniosku o zwrot działek nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] oraz nr [...], z uwzględnieniem oceny prawnej zaprezentowanej w uzasadnieniu niniejszego wyroku. Sąd przy tym w żadnym razie nie przesądza jaka powinna być treść rozstrzygnięcia Prezydenta.

Biorąc powyższe pod uwagę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w pkt 1 wyroku orzekł na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art.135 p.p.s.a., natomiast w pkt 2-4 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym stosownie do treści art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a.