I SA/Wa 494/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie WSA Dorota Apostolidis (spr.) WSA Dariusz Pirogowicz Protokolant sekretarz sądowy Justyna Kobylarczyk po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 lipca 2019 r. sprawy ze skargi [...] na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2019r., nr [...] po rozpatrzeniu odwołania [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...].

Zaskarżona decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

Pismem z dnia [...] listopada 1990 r. [...] wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawionego przez jej rodziców – [...], nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego we [...] przy ul. [...].

W trakcie postępowania administracyjnego został zebrany m.in. następujący materiał dowodowy:

• postanowienie Sądu Rejonowego [...], z dnia [...] grudnia 1990 r., sygn. akt [...], według którego:

a) spadek po [...] na podstawie ustawy nabyła jego żona [...] oraz dzieci: [...],

b) spadek po [...] na podstawie ustawy nabyła matka [...] oraz rodzeństwo: [...],

c) spadek po [...] na podstawie ustawy nabyły dzieci: [...],

• poświadczona z oryginałem kopia zarejestrowanego pod nr [...] aktu poświadczenia dziedziczenia, według którego spadek po [...] na podstawie ustawy nabyli synowie: [...],

• poświadczona z oryginałem kopia poświadczenia obywatelstwa [...] wydana przez Wojewodę [...] z dnia [...] marca 2010 r., znak: [...],

• poświadczona z oryginałem kopia oświadczenia [...] złożonego w dniu [...] stycznia 2008 r. przed notariuszem zagranicznym wraz z klauzulą apostille, w którym zrzekł się on całego udziału w spadku za należną część nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], na rzecz [...],

• poświadczona z oryginałem kopia oświadczenia [...] z dnia [...] września 1990 r. odnośnie zrzeczenia się przez nią udziału w odszkodowaniu za pozostawioną nieruchomość we [...], wraz z jego tłumaczeniem uwierzytelnionym z języka ngielskiego,

• poświadczona z oryginałem kopia oświadczenia [...] z dnia [...] listopada 2005 r. o przeniesieniu swojego prawa do majątku po [...] na rzecz [...], sporządzonego w języku angielskim przed notariuszem zagranicznym,

• poświadczona z oryginałem kopia oświadczenia [...] z dnia [...] lutego 2010 r. o przeniesieniu swojego prawa do majątku po [...] na rzecz [...], sporządzonego w języku angielskim przed notariuszem zagranicznym, opatrzona w klauzulę apostille,

• poświadczona z oryginałem kopia oświadczenia [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., w którym wskazuje ona [...] jako osobę uprawnioną do rekompensaty z tytułu pozostawienie przez [...] nieruchomości położonej poza obecnymi granicami państwa polskiego we [...],

• poświadczona z oryginałem kopia metryki zgonu [...] wraz z jej tłumaczeniem uwierzytelnionym z języka angielskiego.

Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2014 r., nr [...], potwierdził [...] prawo do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną przez [...] na byłym terytorium państwa polskiego we [...], w udziale [...] dla każdego. W pozostałej części, tj.: [...] części kwoty rekompensaty dla każdego przypadającej im z tytułu wskazania dokonanego przez [...], Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty (punkt 6 ww. decyzji).

Decyzją z dnia [...] listopada 2014 r., nr [...], Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy powyższą decyzję organu I instancji.

Od tego rozstrzygnięcia strony złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który oddalił ją wyrokiem z dnia 2 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 40/15. Jednakże po złożeniu skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1921/15, uchylił powyższy wyrok i przekazał sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania.

Wyrokiem z dnia 26 października 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 1193/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Ministra Skarbu Państwa oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2014 r., w zakresie punku 6.

W dalszym toku sprawy, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty [...] w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r. W uzasadnieniu organ stwierdził, że wskazanie z dnia [...] kwietnia 2017 r. dokonane przez [...] na podstawie art. 3 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., wygasło w chwili jej śmierci w dniu [...] 2018 r. Dlatego nie jest możliwe, aby [...] mógł nabyć prawo do rekompensaty w części przypadającej [...], gdyż nie znajduje się on w kręgu spadkobierców po niej.

Od powyższej decyzji [...] złożył odwołanie do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji. W uzasadnieniu wskazał, że Wojewoda [...] przewlekle prowadząc przedmiotowe postępowanie naruszył obowiązujące przepisy, czym wpłynął na jego końcowy wynik. W opinii skarżącego, gdyby organ l instancji w należyty i sprawny sposób prowadził sprawę, zostałaby ona zakończona jeszcze przed śmiercią [...], która to śmierć spowodowała, że podpisane przez nią oświadczenie o wskazaniu [...] jako osoby uprawnionej (zgodnie ze stanowiskiem Wojewody [...]) wygasło. Ponadto, skarżący dowodził, że śmierć osoby uprawnionej, tj. [...], w żaden sposób nie wpłynęła na utratę ważności wskazania, gdyż sama istota tegoż oświadczenia wskazuje, że nie jest ono pełnomocnictwem, ale ma cechy przysporzenia majątkowego, do którego odnoszą się przepisy prawa cywilnego.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2019r., nr [...], utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. W uzasadnieniu wskazano, że charakter prawny "wskazania" jako element całości spraw związanych z prawem do rekompensaty za pozostawione mienie na byłym terenie państwa polskiego (które w utrwalonym orzecznictwie uchodzi jako prawo publicznoprawne), należy zakwalifikować w zakres materialnego prawa administracyjnego. Dlatego też art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (zdanie drugie) nie można odczytać jako oświadczenia woli w rozumieniu prawa cywilnego, jak to wnosi skarżący w swoim odwołaniu.

Wskazano, że art. 3 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nierozerwalnie łączy się z art. 4 tejże ustawy, który mówi, iż prawo do rekompensaty jest prawem niezbywalnym.

Mając powyższe na uwadze Minister wskazał, że z niezbywalnym charakterem prawa do rekompensaty wiąże się fakt, że w przypadku zgonu osoby wskazanej lub osoby wskazującej, prawo to "powraca" do osoby wskazującej lub jej następców prawnych. Śmierć [...], czyli osoby wskazującej, nie oznacza zatem, że przysługujące jej prawo pozostaje u osoby wskazanej, czyli [...]. W sytuacji śmierci osoby wskazującej, wskazanie wygasa, a uprawnienie do rekompensaty przysługujące [...] przechodzi na jej następców prawnych (jeżeli spełniają oni warunki narzucone ustawą z dnia 8 lipca 2005 r.). W takiej sytuacji w ocenie organu brak jest podstaw do uznania, że wskazanie dokonane przez [...] jest skuteczne.

Co więcej, rozważając teoretyczny przypadek, iż do wskazania mogą odnosić się przepisy prawa cywilnego, to w takiej sytuacji "wskazanie" będzie stanowiło możliwość obejścia art. 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż wskazujący będzie mógł w oświadczeniu wskazać dowolną osobę przekazując jej swoje prawo.

Reasumując, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, że Wojewoda [...] w swojej decyzji właściwe uznał, że oświadczenie [...] dotyczące wskazania [...] jako osoby uprawnionej, wygasło w momencie jej śmierci.

Odnosząc się do zarzutów strony, zgodnie z którymi Wojewoda [...] prowadził postępowanie długotrwale z naruszeniem obowiązującej zasady mówiącej o tym, że ograny administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, a także że przeciągające się z winy organu I instancji postępowanie spowodowało negatywne konsekwencje w postaci wydania odmownej decyzji, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji w pełni zgodził się utrwalonym w orzecznictwie poglądem, a także z treścią wyroku NSA z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1921/15, w którym podniesiono, że nie do zaakceptowania jest stan, kiedy organ nie podejmuje żadnych czynności, ale również, gdy podejmuje nieefektywne działania, które nie zmierzają do zebrania niezbędnego materiału dowodowego, nie wyjaśniają istotnych okoliczności i nie prowadzą do zakończenia postępowania. Ponadto również wtedy, gdy między poszczególnymi czynnościami organu występują nieusprawiedliwione okresy przerw, które w sumie prowadzą do znaczącego i nieakceptowalnego z punktu widzenia zasad ekonomiki procesowej wydłużenia czasu trwania postępowania.

Minister podkreślił jednakże, że tematyka spraw "zabużańskich" należy do spraw o dużym poziome skomplikowania, co spowodowane jest m.in. zróżnicowanym materiałem dowodowym, który w każdej jednostkowej sprawie często bywa zupełnie odmienny i bazuje w szczególności na dokumentach przedwojennych, co niewątpliwie wpływa na długotrwały proces jego skompletowania.

Analizując przedmiotową sprawę, aspektem na który trzeba zwrócić uwagę, w ocenie Ministra, jest fakt, że oświadczenie [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r., które odpowiadało wszystkim wymaganiom formalnym, zostało dostarczone do organu I instancji dopiero w marcu 2018 r., tj. już po dacie śmierci ww. osoby. Dlatego też nie można uznać, aby Wojewoda [...] dysponując właściwym dokumentem dotyczącym wskazania, prowadził sprawę przewlekle w tym znaczeniu, że niejako "czekał na śmierć" wnioskodawczyni, po to, aby jej wskazanie osoby uprawnionej wygasło.

Odnosząc się do powyższego, organ II instancji poruszył także sprawę terminu uzyskania właściwego oświadczenia. W tym zakresie odniósł się do treści wniesionego odwołania, w którym pełnomocnik strony oświadczył, że Wojewoda [...] dopiero pismem z dnia [...] marca 2014 r. zawiadomił stronę, że będące w aktach sprawy oświadczenie [...] o wskazaniu osoby uprawnionej, nie spełnia wymagań ustawowych przewidzianych dla tego typu dowodów. W związku z powyższym, pełnomocnik strony podniósł, że gdyby organ prowadzący sprawę poinformował o tym wcześniej, potrzebne dokumenty, cyt.: "niezwłocznie zostałyby uzupełnione".

Minister wskazał, że po uzyskaniu ww. informacji od organu I instancji w marcu 2014 r., działania pełnomocnika były skierowane w zupełnie innym kierunku, a nie na jak najszybsze dostarczenie wymaganego, a zarazem jedynego brakującego dokumentu. W aktach sprawy nie było bowiem żadnej informacji wskazującej na to, aby podjął on działania zmierzające do uzyskania tegoż dokumentu. Po wydaniu decyzji przez Wojewodę [...] z dnia [...] września 2014 r., odmownej w pkt 6 i utrzymaniu jej przez decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2014 r., pełnomocnik podjął się prowadzenia spraw sądowych, których cechą charakterystyczną jest także trwanie przez dość długi okres czasu. Dopiero pismem z dnia [...] marca 2018 r. pełnomocnik przekazał do akt sprawy oświadczenie [...] zgodne z wymaganiami narzuconymi przepisami prawa. W ocenie Ministra powyższe działanie w żaden sposób nie miało cech "niezwłocznego uzupełnienia dokumentów". Ponadto, także nie uwzględniało kwestii jaką był wiek osoby reprezentowanej, w tym kontekście, że śmierć wnioskodawczyni mógłaby negatywnie wpłynąć na końcowy wynik sprawy związanej z uzyskaniem rekompensaty. Organ zaznaczył, że zdawał sobie sprawę, że [...], będąc osobą prawie osiemdziesięcioletnią, mogła nie mieć pełni sił fizycznych, jednakże pełnomocnik w swoim odwołaniu w żaden sposób nie wykazał, że w tym okresie (od marca 2014 r. do kwietnia 2017 r.) na skutek, np.: obłożnej choroby [...], bądź innej siły wyższej, nie mógł uzyskać od niej stosownego oświadczenia.

Zdaniem Ministra, pełnomocnik strony jako podmiot profesjonalny, reprezentując ją od października 2013 r. mógł w pełni zapoznać się ze stanem faktycznym sprawy, z przedłożonymi dotychczas dokumentami i dzięki swojej fachowej wiedzy stwierdzić, czy w aktach sprawy znajdują się wszystkie dokumenty wymagane ustawą z dnia 8 lipca 2005 r.

Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] stycznia 2019 r. złożył [...]. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie przepisów postępowania:

- art. 6, art. 7, art. 8 i art. 9 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., czyli naruszenie zasady legalności, zasady podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela, gdyż przeprowadzone postępowanie prowadzone było w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a zaskarżona decyzja zawiera niepoprawne uzasadnienie prawne, w szczególności poprzez prowadzenie postępowania administracyjnego w sprawie ustalenia prawa do rekompensaty przez ponad 28 lat i nie poinformowanie stron o koniecznym, zdaniem organu, uzupełnieniu po 2005 r. przedstawionego do postępowania dokumentu — oświadczenia [...] z dnia [...] września 1990 r. złożonego przed notariuszem zagranicznym dodatkowo o klauzulę apostille lub inne uwierzytelnienie, wskutek czego organ po raz pierwszy odmówił potwierdzenia praw do rekompensaty w udziale [...] części pozostawionej nieruchomości (pkt 6 decyzji nr 1) oraz poprzez ponowną odmowę przyznania praw do rekompensaty w decyzji Wojewody (utrzymanej w mocy zaskarżoną decyzją) z powodu nieuznania kolejnego wskazania dokonanego przez [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r. z powodu późniejszej jej śmierci – i tym samym rażące zaniechanie przez organ dopełnienia obowiązku z art. 9 k.p.a., polegającego na obowiązku czuwania przez organ, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa oraz nie udzielenia stronom niezbędnych wyjaśnień i wskazówek, w wskutek czego skarżący poniósł istotną i wymierną szkodę majątkową, polegającą na odmowie prawa do rekompensaty w [...] udziału w nieruchomości;

- art. 7 w zw. z art. 77 i art. 80 k.p.a., gdyż organ nie rozpatrzył w sposób wyczerpujący i całościowy materiału dowodowego i nie ustalił prawidłowo okoliczności faktycznych, dokonując wybiórczego i niekorzystnego dla strony wyboru materiału dowodowego, wskutek czego nieprawidłowo ustalił, że prawo prawa do rekompensaty nie przysługuje skarżącemu z [...] udziału w nieruchomości, podczas gdy z materiału dowodowego zebranego w sprawie, w tym z oświadczenia [...] z [...] września 1990 r. złożonego przed notariuszem zagranicznym oraz kolejnego oświadczenia dokonanego przez [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r. bezspornie wynika, że wolą i zamierzeniem [...] było wskazanie skarżącego jako uprawnionego do rekompensaty w udziale [...] części pozostawionej nieruchomości;

- art. 8, art. 11 i art. 15 k.p.a. poprzez naruszenie zasady dwuinstancyjności, której wymogiem jest ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ odwoławczy w pełnym jej zakresie, w tym ustosunkowanie się do zarzutów podniesionych przez skarżącego w odwołaniu.

Ponadto skarżący zarzucił naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik postępowania, a mianowicie:

- art. 2 pkt 1 i 2, art. 3 ust. 2 w związku z art. 13 ust. 2 oraz art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczpospolitej Polskiej (dalej ustawa) poprzez bezzasadną odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty;

- art. 13 ust. 3 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. poprzez uznanie, że wskutek śmierci [...] jej wskazanie [...] jako osoby uprawnionej do rekompensaty dokonane przed notariuszem w [...] w dniu [...] kwietnia 2017r. nie wywołuje zawartych w nim skutków prawnych;

- art. 3 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 i 2 ustawy poprzez uznanie, że wskutek śmierci [...] jej wskazanie [...] jako osoby uprawnionej do rekompensaty dokonane przed notariuszem w [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r. wygasło w chwili jej śmierci w dniu [...] stycznia 2018 r., a w konsekwencji nie jest możliwe, aby [...] mógł nabyć prawo do rekompensaty w części przypadającej [...], gdyż nie znajduje się on w kręgu spadkobierców po ww. osobie;

- art. 2, art. 7, art. 31 oraz art. 64 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do ww. Konwencji, gdyż Organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczpospolitej Polskiej, w szczególności zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach prawa, zapewnienia praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw, skutkującego na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za część majątku (nieruchomości) postawionego na [...] przez spadkodawcę strony, w szczególności poprzez pozbawienie skarżącego prawa do rekompensaty, które zostało na niego skutecznie przeniesione przez złożone oświadczenie o wskazaniu, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj.: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 listopada 1989 r., sygn. akt K 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz. 8, orzeczenia SN z 10 października 2003 , II CK 36/02, oraz treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z dnia 22 czerwca 2004 r., w sprawie Broniowski przeciwko Polsce.

W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o:

- uwzględnienie skargi przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie i uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. w całości oraz zasądzenie kosztów wedle prawem norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2107 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r. poz. 1302 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2018 r. wydane zostały zgodnie z prawem.

Zaskarżoną decyzją Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...], którą odmówiono [...] prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez [...] małżonków [...] nieruchomości położonej poza obecnymi granicami RP we [...] przy ulicy [...], w części wynikającej ze wskazania dokonanego przez [...] w dniu [...] kwietnia 2017 r.

Istota sprawy sprowadza się do oceny prawidłowości zastosowania przez organy administracji art.3 ust.2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Z powołanego przepisu wynika, że " w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców (...)". Z regulacji tej jednoznacznie wynika, że publicznoprawne (administracyjne) prawo do rekompensaty z chwilą śmierci repatrianta z mocy ustawy staje się prawem jego spadkobierców i to oni, i tylko oni, mogą ubiegać się o jego potwierdzenie w drodze decyzji bądź wskazać jako "uprawnionego" do tego wystąpienia jednego z nich.

Poza sporem pozostaje, że [...] został wskazany w dniu [...] kwietnia 2017 r. jako uprawniony do rekompensaty przez [...], która wcześniej ([...] lutego 2010 r.) jako uprawnioną wskazała jego matkę [...] - zmarłą w dniu [...] stycznia 2010 r. [...] jest wraz z bratem [...] spadkobiercą swojej matki [...]. W aktach sprawy brak dowodu na okoliczność kto jest spadkobiercą [...], tym samym brak dowodu na to, że jest nim skarżący. Oświadczenie [...] dotyczące wskazania [...] jako osoby uprawnionej, wygasło w momencie jej śmierci tj. [...] stycznia 2018 r.

Odnosząc zatem niesporne ustalenia faktyczne do oceny prawnej organów stwierdzić zdaniem Sądu należy, że są one prawidłowe i odpowiadają prawu.

Sąd zwraca uwagę, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 22 czerwca 1989 r., III CZP 32/89, mającej moc zasady prawnej "Przewidziany w art. 88 ustawy powołanej w punkcie 1 krąg osób, którym przysługuje uprawnienie do zaliczenia wartości mienia nieruchomego pozostawionego za granicą na pokrycie opłat za użytkowanie wieczyste lub ceny sprzedaży nieruchomości państwowej, jest kręgiem zamkniętym, wyłączającym cesję wymienionego uprawnienia na inne osoby". W uzasadnieniu uchwały Sąd Najwyższy dodatkowo stwierdził, że "wymienione przepisy, stanowiące szczególne unormowanie w zakresie przenoszenia uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy, wyłączają zatem możliwość stosowania do tego uprawnienia przepisów o przelewie wierzytelności - art. 509 i nast. k.c. Przepisy te nie mogą przeto stanowić podstawy przeniesienia uprawnienia, o którym mowa, na osobę trzecią. Nie ma też innych przepisów, które taką podstawę mogłyby stanowić. Rozwiązanie takie należy uznać za zgodne z charakterem uprawnienia z art. 88 ust. 1 ustawy".

Zgodnie z poglądami doktryny, które uzupełniają powołaną uchwałę Sądu Najwyższego, przyjęto, że "prawo do zaliczenia" to stosunek administracyjnoprawny, którego treścią jest "przyznanie repatriantowi (lub osobom wskazanym w art. 88 ust. 3 i 4 ustawy) uprawnienia majątkowego, stanowiącego ekwiwalent za mienie pozostawione za granicą (...) oraz, że problem przenoszenia tego rodzaju uprawnień pozostaje poza sferą regulacji prawa cywilnego i może być rozstrzygany jedynie na podstawie przepisów prawa publicznego (vide: J. Mojak, Glosa do uchwały składu 7 sędziów z 22.VI.1989, Państwo i Prawo z 1991, z. 1, s. 118).

Przechodząc na grunt obowiązującej ustawy nie ulega zatem wątpliwości, że prawo do rekompensaty jest prawem publicznym (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2012 r., I OSK 606/11, ONSAiWSA 2013, nr 1, s. 16) i do tego prawem ściśle związanym z osobą repatrianta (uchwała III CZP 32/89), to oznacza to, że ubiegać się o nie może wyłącznie osoba, której według prawa administracyjnego takie uprawnienie może być przyznane w drodze decyzji na podstawie obowiązującej ustawy.

Według ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz ustawy gospodarce nieruchomościami (do 30 stycznia 2004 r.) o przyznanie "prawa do zaliczenia" na swoją rzecz mógł ubiegać się repatriant oraz osoba bezpośrednio wskazana przez repatrianta, będąca jego spadkobiercą ustawowym. "Wskazanie" nie oznaczało jednak cesji uprawnień (brak analogi do prawa cywilnego), a w rozumieniu art. 88 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości oraz w później w rozumieniu art. 212 ustawy gospodarce nieruchomościami stanowiło szczególną instytucję, której skutkiem nie jest nabycie stricte rozumianego uprawnienia po stronie osoby wskazanej i utrata go po stronie repatrianta. "Wskazanie" należy odczytywać jako przesłankę z zakresu materialnego prawa administracyjnego, od której zależy możliwość ubiegania się przez spadkobiercę o "prawo zaliczenia" na swoją rzecz. Tym niemniej skuteczność "wskazania" zależy od istnienia uprawnienia po stronie wskazującego repatrianta, gdyż to jego status jest jego źródłem (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 4 lutego 1993 r., III AZP 39/92, OSNC z 1993 r., nr 7-8, poz. 128).

Mając na względzie powyższe, stanowisko wyrażone przez organy obu instancji należy uznać za prawidłowe.

Warto przy tym zauważyć, że zgodnie z art. 27 u.r.p.r. - postępowania w sprawach potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy prowadzi się na podstawie jej przepisów. Mając na względzie powyższy przepis, obecnie organy orzekające o publicznoprawnym uprawnieniu do rekompensaty za mienie zabużańskie obowiązane są stosować przesłanki obowiązujące w dacie orzekania. Skoro [...] nie żyje, zatem jej uprawnienia związane z prawem do potwierdzenia rekompensaty za przedmiotowe mienie w tym "wskazanie" skarżącego stały się uprawnieniami jej spadkobierców. Należy raz jeszcze podkreślić, że w oparciu o zebrany materiał dowodowy nie sposób wywieść, że skarżący jest spadkobiercą [...].

Mając na względzie powyższe, należy się zgodzić z Ministrem Spraw Wewnętrznych i Administracji, który nie naruszył art. 27 w zw. z art. 3 ust. 1 i 2 u.r.p.r. i zgodnie z nimi wywiódł, że obecnie rekompensata za nieruchomości zabużańskie nie może być przyznana osobie wskazanej przez nieżyjącego następcę prawnego repatrianta i nie legitymującego się "wskazaniem" uprawnionych spadkobierców (art. 3 ust. 2 u.r.p.r.).

Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a.