I SA/Wa 318/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, asesor WSA Nina Beczek, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 7 grudnia 2022 r. nr SZ.gn.625.37.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 7 grudnia 2022 r. nr SZ.gn.625.37.2021 utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 22 lutego 2021 r. nr WS-III.7515.2.1.2019.RW umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 listopada 1954 r. nr L.Rol.U/1/Og/c/39/1/54 orzekającego o przejęciu mienia.

Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:

Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzeczeniem z 2 listopada 1954 r. przejęło na własność Skarbu Państwa mienie pozostałe po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz nieruchomości ziemskie niepozostające w faktycznym władaniu ich właścicieli, położone w gromadzie M., gmina T., pow. N., w tym grunty stanowiące własność T.G.

M.G. wnioskiem z 10 sierpnia 2016 r., sprecyzowanym 21 listopada 2016 r., wystąpił o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 2 listopada 1954 r. w części dotyczącej przejęcia gruntów należących do T.G. s. T., objętych Iwh [...], [...] i [...].

Wojewoda [...] decyzją z 22 lutego 2021 r. umorzył postępowanie z wniosku o stwierdzenie nieważności części ww. orzeczenia podnosząc, że wnioskodawca nie wykazał, że posiada przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa.

M.G. wniósł odwołanie od powyższej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi rozpoznając sprawę wskazał, że zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Art. 28 kpa stanowi natomiast, że stroną w postępowaniu administracyjnym jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. W konsekwencji przymiot strony w postępowaniu administracyjnym ma osoba, której dotyczy bezpośrednio to postępowanie lub w którym może być wydane orzeczenie godzące w jej prawem chronione interesy poprzez ograniczenie lub uniemożliwienie korzystania z przysługujących jej praw.

Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji o przejęciu na Skarb Państwa nieruchomości może zatem wystąpić były właściciel tej nieruchomości albo jego następcy prawni.

Organ zaznaczył, że orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 listopada 1954 r. przejęte zostały na własność Skarbu Państwa m.in. nieruchomości ziemskie niepozostające w faktycznym władaniu ich właścicieli, położone w gromadzie M., gm. T., pow. N., w tym nieruchomości stanowiące własność T.G.

Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów nadesłanych przez Archiwum Narodowe w K. wynika, że:

- w Iwh [...] na podstawie dekretu przekazania spadku po E. ze S.G. sporządzonego 17 stycznia 1939 r. sygn. akt [...], L. hip [...] wpisano prawo własności m.in. dla T.G. syna E. ze S.G. i l.G. (por. reprodukcja dekretu przyznania spadku w aktach sprawy);

- w Iwh [...] oraz Iwh [...] na podstawie wyroku z 3 marca 1914 r., [...] L.hip [...] wpisano prawo własności m.in. dla T.G. syna W.;

- w Iwh [...] widnieje zapis dotyczący T.G. syna D. dokonany na podstawie dekretu dziedzictwa po D.G. sporządzony przez Sąd Powiatowy w [...] 13 września 1916 r.

Minister zaznaczył, że konfrontując wskazane dane z wyjaśnieniami skarżącego, który podnosi, że jest spadkobiercą T.G. syna T. (por. postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z 18 sierpnia 2000 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po T.G. oraz kopia książeczki wojskowej T.G. syna T. - znajdujące się w aktach sprawy), nie można stwierdzić, że interes prawny w sprawie został przez wnioskodawcę wykazany. Wskazane dane nie potwierdzają bowiem, że nieruchomości ziemskie objęte Iwh [...], [...] i [...] stanowiły własność tego samego T.G., który był poprzednikiem prawnym wnioskodawcy. Słusznie wiec organ I instancji stwierdził, że M.G., będący następcą prawnym T.G. syna T. i T. nie wykazał posiadania interesu prawnego w przedmiotowej sprawie oraz umorzył wszczęte w tej sprawie postępowanie administracyjne.

Odnosząc się do podniesionego przez skarżącego zarzutu, że Wojewoda [...] nie zebrał materiału dowodowego w sprawie oraz obarczył M.G. odpowiedzialnością za "błędy" w dokumentacji sporządzonej przed laty, Minister wskazał, że zarzut ten nie jest zasadny. Wojewoda [...] podjął bowiem szereg działań, aby odszukać dokumentację archiwalną, która pozwoliłaby mu ustalić, kto był właścicielem gruntów objętych Iwh [...], [...] i [...], położonych w miejscowości, M. Niezgadzanie się przez skarżącego z treścią tych ustaleń, nie jest tożsame z naruszeniem art. 77 kpa.

Organ odwoławczy wyjaśnił dodatkowo, że wpisy w księgach hipotecznych (które to księgi - mocą art. LIV ustawy z dnia 11 października 1946 r. Przepisy wprowadzające Prawo rzeczowe i Prawo o księgach wieczystych - Dz. U. nr 57 poz. 321 ze zm. - przekształciły się w księgi wieczyste) korzystają z domniemania ich zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe - Dz. U. nr 57, poz. 319 ze zm., któremu obecnie odpowiada art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece - Dz. U. z 2022 r. poz. 1728 ze zm.). Wpisy te wywołują określone skutki prawne, w oparciu o które mogą być kształtowane stosunki prawne oraz rozstrzygane sprawy administracyjne. Usunięcie rozbieżności między stanem nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej i jej rzeczywistym stanem prawnym jest dopuszczalne tylko na drodze powództwa cywilnego, natomiast organy administracji publicznej nie są uprawnione do kwestionowania stanu prawnego wynikającego z treści ksiąg wieczystych i samodzielnego rozstrzygania o ich zgodności ze stanem rzeczywistym.

M.G. wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

1. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa;

2. art. 28 kpa poprzez odmówienie skarżącemu przymiotu strony.

W uzasadnieniu skargi skarżący przytoczył argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów wskazując w szczególności, że w toku postępowania wielokrotnie wskazywał, że bezsporną jest okoliczność utraty przez jego poprzednika prawnego - ojca T.G. - posiadania i własności nieruchomości gruntowej - gospodarstwa rolnego wraz z zabudowaniami - o powierzchni 11,5 ha położonej we wsi M. w ramach realizacji dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność państwa niepozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województw białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego, krakowskiego. Zarówno organ I jak i II instancji twierdzenia tego nie podważał, koncentrując się na zawartych w archiwalnych dokumentach danych dotyczących wstępnych T. (opisywanego jako syn D., W. lub I.). Jedynie różnica w oznaczeniu właścicieli nieruchomości co do imion ojca utwierdziła organy w przekonaniu o braku legitymacji skarżącego do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z 2 listopada 1954 r. Tymczasem skarżący wnosząc o podjęcie przez organ działań z urzędu wnioskował, by Wojewoda [...] ustalił oznaczenie nieruchomości wchodzących w skład gospodarstwa rolnego stanowiącego przed 1954 r. własność ojca skarżącego T.G., a przejętego przez Skarb Państwa na mocy powołanego orzeczenia, albowiem jedynie takie ustalenie pozwoliłoby w sposób jednoznaczny na przyporządkowanie do tego gospodarstwa (lub wykluczenie z niego) gruntów objętych Iwh [...], [...] i [...].

Skarżący podniósł, że Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi nie odniósł się do zarzutu, że nie jest on w stanie samodzielnie ustalić, dlaczego w oznaczeniach dotyczących działek objętych Iwh nr [...], [...] i [...] widnieją różne dane w zakresie linii wstępnych T.G. i aby przyznać lub wykluczyć okoliczność, czy wymienione działki wchodziły w skład gospodarstw rolnego T.G., ojca wnioskodawcy, ustalić należy, jakie oznaczenia Iwh - liczbę wykazu hipotecznego - posiadało owo gospodarstwo na dzień wywłaszczenia.

W świetle powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 7 grudnia 2022 r. oraz poprzedzająca ją decyzja z 22 lutego 2021 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Zaskarżoną decyzją Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z 22 lutego 2021 r. umarzającą, w trybie art. 105 § 1 kpa w związku z art. 28 kpa, postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 listopada 1954 r. nr L.Rol.U/1/Og/c/39/1/54 orzekającego o przejęciu mienia, w części dotyczącej nieruchomości położonych w miejscowości M., objętych lwh [...], lwh [...] oraz lwh [...] uznając, że M.G. nie mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tej decyzji we wskazanej części. Zdaniem organu nadzoru w sprawie nie wykazano, aby poprzednik prawny M.G. był właścicielem przedmiotowych nieruchomości.

Zdaniem Sądu stanowisko Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest prawidłowe.

W rozpoznawanej sprawie M.G. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z 2 listopada 1954 r. w części dotyczącej ww. nieruchomości objętych lwh [...], lwh [...] oraz lwh [...] podnosząc, że w dacie przejęcia stanowiły one własność jego poprzednika prawnego, tj. T.G. syna T. i T. i przejęcie mienia było bezpodstawne. Przedmiotowym orzeczeniem Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] działając na podstawie przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) oraz dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR (Dz. U. Nr 59, poz. 318), orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa szeregu nieruchomości pozostałych po osobach przesiedlonych do ZSRR i niepozostających w faktycznym władaniu, położonych w gromadzie M., gmina T., pow. N., w tym gruntów stanowiących własność T.G.

Wbrew twierdzeniom skarżącego ze zgromadzonego materiału dowodowego nie wynika jednak, aby ww. sporne nieruchomości objęte lwh [...], lwh [...] oraz lwh [...] stanowiły własność jego ojca – T.G. syna T. i T. Innymi słowy brak jest dokumentów potwierdzających tytuł prawny do przedmiotowych nieruchomości przysługujący poprzednikowi prawnemu M.G.

Zauważyć należy, że z analizy dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, w tym dokumentów nadesłanych przez Archiwum Narodowe w K. stanowiących podstawę wpisu prawa własności wynika, że w Iwh [...] na podstawie dekretu przekazania spadku po E. ze S.G. z 17 stycznia 1939 r., sygn. [...], L. hip [...] prawo własności wpisano m.in. dla T.G. syna E. ze S.G. i l.G.. W Iwh [...] oraz Iwh [...] na podstawie wyroku z 3 marca 1914 r., [...] L.hip [...] wpisano prawo własności m.in. dla T.G. syna W. W Iwh [...] widnieje ponadto zapis dotyczący T.G. syna D. dokonany na podstawie dekretu dziedzictwa po D.G. sporządzony przez Sąd Powiatowy w [...] 13 września 1916 r.

Żaden z powyższych wpisów dotyczących prawa własności ww. nieruchomości – jak słusznie zauważył organ nadzoru - nie dotyczy poprzednika prawnego skarżącego, tj. T.G. syna T. i T. Nie ulega przy tym wątpliwości, że wpisy w księgach wieczystych (hipotecznych) korzystają z domniemania ich zgodności z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece). Organy administracji publicznej nie są uprawnione do kwestionowania stanu prawnego wynikającego z treści ksiąg wieczystych i samodzielnego rozstrzygania o ich zgodności ze stanem rzeczywistym. Usunięcie ewentualnych rozbieżności między stanem nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej i jej rzeczywistym stanem prawnym jest dopuszczalne tylko na drodze powództwa cywilnego.

Słusznie zatem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi uznał, że znajdujące w się w aktach sprawy dokumenty nie potwierdzają tytułu własności do przedmiotowych nieruchomości objętych lwh [...], lwh [...] oraz lwh [...] przysługującego poprzednikowi prawnemu skarżącego. Zgodzić się należy z twierdzeniami organu nadzoru, że tytułu własności do przedmiotowych nieruchomości nie można wywieść z powoływanych przez skarżącego dokumentów, w tym m.in. z dokumentów spadkowych (postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 18 sierpnia 2000 r. sygn. akt [...] oraz z 26 maja 2011 r. sygn. akt [...] dotyczące stwierdzenia nabycia spadku po T.G. oraz O.G., dekret dziedzictwa z 2 maja 1919 r.), z dokumentacji przesiedleńczej, zeznań świadka A.H., czy też z kopii książeczki wojskowej T.G. syna T., jak również z korespondencji prowadzonej przez skarżącego z Archiwum Narodowym w K. Z dokumentów tych nie wynika, że nieruchomości ziemskie objęte Iwh [...], lwh [...] i lwh [...] stanowiły własność T.G. syna T. i T. będącego poprzednikiem prawnym M.G.

W świetle powyższego stwierdzić należy, że prawidłowo organ nadzoru uznał, że zaistniały przesłanki uzasadniające umorzenie niniejszego postępowania dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia z 2 listopada 1954 r. w części dotyczącej ww. nieruchomości, w trybie art. 105 § 1 kpa. Nie ulega wątpliwości, że M.G. nie wykazał, że przedmiotowe nieruchomości stanowiły własności jego poprzednika prawnego, a tym samym, że posiada interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa w postępowaniu o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia ww. części. Zaskarżona decyzja jest więc zgodna z prawem.

Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się naruszenia powołanych przez skarżącego przepisów kpa. Postępowanie przeprowadzone zostało zgodnie z regułami określonymi w kodeksie. Minister prawidłowo ustalił, dla potrzeb postępowania nadzorczego, stan faktyczny w sprawie, zebrał i rozpatrzył materiał dowodowy, w tym materiał archiwalny jaki udało się zgromadzić oraz wyjaśnił motywy, jakimi kierował się wydając decyzję. Uzasadnił przy tym przekonująco swoje stanowisko. Istotne przy tym jest, że w niniejszym postępowaniu – wbrew zarzutom skarżącego – brak było podstaw do podjęcia przez organ działań mających na celu ustalenie oznaczenia nieruchomości będących własnością jego ojca. Oczywiste jest, że wnioskodawca występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji ma obowiązek wykazać interes prawny do skutecznego złożenia wniosku, a więc to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia ewentualnych kwestii związanych z oznaczeniem nieruchomości, czy też danych dotyczących poprzedników prawnych. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i podlega oddaleniu.

W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.