I SA/Wa 3059/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik, Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.), Asesor WSA Anna Fyda - Kawula, , po rozpoznaniu w dniu 20 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi W. D. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] października 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2021 r., nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz W. D. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Postanowieniem z [...] października 2021 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpatrzeniu zażalenia W. D., utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2021 r., nr [...], o odmowie wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] grudnia 2013 r.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym i prawnym;

Pismem z [...] listopada 1990 r. D. L. wystąpiła do Urzędu Rejonowego w [...] o ustalenie rekompensaty za pozostawioną poza obecnymi granicami państwa nieruchomość położoną we [...] przy ul. [...] nr [...]. Do wniosku dołączyła orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] sierpnia 1945 r. stwierdzające, że A. D pozostawił we [...] przy ul. [...] nr [...] dom mieszkalny drewniany, 1 - izbowy, stajnię i wozownię drewnianą z komórką i 4 wozy asenizacyjne na placu o powierzchni 100 sążni.

Na mocy postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] z [...] września 1991 r., sygn. akt [...], spadek po A. D. zmarłym [...] grudnia 1979 r. nabyli na podstawie ustawy żona A. P. oraz dzieci I. S., D. L. oraz W. D. po 1/4 części każde z nich.

Decyzją z [...] grudnia 2013 r., nr [...] Wojewoda [...] potwierdził D. L. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. nieruchomości położonej we [...] na [...] przy ul. [...] nr [...].

Wnioskiem z [...] lipca 2019 r. W. D. wystąpił do Wojewody [...] o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia przez A. D. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.

Wnioskiem z [...] marca 2021 r. W. D. wystąpił do Wojewody [...] o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] nr [...] z [...] grudnia 2013 r. We wniosku podniósł, że o fakcie prowadzonego postępowania dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. D. dowiedział się w dniu [...] marca 2021 r. "z korespondencji mailowej z tut. urzędem". Jako podstawę wznowienia wnioskodawca podał art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. (strona bez własnej winy nie brała udziału w postępowaniu).

Postanowieniem z [...] lipca 2021 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił wznowienia postępowania zakończonego ostateczną decyzją tego samego organu nr [...] z [...] grudnia 2013 r. podnosząc, że wniosek o wznowienie został złożony po terminie określonym w art. 148 § 1 k.p.a.

Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł W. D..

Postanowieniem z [...] października 2021 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy postanowienie Wojewody [...] z [...] lipca 2021 r. o odmowie wznowienia postępowania.

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ podniósł, że z wnioskiem o wznowienie postępowania zakończonego decyzją z [...] grudnia 2013 r. W. D. wystąpił [...] marca 2021 r. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że o fakcie prowadzonego postępowania dotyczącego potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości przez A. D. dowiedział się w dniu [...] marca 2021 r. "z korespondencji mailowej z tut. urzędem".

Odnosząc się do powyższego Minister zauważył, że pismem z [...] lipca 2019 r. W. D. wniósł o przyznanie rekompensaty za majątek pozostawiony we [...] przez A. D. wskazując jednocześnie, że jego siostra D. L. prowadziła przed Wojewodą [...] postępowanie w tej sprawie.

Zdaniem organu odwoławczego, powyższe oznacza, że oświadczenie z [...] marca 2021 r. zawiera informacje niezgodne ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Z treści wniosku W. D. z [...] lipca 2019 r. wynika bowiem, że miał wiedzę, że postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty wszczęte na wniosek jego siostry zostało zakończone. W ocenie Ministra, potwierdza to również treść pełnomocnictwa z [...] stycznia 2018 r. udzielonego przez W. D. M. R.. W powołanym dokumencie W. D. upoważnił bowiem pełnomocnika do wglądu do akt sprawy dotyczącej nieruchomości pozostawionej we [...] przez A. D. oraz wskazał na to, że jego siostra prowadziła przed Wojewodą [...] postępowanie za tę nieruchomość. Minister podniósł, ze potwierdzeniem tych okoliczności jest treść maila skierowanego w dniu [...] marca 2021 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...]. Z powołanego maila wynika, że wnioskodawca miał wiedzę o wydaniu wobec jego siostry decyzji pozytywnej potwierdzającej prawo do rekompensaty. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, nie można uznać, że w sprawie spełniono przesłankę warunkującą wszczęcie postanowienia wznowieniowego, o której mowa w art. 148 § 2 k.p.a. Wniosek o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. został bowiem złożony po terminie wskazanym w art. 148 § 2 k.p.a.

Skargę na powyższe postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł W. D.. Powołanemu rozstrzygnięciu zarzucił naruszenie przepisów postępowania i prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

1) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 148 § 2 k.p.a. i art. 149 § 3 k.p.a. oraz art. 145 § 1 pkt 4 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy postanowienia o odmowie wznowienia postępowania w warunkach, w których zachodzą okoliczności będące podstawą do wznowienia,

2) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia na skutek sprzecznego z materiałem dowodowym twierdzenia, że skarżący wiedział o zakończeniu postępowania w stosunku do jego siostry,

3) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia wskutek przyjęcia, że skarżącemu, który zareagował na informację i wezwanie organu administracji publicznej, można następnie uniemożliwić realizację prawa, którego sposób wskazano mu w tym wezwaniu,

4) art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. poprzez przerzucenie na skarżącego błędów organu administracji publicznej w postaci niezapewnienia skarżącemu udziału w postępowaniu.

Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji.

W uzasadnieniu skargi podniesiono, że choć Minister stwierdził, że skarżący wiedział o zakończeniu postępowania wcześniej, to nie wskazał jednak żadnego elementu materiału dowodowego, z którego miałoby to wynikać. Nie wynika to bowiem, jak twierdzi organ odwoławczy, z pisma z [...] lipca 2019 r., które organ podaje na stronie 3 uzasadnienia zaskarżonego postanowienia. Wbrew twierdzeniu organu, w ww. piśmie skarżący wskazał jedynie, że wie, że siostra postępowanie prowadziła. Zgodnie zaś z art. 148 § 2 k.p.a. termin na złożenie wniosku o wznowienie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o zakończeniu postępowania. Tym samym, zdaniem skarżącego, Minister naruszył art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. Z akt sprawy wyciągnął bowiem wnioski, które z nich nie wynikają. Ponadto, organ nie wskazał, skoro twierdzi, że skarżący wiedział o zakończeniu postępowania, dlaczego skarżący wniosek złożył teraz.

W ocenie skarżącego, zaskarżone postanowienie narusza również art. 138 §1 pkt 1 w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. W mailu z 8 marca 2021 r. (dołączonego do wniosku o wznowienie) organ administracji wskazał skarżącemu, że może złożyć wniosek. Po tym zaś gdy skarżący zastosował się do wezwania, organy stwierdziły, że wniosek, złożono po terminie, wbrew wcześniejszym własnym twierdzeniom i wyciągając z materiału dowodowego wnioski, które z dokumentacji nie wynikają. Takie działanie narusza zasadę pogłębiania zaufania do organów władzy publicznej.

W ocenie skarżącego, Minister naruszył również art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 7 k.p.a. i art. 10 § 1 k.p.a. Organ stwierdził bowiem, że stronie pozbawionej udziału w postępowaniu na skutek działań organu nie należy się rozpatrzenie sprawy, choć zgodnie z uchwałą Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2017 r., I OPS 3/17, takie rozpatrzenie sprawy się należy. Organy nie mają natomiast prawa przerzucać własnych zaniedbań na strony postępowania, gdy strona spełni określone prawem warunki do wznowienia.

W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga okazała się zasadna.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane na podstawie art. 148 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz. 2069), zwanej dalej "k.p.a.", zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania (§ 1). Termin do złożenia podania o wznowienie postępowania z przyczyny określonej w art. 145 § 1 pkt 4 biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o decyzji (§ 2).

W utrwalonym orzecznictwie sądów administracyjnych zapadłym na tle powołanego przepisu trafnie przyjmuje się, że użyty w art. 148 § 2 k.p.a. zwrot "strona dowiedziała się o decyzji’’ należy rozumieć w ten sposób, że strona uzyskała informacje pozwalające zidentyfikować decyzję, której jej nie doręczono, w stopniu pozwalającym na sformułowanie żądania wznowienia postępowania. Innymi słowy, przez "dowiedzenie się o decyzji" należy rozumieć powzięcie wiedzy o samym fakcie wydania rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający złożenie podania o wznowienie. Chodzi więc o takie dane, jak nazwa organu, który decyzję wydał oraz sposób rozstrzygnięcia sprawy. Nie jest natomiast konieczne dokładne poznanie pełnej treści decyzji (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 4 grudnia 2019 r., II OSK 168/18, Lex nr 2778151). Za wystarczające uznaje się, że strona posiadła informację czego dana decyzja dotyczy (por. m.in. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 września 2011 r. sygn. akt II OSK 2407/10, Lex nr 1069058, 19 sierpnia 2010 r. sygn. akt II OSK 1296/09, Lex nr 746450, 6 maja 2009 r., II OSK 714/08, Lex nr 574438, 14 października 1999 r. sygn. akt IV SA 1662/97, Lex nr 48730).

W niniejszej sprawie organy uznały, że wnosząc podanie o wznowienie postępowania zakończonego ostateczną decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. skarżący nie zachował miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 2 k.p.a. Zdaniem organów, zebrany materiał dowodowy (wniosek skarżącego z [...] lipca 2019 r. o przyznanie rekompensaty, pełnomocnictwo z [...] stycznia 2018 r. oraz treść maila skierowanego do Wojewody w dniu [...] marca 2021 r.) nie potwierdza zawartego w podaniu o wznowienie oświadczenia, że o zakończeniu powyższego postępowania skarżący dowiedział się dopiero z korespondencji mailowej z organem z [...] marca 2021 r. Powyższe stanowisko organów kwestionuje skarżący podnosząc, że we wniosku z [...] lipca 2019 r. o przyznanie prawa do rekompensaty wskazał jedynie, że wie, że siostra postępowanie prowadziła. Zgodnie zaś z art. 148 § 2 k.p.a. termin na złożenie wniosku o wznowienie biegnie od dnia, w którym strona dowiedziała się o zakończeniu postępowania.

Po analizie zebranego materiału dowodowego Sąd podzielił stanowisko skarżącego, że wydając zaskarżone postanowienia organy obu instancji naruszyły art. 80 k.p.a. poprzez przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów i dowolne uznanie, że w znaczeniu wskazanym w art. 148 § 2 k.p.a. skarżący wiedzę o decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. miał już w dacie [...] lipca 2019 r., to jest w dniu złożenia wniosku o przyznanie prawa do rekompensaty. Na podstawie treści wniosku z [...] lipca 2019 r. i pełnomocnictwa z [...] stycznia 2018 r. nie sposób bowiem przyjąć, jak czyni to organ odwoławczy, że składając wniosek z [...] lipca 2019 r. skarżący miał wiedzę o zakończeniu postępowania zainicjowanego wnioskiem D. L.. Treść powołanych dokumentów potwierdza jedynie, że skarżący miał wiedzę o prowadzonym przez jego siostrę przed Wojewodą [...] postępowaniu o przyznanie rekompensaty za majątek pozostawiony przez A. D. i wyrażał chęć dołączenia się do tego postępowania. Powyższe okoliczności nie mieszczą się jednak, wbrew stanowisku organów, w hipotezie normy określonej w art. 148 § 2 k.p.a., która wymaga powzięcia przez wnioskodawcę wiedzy nie tyle o samym fakcie prowadzenia postępowania, lecz o fakcie wydania rozstrzygnięcia w sposób umożliwiający złożenie podania o wznowienie.

Z podanych wyżej przyczyn Sąd uznał, że skarżący nie uchybił określonemu w art. 148 § 2 k.p.a. terminowi na złożenie podania o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. Tym samym konieczne stało się uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu pierwszej instancji o odmowie wznowienia postępowania jako wydanych z istotnym naruszeniem art. 80 k.p.a. w zw. z art. 148 § 2 k.p.a.

Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 135 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r., poz. 329) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania (pkt 2 sentencji) orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 § 2 powołanej ustawy. Rozpatrzenie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło zaś na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 powołanej ustawy.

Rozpoznając sprawę ponownie organ uzna, że W. D. złożył wniosek o wznowienie postępowania zakończonego decyzją Wojewody [...] z [...] grudnia 2013 r. w terminie, o którym mowa w art. 148 k.p.a.