I SA/Wa 2797/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 lutego 2021 r. sprawy ze skargi S. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2020 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] listopada 2020 r., nr [...] , utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z [...] października 2020 r., nr [...] o odmowie przyznania S. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na C. K..

Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

S. S. w dniu 18 września 2020 r. zwrócił się do GOPS w W. z wnioskiem o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną ciotką - C. K. . Do wniosku dołączone zostało m.in. oświadczenie o sprawowanej nad ciotką opiece, świadectwa pracy oraz orzeczenie o ustalonym znacznym stopniu niepełnosprawności ciotki, wydane (na stałe) przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. 25 sierpnia 2020r. W treści orzeczenia zawarto zapis, że momentu powstania niepełnosprawności "nie da się ustalić" oraz, że "ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 25 czerwca 2020 r. ".

W następstwie rozpoznania tego wniosku Wójt Gminy W. decyzją z [...] października 2020 r odmówił przyznania S. S. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, podnosząc, że wnioskodawca nie jest osobą, na której - zgodnie z art. 17 ust. 1 pkt. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111) dalej "u.ś.r" - spoczywa obowiązek alimentacyjny wynikający z treści przepisów ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Podnosił ponadto, że z załączonego do wniosku orzeczenia nie wynika, by niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, który to warunek ustalony został w art. 17 ust 1b u.ś.r. Mimo zaś wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r. w sprawie K 38/14, uznającego ten przepis częściowo za nie konstytucyjny, organ musi stosować ustawę w kształcie w jakim ona nadal obowiązuje.

Od powyższej decyzji S. S. złożył do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w C. odwołanie, wnosząc o przyznanie mu wnioskowanego świadczenia. Wskazał, że jedyna siostra cioci (a jego matka) – T. S., posiada orzeczenie o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Z uwagi na własne schorzenia nie może opiekować się siostrą. Dlatego to on zamieszkał z ciotką, aby się nią opiekować, rezygnując jednocześnie z zatrudnienia.

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w C. decyzją z [...] listopada 2020 r. utrzymało decyzję Wójta Gminy W. w mocy.

Uzasadniając swoje stanowisko, Kolegium wskazało, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r, w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego tj. art. 128 i art. 129, jednoznacznie wskazuje krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, wprowadzając ograniczenie w odniesieniu do osób zobowiązanych do alimentacji. Treść powołanego artykułu u.ś.r jest jasna, a ustalenie zawartej w tym przepisie normy prawnej nie wymaga szczególnych zabiegów interpretacyjnych i jest możliwe przy zastosowaniu wyłącznie wykładni gramatycznej. Zatem brak obowiązku alimentacyjnego po stronie osoby ubiegającej się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie powołanych przepisów, stanowi negatywną przesłankę do przyznania takiego świadczenia.

Nie negując faktu, że wnioskodawca zajmuje się swoją ciotką i pomaga jej w bieżącym funkcjonowaniu, Kolegium stało na stanowisku, że jako siostrzeniec nie jest on osobą, na której ciąży, zgodnie z art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek alimentacyjny. Kolegium orzeka natomiast wyłącznie w oparciu o przepisy prawa, a te nie pozwalają na pozytywne dla skarżącego załatwienie sprawy.

Jednocześnie Kolegium nie podzieliło stanowiska organu pierwszej instancji, wskazując, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy, wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r., sygn. akt K 38/13 - w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Powyższą decyzję SKO w C. , S. S. zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenia art. 17 ust.1 i ust. 1a u.ś.r.

Skarżący ponownie wskazał, że jest jedyną osoba mogącą sprawować faktyczną opiekę nad 98 letnią ciocią, z którą razem mieszka. Ciocia oprócz niepełnosprawnej siostry - a jego mamy - nie ma żadnej innej rodziny, która mogłaby nią zająć. Od 2006 r. jest wdową i nie ma dzieci, a jego traktowała jak syna, dlatego przekazała mu gospodarstwo rolne wraz z zabudowaniami.

W ocenie skarżącego, nie można twierdzić, że jest on gorszym opiekunem tylko dlatego, iż nie jest obciążony obowiązkiem alimentacyjnym w stosunku do cioci. Jako siostrzeniec jest zstępnym jej siostry, a więc bliskim członkiem rodziny, należącym do kręgu spadkobierców ustawowych. Z tych względów wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Na wstępie wyjaśnić należy, iż sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.). Zgodne z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji był art. 17 u.ś.r, który to przepis w ust. 1 pkt 4 stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ustęp 1a art. 17 u.ś.r, zawiera dodatkowe warunki, które muszą być łącznie spełnione, aby było możliwe uzyskanie świadczenia, przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 4, inne niż spokrewnione w pierwszy stopniu z osobą wymagającą opieki. Wprowadza on mianowicie wymóg, by rodzice osoby wymagającej opieki nie żyli, zostali pozbawieni prawa rodzicielskich, byli małoletni lub legitymowali się znacznym stopniem niepełnosprawności (pkt 1); nie było innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, byli oni małoletni lub legitymowali się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (pkt 2).

Z przepisów tych wynika, że sprawowanie opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia aczkolwiek stanowią warunek konieczny uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, to nie jedyny. Z woli ustawodawcy prawo to bowiem może przysługiwać tylko osobie, na której ciąży względem osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Stosownie natomiast do art. 128 ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Kodeks rodzinny i opiekuńczy ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym, obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności, albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi, lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 ww. Kodeksu). Z unormowaniami tymi koresponduje właśnie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Tym samym, przepisy te – jak zasadnie wywodziło Kolegium - w konfrontacji z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego jednoznacznie wskazują katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, ograniczając go do osób zobowiązanych do alimentacji - według kolejności tego zobowiązania. W konsekwencji czego zobowiązany do alimentacji w dalszej kolejności może ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, jeżeli zobowiązany do alimentacji w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z uwagi na swój stan zdrowia lub inne obiektywnie weryfikowalne uwarunkowania, takiej pomocy świadczyć.

W rozpoznawanej sprawie nie jest kwestionowany i nie budzi wątpliwości fakt, że S. S. jest osobą bezrobotną. Ciotka C. K. (bezdzietna wdowa) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym na stale przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w P. w dniu 25 sierpnia 2020r., nr [...]. Ponadto tym samym orzeczeniem stwierdzono, że badana wymaga konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z zebranego materiału dowodowego wynika, również, że skarżący jest jedyną osobą, która sprawuje nad nią faktyczną opiekę, a opieka ta jest sprawowana całodobowo, 7 dni w tygodniu. Nie mniej jednak jako siostrzeniec, nie należy on do kręgu podmiotów wymienionych w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Nie ciąży bowiem na nim wobec ciotki obowiązek alimentacyjny. Z treści tych przepisów wynika zaś jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Dalsze pokrewieństwo w linii bocznej wyklucza możliwość przyznania świadczenia i to niezależnie od tego, czy osoba wnioskująca sprawuje rzeczywistą opiekę, ani też od tego, czy istnieją krewni w linii prostej, którzy taką opiekę sprawują i potencjalnie mogą lub nie mogą ubiegać się o świadczenie. Intencją ustawodawcy nie było bowiem wspieranie wszystkich osób, które dobrowolnie podejmują się opieki nad niepełnosprawnym członkiem szeroko rozumianej rodziny. Powyższego nie może zmienić okoliczność, że ciotka jest dla skarżącego osobą bliską i tylko on może sią nią zaopiekować, bowiem w ich rodzinie nie ma osób, które tej opieki by się podjęły, czy też były do niej zobowiązane. Moralny obowiązek opieki i dostarczania środków życiowych nie jest wystarczający do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.

Z tych względów zarzut naruszenia art. 17 ust.1 i ust. 1a u.ś.r pozbawiony jest, usprawiedliwionych podstaw. Również niezasadnym jest powoływanie się przez skarżącego na fakt należenia przez niego do kręgu spadkobierców C. K.. Przepisy księgi IV Kodeksu cywilnego dotyczące spadków, nie mają bowiem w tej sprawie zastosowania.

Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji.