I SA/Wa 2345/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.), Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 29 lipca 2022 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy W. z [...] maja 2021 r. nr [...].

Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z 16 lipca 2021 r., nr SKO.4000-1085/2021, po rozpatrzeniu odwołania A. S., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 20 maja 2021 r., nr 4141/3/D/2021, w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywanych przez osobę uprawnioną.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskiem z 3 grudnia 2020 r. A. S. (dalej jako skarżący) wystąpił do Wójta Gminy W. o umorzenie świadczeń z funduszu alimentacyjnego wypłaconych osobie uprawnionej.

Organ I instancji ustalił, że skarżący ma 64 lata i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w dzierżawionym od siostry letniaku, składającym się z jednego pomieszczenia opalanego z pieca węglowego, do którego doprowadzona jest bieżąca woda i wc. W czynnościach życia codziennego pomaga mu ojciec S. S., lat 88. Skarżący legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności na podstawie orzeczenia z [...] października 2020 r. na czas określony do [...] grudnia 2022 r. Jest po przebytym wypadku komunikacyjnym, cechującym się trwałym niedowładem prawej kończyny dolnej ze znacznym uszkodzeniem ruchomości stawu i chodu.

Ustalił także, że skarżący pobiera rentę rolniczą, z której dokonywane są tytułem zajęcia komorniczego sygn. akt [...] potrącenia:

- w kwietniu 2019 r. brak potrąceń;

- od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie po 584,06 zł;

- od 1 października 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie po 594,06 zł;

- od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w kwocie po 632, 75 zł;

Ustalona renta po potrąceniu komorniczym wynosi 1097,16 zł.

W okresie od 22 grudnia 2019 r. do 22 grudnia 2020 r. skarżący uzyskał jednorazowy dochód z tytułu odszkodowania w kwocie 29.395,79 zł.

Organ ustalił dochód skarżącego na kwotę 4.222,56 zł miesięcznie, zaś łączne wydatki związane z opłatami i zakupem leków na kwotę 2.672,75 zł miesięcznie.

Po rozpatrzeniu powyższego wniosku Wójt Gminy W. decyzją z 28 grudnia 2020 r., nr 4141/4/D/2020, odmówił umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywanych przez osobę uprawnioną.

Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego Samorządowe Kolegium Odwoławcze

w Siedlcach decyzją z 19 lutego 2021 r., nr SKO.4000-217/2021, uchyliło decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Ponownie rozpatrując sprawę organ I instancji wystąpił do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o podanie stanu aktualnej egzekucji komorniczej prowadzonej wobec dłużnika A. S. Ponadto wezwał skarżącego do złożenia dokumentów potwierdzających przebytą rehabilitację oraz ponoszone koszty związane z leczeniem (pismo odebrał skarżący w dniu 19 marca 2021 r.).

Z pisma Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. z [...] marca 2021 r. wynika, że egzekucja z tytułu alimentów zaległych na rzecz wierzycieli jest częściowo skuteczna. Dokonywane są co miesiąc potrącenia ze świadczenia pobieranego przez dłużnika z KRUS w kwocie 632,75 zł. Ponadto, wobec dłużnika toczy się jeszcze jedno postępowanie alimentacyjne na rzecz wierzyciela P. S. Zadłużenie tytułem alimentów zaległych wynosi 5.873,33 zł.

Z ww. pisma wynika również, iż alimenty zaległe na rzecz wierzyciela wynoszą 63.790,00 zł, świadczenia wypłacone z FA – 9.351,41 zł, odsetki zaległe - 37,30 zł, zaległa zaliczka alimentacyjna - 4.641,00 zł, opłata egzekucyjna -1.1672,96 zł.

Następnie Wójt Gminy W. decyzją z 20 maja 2021 r., nr 4141/3/D/2021, ponownie odmówił skarżącemu umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywanych przez osobę uprawnioną.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że skarżący utrzymuje się z renty z KRUS w związku z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności w łącznej wysokości 1.729,91 zł plus odszkodowanie w wysokości 29.395,79 zł - co daje średnio miesięcznie dochód w wysokości 4.222,56 zł. Potrącenie komornicze na zadłużenie alimentacyjne wynosi 632,75 zł. Miesięczne koszty utrzymania skarżącego wynoszą 2.702,75 zł.

Podkreślił, że do dnia złożenia wniosku o umorzenie należności skarżący nie wykazał chęci spłaty - w żaden możliwy sposób - zobowiązania wynikającego z wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na osoby uprawnione, tj. na S. G. i S. D.

Zauważył także, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna w związku z posiadanym orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności. Jednak okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. Istnieje możliwość spłaty, gdyż skarżący posiada rentę.

Wskazał też, iż otrzymane przez skarżącego odszkodowanie w kwocie 29.395,79 zł mogło zaspokoić jego zadłużenie wobec Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W., które wraz z odsetkami ustawowymi wynosi na dzień wydania decyzji kwotę 13.066,50 zł.

Zaznaczył, że trudna sytuacja finansowa, brak pracy, niekorzystna sytuacja zdrowotna jest cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny. Umorzenie należności z tej przyczyny czyniłoby martwą regulację o obowiązku zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego organowi właściwemu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego.

Następnie wskazał, że 18 marca 2021 r. wezwano skarżącego do przedstawienia dowodów potwierdzających przebytą rehabilitację i ponoszone koszty leczenia.

Jednak do dnia wydania decyzji skarżący nie przedstawił żadnego dokumentu, rachunku, czy faktury potwierdzającej wydatki poniesione we własnym zakresie na leczenie związane z niepełnosprawnością powstałą po wypadku.

Ponadto, organ zwrócił się do Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w G. o podanie stanu aktualnej egzekucji. Z informacji uzyskanych od Komornika Sądowego wynika, że poza zadłużeniem z tytułu wypłaconych świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz z funduszu alimentacyjnego, skarżący posiada zadłużenie na rzecz wierzyciela w wysokości 63.790,00 zł oraz toczy się przeciwko skarżącemu jeszcze jedno postępowania alimentacyjne na rzecz wierzyciela P. S, z którego zadłużenie wynosi 5.873,33 zł.

Zatem, ewentualne umorzenie zaległości wobec Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. z tytułu wypłaconych świadczeń alimentacyjnych osobom uprawnionym, nie wpłynie faktycznie na obecną sytuację dochodową skarżącego, gdyż Komornik Sądowy utrzyma zajęcie egzekucyjne z KRUS, aby zaspokoić roszczenia wierzycieli.

Organ zaznaczył, że obowiązek alimentacyjny ciąży na każdym z rodziców. Obowiązek alimentacyjny obciąża rodziców nie tylko, gdy ich sytuacja życiowa i materialna jest dobra, ale także wówczas, gdy są oni pozbawieni stałego źródła dochodu. Fakt wypłaty przez Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej świadczeń z zaliczki alimentacyjnej oraz z funduszu alimentacyjnego na rzecz zasądzonych alimentów dla osób uprawnionych – G. S. i D. S., nie zwalnia skarżącego z obowiązku alimentacyjnego wobec własnych dzieci. Skoro dłużnik nie wywiązywał się ze swoich zobowiązań - to powinien mieć świadomość, że jego zadłużenie będzie wzrastać i powinien liczyć się z koniecznością spłaty tych należności.

Od powyższej decyzji skarżący złożył odwołanie - zarzucając decyzji organu

I instancji obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust 1 ustawy ustawa z dnia 7 września 2007 r, o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877) poprzez niewłaściwą jego wykładnię polegającą na przyjęciu, że jego przypadku nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymanych przez osobę uprawnioną oraz obrazę przepisów postępowania, w tym naruszenie art. 7, art. 75 § 1 i art. 8 k.p.a. poprzez załatwienie sprawy bez dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego i nie zebranie całego materiału dowodowego, tj. niewyjaśnienie jego sytuacji finansowej i życiowej. Ponadto zarzucił organowi prowadzenie postępowania w sposób dyskredytujący jego zaufanie do władzy publicznej, co polegało na zupełnie dowolnym ustaleniu miesięcznego dochodu na kwotę 4.222,56 zł w sytuacji, gdy faktyczny dochód wynosi 1.729,91 zł i jest pomniejszony o kwotę 632,75 zł z tytułem potrącenia komorniczego.

W dniu 2 lipca 2021 r. do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach wpłynęło pismo skarżącego z 30 czerwca 2021 r. potwierdzające przebytą rehabilitację związaną z niepełnosprawnością spowodowaną wypadkiem komunikacyjnym we wrześniu 2016 r. Do pisma skarżący dołączył obszerną ilość załączników.

Po rozpatrzeniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach decyzją z 16 lipca 2021 r., nr SKO.4000-108/2021, utrzymało w mocy decyzję organu

I instancji.

W uzasadnieniu decyzji Kolegium wskazało, że ustawa o pomocy osobom uprawnionym do alimentów przewiduje dwie przesłanki umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

Pierwsza - określana jako przesłanka skutecznej egzekucji świadczeń - określona została w art. 30 ust. 1 ustawy. Zgodnie z tym przepisem organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Druga przesłanka tzw. trudna sytuacja dochodowa dłużnika określona została w art. 30 ust. 2 ustawy. Według tego przepisu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

Kolegium wskazało, że postępowanie egzekucyjne w sprawie skarżącego prowadzonej na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w S. z [...] czerwca 2008 r., sygn. akt [...], zaopatrzony w klauzulę wykonalności z 18 lutego 2009 r. oraz postanowienia Sądu Rejonowego w G. z [...] lipca 2005 r., sygn. akt [...], było skuteczne:

- w okresie od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie po 584,06 zł;

- od 1 października 2019 r. do 29 lutego 2020 r. w kwocie po 594,06 zł;

- od 1 marca 2020 r. do 30 kwietnia 2020 r. w kwocie po 632,75 zł;

- od 1 maja 2019 r. do 30 września 2019 r. w kwocie po 584,06 zł.

Na dzień wydania decyzji organu I instancji całkowite zadłużenie skarżącego wobec Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w W. wynosi 13.066,50 zł, a egzekucja jest częściowo skuteczna.

Zauważyło, że organ I instancji rozważył kwestię ewentualnego umorzenia wnioskowanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego przy zastosowaniu regulacji

art. 30 ust 2 ustawy.

Zawarty w przepisie art. 30 ust. 1-2 ustawy zwrot "organ może" - oznacza, że decyzja podejmowana w przedmiocie umorzenia należności z tytułu świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest decyzją uznaniową. Działanie w ramach uznania nie oznacza dowolności rozstrzygnięcia organu, ale wykazanie, że nie ma podstaw do pozytywnego załatwienia wniosku strony, przy uwzględnieniu przesłanek stawianych przez przepis.

Podniosło, że literalne brzmienie art. 30 ust 2 ustawy, tj. przy zastosowaniu przesłanki umorzenia świadczeń z funduszu alimentacyjnego wskazuje, iż organ I instancji oceniając możliwość umorzenia tych należności ocenia sytuację wnioskującego w oparciu o jego sytuację dochodową i rodzinną.

Przy czym instytucja umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego na podstawie art. 30 ust. 2 ustawy jest wyjątkowa. Oznacza to, że w sytuacji osoby występującej o podjęcie takiej decyzji muszą wystąpić szczególne okoliczności. Obowiązek alimentacyjny zgodnie z art. 128 i 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w przypadku rodziców w stosunku do ich dzieci ma charakter obligatoryjny. Zgodnie z zasadą pomocniczości system zabezpieczenia społecznego nie ma na celu zwolnienia w całości rodzica z ponoszenia kosztów utrzymania dzieci, bowiem Państwo ma wspierać, a nie zastępować w alimentacji osoby do tego zobowiązane. Zatem wypłata osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego w miejsce przyznanych mu od rodzica alimentów nie stanowi zwolnienia tego rodzica z jego obowiązku. Świadczenia z funduszu alimentacyjnego, to świadczenia wypłacane w zastępstwie dłużnika pod tytułem zwrotnym. Nie ma więc żadnego powodu by obowiązek zwrotu zapłaconych za dłużnika alimentacyjnego kwot podlegał łagodniejszemu reżimowi niż obowiązek alimentacyjny. Nawet wyjątkowo trudna sytuacja finansowa, która jest efektem nie zawinionych działań zobowiązanego do utrzymania dziecka, nie powinna stanowić przyczyny jego zwolnienia z obowiązku zwrotu wypłaconych za niego alimentów. Umorzenie należności powinno mieć miejsce, gdy sytuacja dochodowa zobowiązanego lub jego rodziny nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być efektem czynników obiektywnych, na które odwołujący nie ma wpływu.

Kolegium zauważyło także, że dokonując wykładni sformułowania "uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną" dłużnika alimentacyjnego należy mieć na względzie definicję dłużnika alimentacyjnego zawartą art. 2 pkt 3 ustawy. Według tego przepisu dłużnik alimentacyjny to osoba zobowiązana do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna. Oznacza, że co do zasady każdy dłużnik alimentacyjny wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też nieuzyskiwanie dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Sytuacja dochodowa dłużnika w postępowaniu dotyczącym umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego powinna być analizowana przy uwzględnieniu faktu, że dłużnik alimentacyjny co do zasady jest osobą borykającą się z trudnościami finansowymi. Sytuacja rodzinna i dochodowa dłużnika ubiegającego się o umorzenie należności musi go więc wyróżniać spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala dłużnikowi na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Taki stan powinien być efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu.

Przy czym przepis art. 30 ust. 2 ustawy powinien być interpretowany w sposób ścisły, a nie rozszerzający, gdyż obowiązek alimentacyjny ciąży bezwzględnie na każdym z rodziców, a alimenty służą realizacji ochrony dobra dziecka poprzez zapewnienie środków na jego godziwe utrzymanie, wychowywanie czy edukację. Dobro dziecka jest wartością najwyższą i podlega konstytucyjnej ochronie ze strony państwa. Fakt wypłaty przez Państwo świadczeń z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby małoletniej z tytułu zasądzonych alimentów, nie zwalnia zobowiązanego z obowiązku alimentacji wobec własnego dziecka. Każde umorzenie zadłużenia alimentacyjnego powoduje przerzucenie na wszystkich członków społeczeństwa kosztów utrzymania dzieci dłużników alimentacyjnych. W takiej sytuacji, gdzie brak jest szczególnie uzasadnionej okoliczności uzasadniającej umorzenie, byłoby to sprzeczne z założeniami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów i prowadziłoby do niedozwolonej, bowiem rozszerzającej interpretacji przesłanek z art. 30 ust. 2 ustawy.

Umorzenie należności na podstawie ww. unormowania powinno mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa i rodzinna zobowiązanego nie pozwala mu na wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

SKO podniosło, iż bezspornym jest fakt, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna. We wrześniu 2016 r. uległ on wypadkowi komunikacyjnemu. Z karty leczenia szpitalnego z [...] kwietnia 2021 r. wynika, że przeszedł zakażenie SARS-CoV-2 powikłane wirusowym zapaleniem płuc, leczy się na nadciśnienie tętnicze, przerost gruczołu krokowego oraz ma powikłania skutkujące niewielkim niedowładem kończyny dolnej prawej. Posiada znaczny stopień niepełnosprawności i z tego tytułu uzyskuje rentę z KRUS, która po potrąceniu komorniczym wynosi 1.090,00 zł.

Następnie stwierdziło - odnosząc się do okoliczności wliczenia do dochodu skarżącego otrzymanego przez niego jednorazowego odszkodowania w wysokości 29.395,79 zł - że organ I instancji prawidło przyjął, że kwota odszkodowania stanowi dochód skarżącego. Jednak na dzień wydawania zaskarżonej decyzji organ I instancji winien przyjąć dochód w kwocie 1.097,16 zł.

W dalszej części uzasadnienia Kolegium zauważyło, że ulgę w postaci umorzenia części lub całości należności ustawodawca przewidział w sytuacji stwierdzenia przez organ właściwy wierzyciela trudnej sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, która uniemożliwia mu spłatę ciążących zobowiązań. Jednakże zagwarantowana ustawowo uznaniowość administracyjna, nie oznacza automatycznego umarzania ciążącej na dłużniku należności, ale pozwala organowi administracji na samodzielną ocenę okoliczności uzasadniających zastosowanie takiej ulgi w określonych granicach przy uwzględnieniu jego sytuacji dochodowej i rodzinnej.

Podsumowując uznało, że organ I instancji nie naruszył granic uznania administracyjnego. Decyzja nie posiada cech dowolności, bowiem została poprzedzona administracyjnym postępowaniem wyjaśniającym przeprowadzonym zgodnie z przepisami k.p.a. - w tym art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., jak też przepisami ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów.

Skarżący w dniu 2 lipca 2021 r. dołączył szereg dokumentów, na podstawie których możliwa była wnikliwa ocena sytuacji osobistej i zdrowotnej. Jednak większość dołączonych przez skarżącego dokumentów nie może stanowić podstawy do pozytywnego rozpatrzenia wniosku z 3 grudnia 2020 r.

Egzekucja komornicza jest prowadzona od 2005 r. i jest częściowo skuteczna, a skarżący aktualnie nie ponosi szczególnie wysokich kosztów leczenia czy zakupu leków. Natomiast dokumenty dotyczące ponoszonych kosztów związanych ze stratami w gospodarstwie rolnym, czy ponoszonych kosztów związanych naprawami drukarki czy zakupem papieru lub też wysokimi kosztami zakupu paliwa do samochodu i etc. - nie są szczególną okolicznością, o której mowa w art. 30 ust 2 ustawy.

Organ I instancji nie skorzystał z uprawnienia wynikającego z art. 30 ust. 2 ustawy i w wyniku rozpoznania sytuacji skarżącego uznał, że nie ma podstaw do umorzenia należności, do której zwrotu jest on zobowiązany. Niewątpliwie sytuacja zdrowotna i finansowa skarżącego jest trudna. Jednak z tymi problemami skarżący zmaga się od kilku lat. Aktualnie skarżący posiada stały dochód, który pozwała na comiesięczną spłatę zadłużenia.

Na decyzję Samorządowe Kolegium Odwoławczego w Siedlcach skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył A. S. - zarzucając zaskarżonej decyzji:

1) obrazę przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów - poprzez niewłaściwą jego wykładnię, polegająca na przyjęciu, że :

a) w przypadku odwołującego A. S. nie ma podstaw do umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywanych przez osobę uprawnioną,

b) sytuacja dochodowa A. S. nie jest wyjątkowy i pozwala mu na wywiązywanie się przez niego z ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego.

2) obrazę przepisów postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wydanie zaskarżonej decyzji, tj.:

a) art. 7 k.p.a. poprzez załatwienie przedmiotowej sprawy bez dokładnego wyjaśnienia jej stanu faktycznego oraz nie uwzględnienie przy jej załatwieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli;

b) art. 7 k.p.a. w zw. z art 75 § 1 k.p.a. poprzez nie podejmowanie wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i niezebranie całego materiału dowodowego, tj. niewyjaśnienie w sposób bezsporny i niebudzący wątpliwości faktycznej sytuacji finansowej i życiowej skarżącego;

c) art. 8 k.p.a. poprzez prowadzenie postępowania w sposób dyskredytujący zaufanie skarżącego do władzy publicznej, co polegało na zupełnie dowolnym ustaleniu miesięcznego dochodu skarżącego na kwotę 4.222,56 zł, w sytuacji gdy miesięczny dochód skarżącego, to kwota otrzymywanej renty w wysokości 1.729,91 zł, z której dokonywane jest potrącenie komornicze na zadłużenie alimentacyjne w kwocie 632,75 zł.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości z uwagi na naruszenie wskazanych przepisów, które miały istotni wpływ na wynik sprawy oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Siedlcach wniosło o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione

w zaskarżonej decyzji.

Wnioskiem dowodowym z 22 lipca 2022 r. pełnomocnik skarżącego wniosła

o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów wymienionych w tym wniosku i do niego załączonych na okoliczność ich treści oraz celem wykazania, iż skarżący jest w trudnej sytuacji materialnej, dochodowej i zdrowotnej co uzasadnia umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego oraz celem wykazania, iż skarżący przekazywał swoim dzieciom i ich matce środki na utrzymanie i tym samym wykonywał swój obowiązek alimentacyjny.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja, jaki i poprzedzająca ją decyzji organu I instancji, naruszają prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z 16 lipca 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy W. z 20 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności

z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego otrzymywanych przez osobę uprawnioną.

Podstawą prawną wydanych w sprawie rozstrzygnięć jest ustawa z dnia

7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2021 r., poz. 877), dalej jako ustawa.

Zgodnie z art. 2 pkt 3, 9, 10 i 11 ustawy - dłużnik alimentacyjny oznacza osobę zobowiązaną do alimentów na podstawie tytułu wykonawczego, przeciwko której egzekucja okazała się bezskuteczna (pkt 3); organ właściwy dłużnika oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania dłużnika alimentacyjnego (pkt 9); organ właściwy wierzyciela oznacza wójta, burmistrza lub prezydenta miasta właściwego ze względu na miejsce zamieszkania osoby uprawnionej (pkt 10); osoba uprawniona oznacza osobę uprawnioną do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (pkt 11).

Stosownie do art. 2 pkt 4 ustawy dochód oznacza dochód, o którym mowa w przepisach ustawy o świadczeniach rodzinnych.

W myśl art. 3 pkt 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: a) przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, art. 30b, art. 30c, art. 30e i art. 30f ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, b) dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, c) inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych.

W świetle art. 27 ust. 1 ustawy dłużnik alimentacyjny jest obowiązany do zwrotu organowi właściwemu wierzyciela należności w wysokości świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego osobie uprawnionej, łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.

Według art. 30 ust. 1 ustawy organ właściwy dłużnika może umorzyć należności, o których mowa w art. 28 ust. 1 pkt 1, 2 i 4 ustawy, w łącznej wysokości:

1) 30%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 3 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

2) 50%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 5 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów;

3) 100%, jeżeli egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest skuteczna przez okres 7 lat w wysokości miesięcznej nie niższej niż wysokość zasądzonych alimentów.

Zgodnie zaś z ust. 2 tego artykułu organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną.

W niniejszej sprawie organ I instancji ustalił, że skarżący ma 64 lata, prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Zamieszkuje w dzierżawionym od siostry letniaku, składającym się z jednego pomieszczenia opalanego z pieca węglowego, do którego doprowadzona jest bieżąca woda i wc. Skarżący posiada znaczny stopnień niepełnosprawności na czas określony do [...] grudnia 2022 r. Brał udział w wypadku komunikacyjnym, którego skutkiem jest trwały niedowład prawej kończyny dolnej ze znacznym uszkodzeniem ruchomości stawu i chodu. W czynnościach życia codziennego pomaga mu 88-letni ojciec – S. S. Skarżący pobiera rentę rolniczą w wysokości 1.729,91 zł, z której dokonywane są potrącenia tytułem zajęcia komorniczego. Po potrąceniu komorniczym renta wynosi 1.097,16 zł. Uzyskał on również jednorazowy dochód z tytułu odszkodowania w kwocie 29.395,79 zł.

Organ I instancji ustalił dochód skarżącego na kwotę 4.222,56 zł oraz łączne wydatki związane z opłatami i zakupem leków na kwotę 2.702,75 zł. Podkreślił, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna, ale okoliczność ta nie oznacza sama przez się spełnienia przesłanek warunkujących umorzenie należności. W ocenie organu istnienie możliwość spłaty zadłużenia, gdyż skarżący posiada rentę z KRUS. Ponadto trudna sytuacja finansowa, brak pracy, niekorzystna sytuacja zdrowotna jest cechą większości zobowiązanych, za których świadczenia wypłaca fundusz alimentacyjny.

Powyższe ustalenia i ocenę organu pierwszej instancji podzielił w całości organ odwoławczy.

Jednakże organ - ustalając dochód skarżącego - nie wziął pod uwagę tego, że skarżący odszkodowanie w wysokości 29.395,79 zł, które w całości przeznaczył na pokrycie kosztów leczenia, otrzymał jednorazowo w kwietniu 2020 r., a wniosek

o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego złożył w dniu [...] grudnia 2020 r.

Zgodnie zaś z art. 8 ust. 11 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U z 2021 r., poz. 2268) w przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty:

1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej,

2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie

- kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Taka sytuacja zaistniała w rozpoznawanej sprawnie.

Skoro skarżący wniosek o umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego złożył w grudniu 2020 r., a jednorazowe odszkodowanie uzyskał w kwietniu 2020 r., a więc w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku, to odszkodowanie to powinno być rozliczone w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy - poczynając od kwietnia 2020 r., co oznacza, że zostało ono zużyte/skonsumowane z końcem marca 2021 r.

Zatem organ I instancji wydając kolejną decyzję w dniu 20 maja 2021 r. - błędnie doliczył kwotę uzyskanego przez skarżącego odszkodowania do jego dochodu. Nie wziął bowiem pod uwagę faktu, że w momencie wydawania tej decyzji dochód skarżącego stanowiła już wyłącznie jego renta z KRUS.

Fakt ten zauważyło również SKO stwierdzając, że na dzień wydawania zaskarżonej decyzji organ I instancji winien przyjąć dochód w kwocie 1.097,16 zł.

Tak więc rzeczą organu I instancji było uwzględnić powyższą okoliczność przy ustalaniu dochodu skarżącego. Organ - wydając decyzję dotyczącą umorzenia należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego - powinien dokonać wnikliwej analizy sytuacji skarżącego i uwzględnić wszystkie okoliczności, które składają się na jego sytuację dochodową. Powinien uwzględnić fakt, że skoro decyzja zapadła w ramach uznania administracyjnego, to musi być prawidłowo ustalony stan faktyczny sprawy, w tym wysokość dochodów osiąganych przez skarżącego - co w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

W realiach rozpoznawanej sprawy organ powinien zatem ustalić bieżącą sytuację dochodową skarżącego i wziąć pod uwagę miesiące bezpośrednio poprzedzające wydanie decyzji - kwiecień i maj 2021 r. - a nie, jak to miało miejsce w tej sprawie, opierać swoje rozstrzygnięcie na doliczeniu do dochodu odszkodowania uzyskanego przez skarżącego w kwietniu 2020 r.

Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 30 czerwca 2011 r., sygn. akt I OSK 371/11 - skoro ustawodawca nie wskazał w powołanym przepisie (art. 30 ust. 2 ustawy) jaki okres ma obejmować ocena sytuacji dochodowej i rodzinnej dłużnika alimentacyjnego, to badaniu powinna podlegać aktualna sytuacja dochodowa

i rodzinna. Oznacza to, że ustalenie, czy istnieją przesłanki umorzenia w całości lub w części należności z tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami powinno być dokonywane na podstawie danych odzwierciedlających bieżącą sytuację dłużnika, tj. stan istniejący bezpośrednio przed wydaniem decyzji w przedmiocie umorzenia należności. Na gruncie powołanego przepisu nie jest zatem dopuszczalne dokonywanie oceny we wskazanym wyżej zakresie w oparciu o sytuację dłużnika, czy jego zachowania, jakie miały miejsce np. dwa lata przed wydaniem decyzji.

Z powyższego wynika, że organy orzekające obu instancji dokonały błędnej oceny sytuacji dochodowej skarżącego w kontekście przesłanki uzasadniającej umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego w całości lub w części. Nie uwzględniły bowiem aktualnej sytuacji dochodowej i rodzinnej skarżącego - dopuszczając się naruszenia art. 7, art. 77 § 1 i art. 80, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z powyższych względów Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw.

z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak sentencji wyroku.

Natomiast wniosek dowodowy pełnomocnika skarżącego podlegał oddaleniu - bowiem nie miał żadnego wpływu na wynik sprawy

Ponownie rozpoznając sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w niniejszym wyroku, dokona ponownej oceny bieżącej sytuacji dochodowej

i rodzinnej skarżącego w kontekście przesłanki warunkującej umorzenie należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego, po czym wyda stosowne rozstrzygnięcie nie przekraczając przy tym granic uznania administracyjnego i uzasadnieni je zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a.