I SA/Wa 2240/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba Sędzia WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym sprawy ze skargi S.K. na postanowienie Ministra Rozwoju z [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.

Minister Rozwoju, po rozpatrzeniu wniosku S. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, postanowieniem z [...] września 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] lipca 2020 r. nr [...] odmawiające wszczęcia postępowania z wniosku S. K. o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r. nr [...] stwierdzającej nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. nr [...] oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1980 r. nr [...], w części dotyczącej ustalenia odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość, położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2 oraz odmawiającej stwierdzenia nieważności ww. decyzji, w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości w zakresie dotyczącym wyłączenia odszkodowania za składnik budowlany z decyzji Prezydenta Miasta [...] o wywłaszczeniu i odszkodowaniu z [...] lutego 1980 r.

Zaskarżone postanowienie zostało wydane w następującym stanie sprawy.

Decyzją z [...] lutego 1980 r. Prezydent Miasta [...] orzekł o wywłaszczeniu za odszkodowaniem nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2, stanowiącej współwłasność K. K., S. K., K. L..

Decyzją z [...] maja 1980 r. Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję z [...] lutego 1980 r., w części dotyczącej wywłaszczenia nieruchomości oraz ustalenia odszkodowania za składnik gruntowy, natomiast uchylił w części ustalającej odszkodowanie za budynek.

Pismem z [...] sierpnia 1997 r. K. L., K. K. i S. K. złożyli wniosek o stwierdzenie nieważności powołanych decyzji wywłaszczeniowych.

Decyzją z [...] czerwca 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, natomiast w pozostałej części odmówił stwierdzenia nieważności.

Decyzją z [...] stycznia 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast utrzymał w mocy decyzję z [...] czerwca 1999 r.

Wyrokiem z 27 czerwca 2001 r. sygn. akt I SA 234/2000 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2000 r. oraz decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] czerwca 1999 r.

Decyzją z [...] stycznia 2002 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast, biorąc pod uwagę wytyczne Naczelnego Sądu Administracyjnego, stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1980 r., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, natomiast odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Pismem z [...] grudnia 2002 r. K. K., S. K. i K. L. wnieśli skargę do Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie na niewykonanie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 stycznia 2001 r. sygn. akt I SA 234/2000 przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast.

Wyrokiem z 13 sierpnia 2003 r. sygn. akt I SA 3042/02 Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę na niewykonanie przez Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 27 czerwca 2001 r.

Postanowieniem z 1 marca 2004 r. sygn. akt OSK 109/04 Naczelny Sąd Administracyjny odrzucił skargę kasacyjną K. K. i S. K. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 13 sierpnia 2003 r. sygn. akt I SA 3042/02.

Pismem z [...] września 2004 r. S. K. zwrócił się do Ministra Infrastruktury o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Decyzją z [...] kwietnia 2005 r. nr [...]Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Decyzją z [...] sierpnia 2005 r. nr [...]Minister Infrastruktury utrzymał w mocy decyzję z [...] kwietnia 2005 r.

Prawomocnym wyrokiem z 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1752/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. K. i S. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] czerwca 2005 r.

Pismem z [...] października 2018 r. S. K. zwrócił się do Ministra Inwestycji i Rozwoju o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Postanowieniem z [...] stycznia 2019 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił wszczęcia postępowania z wniosku S. K. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Postanowieniem z [...] marca 2019 r. nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju utrzymał w mocy postanowienie z [...] stycznia 2019 r.

Prawomocnym wyrokiem z 6 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 881/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] marca 2019 r.

[...] stycznia 2020 r. do Ministerstwa Rozwoju wpłynął wniosek S. K. o wypłatę odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...], oznaczoną jako działki nr [...] i nr [...] o łącznej pow. [...] m2, wywłaszczoną decyzją Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1980 r. utrzymaną w mocy decyzją Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. oraz o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Pismem z [...] marca 2020 r. powyższy wniosek w zakresie wniosku o wypłatę odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość został przekazany według właściwości Prezydentowi [...].

Postanowieniem z [...] marca 2020 r. nr [...] Minister Rozwoju stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przez S. K. wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Pismem z [...] maja 2020 r. S. K. wystąpił z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r., w zakresie dotyczącym wyłączenia odszkodowania za składnik budowlany z decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1980 r.

Postanowieniem z [...] lipca 2020 r. Minister Rozwoju odmówił wszczęcia postępowania z wniosku S. K. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r., w zakresie dotyczącym wyłączenia odszkodowania za składnik budowlany z decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1980 r.

Pismem z [...] sierpnia 2020 r. S. K. wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej postanowieniem Ministra Rozwoju z [...] lipca 2020 r. wskazując, że nigdy nie było prowadzone postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r., w części dotyczącej wyłączenia odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej.

Minister Rozwoju postanowieniem z [...] września 2020 r. utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] lipca 2020 r. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 61a § 1 kpa, gdy żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

Minister wskazał, że przez inne uzasadnione przyczyny, o których mowa w art. 61a § 1 kpa, należy rozumieć takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, np. gdy w tej samej sprawie postępowanie administracyjne już się toczy albo w sprawie takiej zapadło już rozstrzygnięcie lub gdy w przepisach prawa brak jest podstawy materialnoprawnej do rozpatrzenia żądania w trybie administracyjnym.

Minister stwierdził, że kwestionowana decyzja Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r. stwierdzająca nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1980 r. była już przedmiotem postępowania nadzorczego.

Jak wynika z akt sprawy, decyzją z [...] kwietnia 2005 r. utrzymaną w mocy decyzją z [...] sierpnia 2005 r. Minister Infrastruktury odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1752/05 dokonał oceny decyzji Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. nr [...] i oddalił skargę stron na tę decyzję.

Tym samym decyzje Ministra Infrastruktury pozostają w obrocie prawnym i korzystają z domniemania legalności.

Minister zaznaczył, że nie można również pominąć w niniejszej sprawie prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 881/19, którym Sąd oddalił skargę S.K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] marca 2019 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r. Oceniane przez Sąd postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju rozstrzygało o wcześniejszym (złożonym 1 października 2018 r.) wniosku S. K., w którym wnioskodawca domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przesądził, że w okolicznościach niniejszej sprawy skarżący żąda ponownie wszczęcia postępowania i wydania decyzji w sprawie, która podlegała już kontroli sądowoadministracyjnej i jest ostateczna. Niedopuszczalne jest zatem ponowne rozpoznanie sprawy i wydanie decyzji merytorycznej, gdyż wcześniej sprawa tożsama pod względem podmiotowym i przedmiotowym, dotycząca tego samego stanu prawnego w niezmienionym stanie faktycznym została rozstrzygnięta decyzją ostateczną, a decyzja ta nie została następnie uchylona, czy też zmieniona w sposób prawem przewidziany.

Odnosząc się do argumentu skarżącego, że nigdy dotąd nie było prowadzone postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r., w części dotyczącej wyłączenia odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej Minister wskazał, że pomimo zawężenia przez S. K. żądania, dotyczy ono tego samego przedmiotu, co wniosek rozpoznawany decyzjami Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. i z [...] kwietnia 2005 r. o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Wnioski te zawierały żądanie oceny tej samej decyzji w tym samym trybie i zostały złożone przez S. K..

W związku z tym ponowne orzekanie w tej samej sprawie jest niedopuszczalne.

Minister podkreślił, że nie można jeszcze raz domagać się wszczęcia postępowania w tej samej sprawie bowiem rozstrzygnięcie sprawy załatwionej wcześniej inną decyzją ostateczną prowadziłoby do naruszenia obowiązującej w postępowaniu administracyjnym zasady res iudicata i skutkowałoby nieważnością nowej decyzji (art. 156 § 1 pkt 3 kpa). Stanowisko takie jest konsekwentnie przyjmowane w orzecznictwie (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 6 grudnia 2017 r. sygn. akt Vll SA/Wa 459/17).

W związku z powyższym w niniejszej sprawie Minister Rozwoju zasadnie w kwestionowanym postanowieniu z [...] lipca 2020 r. odmówił wszczęcia postępowania.

Od postanowienia Ministra Rozwoju z [...] września 2020 r. S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wskazał, że organ po raz kolejny nie zapoznał się z przedmiotem sprawy i z pogwałceniem uchwały NSA z 7 grudnia 2009 r., z automatu, odmówił wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości z udziałem biegłego. Wobec powyższego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego je postanowienia z [...] lipca 2020 r. z pouczeniem organu o obowiązku przestrzegania prawa, czyli właściwego zinterpretowania orzeczenia organu nadzorczego dotyczącego odszkodowania za wywłaszczenie, zawartego w ostatecznej decyzji Ministra infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. W uzasadnieniu podał, że uchwała NSA z 7 grudnia 2009 r. w sprawie orzeczeń dotyczących odmowy wszczęcia postępowania zakończonego wyrokiem o oddaleniu skargi, w przeciwieństwie do stanowiska organu, wyraża pogląd, że obowiązkiem organu jest zapoznanie się z uzasadnieniem zapadłego wyroku po to by stwierdzić, czy składniki oceny prawnej sądu posiadającej przymiot powagi rzeczy osądzonej czynią żądanie niedopuszczalnym. Zdaniem skarżącego w tym postępowaniu organ nie dopełnił obowiązku zapoznania się z treścią orzeczeń, na które się powołuje i z premedytacją przypisuje orzeczeniom inną treść. Organ odmawiając wszczęcia postępowania o ustalenie odszkodowania za wywłaszczenie z udziałem biegłego powołał się na ostateczną decyzję organu nadzorczego z [...] sierpnia 2005 r., która dotyczy odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. Gdyby Minister Rozwoju przeczytał tę decyzję, to doczytałby się, że decyzja Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. orzeka również o konieczności ustalenia odszkodowania za wywłaszczenie przy udziale biegłego.

Skarżący postawił pytanie - czy stwierdzenie rażącego naruszenia prawa przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczoną nieruchomość można traktować jako wyeliminowanie odszkodowania z obrotu prawnego? Uważa, że nie, ponieważ stwierdzenie rażącego naruszenia prawa wynikające z niewezwania biegłego na rozprawę wywłaszczeniową oznacza, że odszkodowanie należy ustalić ponownie z udziałem biegłego (wyrok Sądu Najwyższego z 4 czerwca 1998 r. sygn. akt III RN 38/98).

W tym postępowaniu Minister Infrastruktury zarzucił organowi I instancji rażące naruszenie prawa przy ustalaniu odszkodowania za wywłaszczaną nieruchomość. W sytuacji. gdy wywłaszczani kwestionowali rzetelność wyceny nieruchomości, zarówno w trakcie prowadzonego postępowania, jak i na rozprawie wyywłaszczeniowej, organ nie wezwał biegłego na rozprawę. Nie było więc możliwości wysłuchania opinii biegłego w sprawie wniesionych zarzutów. Niewezwanie biegłego na rozprawę wywłaszczeniową Minister infrastruktury uznał za rażące naruszenie prawa i stwierdził nieważność odszkodowania ustalonego w decyzji wywłaszczeniowej, aby to odszkodowanie ponownie ustalić z udziałem biegłego.

Jak z powyższego wynika ostateczna decyzja organu nadzorczego z [...] sierpnia 2005 r. nie jest przeszkodą do podjęcia postępowania o zobowiązanie organu wywłaszczeniowego do ustalenia odszkodowania z udziałem biegłego, lecz wymaga podjęcia takiego postępowania.

W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone dotychczas w sprawie. Dodatkowo wskazał, że pismo skarżącego z [...] stycznia 2020 r. w zakresie dotyczącym żądania wypłaty odszkodowania za przedmiotową nieruchomość został przekazany do rozpoznania Prezydentowi Miasta [...]. Z kolei decyzja Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r. stwierdziła nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. i decyzji Prezydenta [...] z [...] lutego 1980 r. – obu w części dotyczącej ustalenia odszkodowania. Zatem decyzje z 1980 r. pozostają w obrocie prawnym jedynie w zakresie orzekającym o wywłaszczeniu przedmiotowej nieruchomości.

W obrocie prawnym pozostała jedynie decyzja Prezydenta [...] z [...] października 2002 r. ustalająca odszkodowanie za przedmiotowy grunt. Odszkodowanie za składnik budowlany usunięty z nieruchomości przed wywłaszczeniem było dochodzone przez S. K. przed Sądem Wojewódzkim w [...] (wyrok wydany w sprawie o sygn. akt I [...]).

Minister wskazał, że w zakresie wywłaszczenia i odszkodowania za wywłaszczenie nieruchomości stanowiącej dawniej współwłasność S. K. zostały wydane ostateczne decyzje rozstrzygające co do istoty sprawy. Decyzje te były już przedmiotem kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Kolejne wnioski S. K. stosownie do art. 61a § 1 kpa mogą prowadzić wyłącznie do odmowy wszczęcia kolejnego postępowania w tej samej sprawie.

W piśmie z [...] marca 2021 r. S. K. wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień Ministra Rozwoju odmawiających wypłaty należnego odszkodowania przyznanego prawomocną decyzją Ministra Infrastruktury z [...] kwietnia 2005 r. oraz zwrot kosztów postępowania. W uzasadnieniu podniósł, że odpowiedź na skargę nie odnosi się do zarzutów skargi, ani podstawy prawnej skargi. W skardze została przywołana uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 grudnia 2009 r. w sprawie orzeczeń dotyczących wszczęcia postępowania zakończonego wyrokiem o oddaleniu skargi. Wynika z niej, że nie wystarczy wskazać, że przedmiotowa sprawa była już przedmiotem postępowania, ale należy wskazać, że składniki oceny prawnej sądu, posiadającej przymiot powagi rzeczy osądzonej, czynią żądanie niedopuszczalnym. Skoro przedmiotem wniosku z [...] maja 2020 r. było żądanie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r., w części dotyczącej wyłączenia odszkodowania za składnik budowlany na drogę cywilną, to odmawiając wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności tej części decyzji obowiązkiem Ministra Rozwoju było wskazać, który wyrok orzeka, że wyłączenie odszkodowania na drogę cywilną z decyzji wywłaszczeniowej było zgodne z prawem. Minister Rozwoju nie wskazał takiego orzeczenia, lecz przywołał wyroki wydane w innej sprawie. Podał, że Prezes [...] miał prawo odmówić stwierdzenia nieważności decyzji, w części dotyczącej wywłaszczenia oraz że miał prawo odmówić zwrotu nieruchomości. Natomiast podstawą prawną wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z [...] stycznia 2002 r., w części dotyczącej wyłączenia odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej na drogę cywilną był art. 7 ustawy wywłaszczeniowej z 12 marca 1958 r. oraz art. 21 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

Minister Rozwoju nie wskazał, które z przywołanych przez niego orzeczeń potwierdzają wyłączenie odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej za zgodne z powyższymi przepisami. Również Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 6 września 2020 r. nie orzekł w kierowanej do niego sprawie, czy wyłączenie odszkodowania z decyzji wywłaszczeniowej było zgodne z prawem. Sąd orzekł, że wywłaszczenie było zgodne z prawem. Zatem wyrok ten jest bezprzedmiotowy. O niczym nowym nie orzeka. Wyrok ten nie ma związku z żadnym wnioskiem skarżącego, kierowanym do Ministra Rozwoju.

W odpowiedzi na skargę na stronie 3 Minister Rozwoju wskazał, że pomimo, że w obrocie prawnym znajduje się decyzja Ministra Infrastruktury z [...] kwietnia 2005 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r. skarżący jeszcze dwukrotnie występował o stwierdzenie nieważności tej decyzji.

Skarżący oświadczył, że nie mogło być inaczej w sytuacji, gdy organ udzielał stronie informacji, że przeszkodą do wypłaty należnego odszkodowania jest wyłączenie odszkodowania na drogę cywilną. Skarżący podał, że - mając na uwadze art. 9 kpa - dawał wiarę tym błędnym wyjaśnieniom. Prezes [...] wyłączył odszkodowanie na drogę cywilną (było to rażące naruszenie prawa) więc skarżący uwierzył, że tą nieprawidłowość należy wyeliminować.

Skarżący oświadczył, że obecnie wie, że urzędnicy i sędziowie, to krętacze podsuwający niewłaściwe rozwiązania, więc kieruje się już tylko własną oceną wydanych orzeczeń. Przyznał, że ostateczną decyzją orzekającą o wywłaszczeniu i odszkodowaniu jest decyzja Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r., w której Minister Infrastruktury utrzymał wywłaszczenie w mocy i orzekł o obowiązku ponownego ustalenia odszkodowania za składnik budowlany ujęty w decyzji wywłaszczeniowej z [...] lutego 1980 r. W decyzji z [...] kwietnia 2005 r. Minister Infrastruktury nie uznał rażąco naruszającego prawo wyłączenia odszkodowania na drogę cywilną i orzekł o konieczności ustalenia tego odszkodowania. Decyzja z [...] kwietnia 2005 r. jest kompletna. Orzeka bowiem o wywłaszczeniu i odszkodowaniu więc nie narusza art. 7 ustawy wywłaszczeniowej, ani art. 21 ust.2 Konstytucji RP.

Skarżący zgodził się, że zajęcie nieruchomości i wyburzenie zabudowań znajdujących się na niej przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego należałoby zakwalifikować jako naruszenie posiadania. W tej sytuacji organ nie miał prawa wszcząć postępowania wywłaszczeniowego. Ale organ złamał prawo i wszczął postępowanie wywłaszczeniowe i wydał decyzję wywłaszczeniową z wyszczególnionym odszkodowaniem za składnik budowlany. Więc nie jest to naruszenie posiadania, lecz wywłaszczenie. Naruszenie posiadania byłoby wtedy, gdyby Wojewoda [...] w decyzji z [...] maja 1980 r. orzekł o nieważności decyzji wywłaszczeniowej, a nie wyłączał odszkodowania na drogę cywilną. To samo dotyczy decyzji Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r., w której organ ten odmówił wykonania wyroku NSA z 27 czerwca 2001 r. i nie zwrócił nieruchomości, mimo że sąd uznał wydanie decyzji wywłaszczeniowej w sytuacji bezprawnego wejścia w teren za rażące naruszenie prawa. O naruszeniu posiadania możnaby mówić tylko w sytuacji stwierdzenia nieważności decyzji wywłaszczeniowej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Skarga nie jest uzasadniona.

Sąd zwraca uwagę, że podstawę prawną zaskarżonego postanowienia stanowił art. 61a § 1 kpa zgodnie z którym, gdy żądanie, o którym mowa w art. 60 kpa (żądanie wszczęcia postępowania) zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis ten znajduje zastosowanie w sprawach o stwierdzenie nieważności (o ile nie są one wszczynane z urzędu) z uwagi na treść art. 157 § 2 kpa przewidującego możliwość inicjowania postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na żądanie strony.

Z treści art. 61a § 1 kpa wynikają dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Jedną z nich jest wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a drugą zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania. Przyczyny te wprawdzie nie zostały w ustawie skonkretyzowane, niemniej należy przyjąć, że obejmują ona takie sytuacje, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do uruchomienia postępowania administracyjnego. Za taką przeszkodę o charakterze przedmiotowym zaś uznać należy uprzednio sformułowaną przez sąd administracyjny ocenę jako zgodnej z prawem decyzji, której stwierdzenia nieważności obecnie żąda strona. Wyrok sądu administracyjnego oddalający skargę jest bowiem rezultatem stwierdzenia niewystępowania wad prawnych uzasadniających uchylenie decyzji albo stwierdzenie jej nieważności, a jego istotną treścią jest ustalenie, że w chwili wydania zaskarżonej decyzji ostatecznej nie była ona wadliwa z punktu widzenia ustawowych kryteriów kontroli legalności decyzji administracyjnej.

Zgodnie bowiem z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) – dalej zwanej "ppsa" sąd orzeka w granicach danej sprawy nie będąc jednocześnie związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że winien on z urzędu badać legalność kontrolowanych przez siebie rozstrzygnięć również (a nawet przede wszystkim) w zakresie przesłanek wymienionych w art. 156 § 1 kpa.

Sąd zwraca uwagę, że prawomocnym wyrokiem z 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1752/05 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. K. i S. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] kwietnia 2005 r., wydaną na skutek wniosku S. K., orzekającą o odmowie stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r., który stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] maja 1980 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta [...] z [...] lutego 1980 r., w części dotyczącej ustalenia odszkodowania, natomiast odmówił stwierdzenia nieważności ww. decyzji, w części dotyczącej wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości.

Z kolei prawomocnym wyrokiem z 6 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 881/19 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę S. K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] marca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] stycznia 2019 r. odmawiające wszczęcia z wniosku S. K. postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r.

Z akt postępowania dostępnych Sądowi w niniejszej sprawie wynika, że S. K. już we wniosku o stwierdzenie nieważności z [...] sierpnia 1997 r. kwestionował pozbawienie właścicieli nieruchomości oznaczonych jako działki nr [...] i [...] odszkodowania za składnik budowlany znajdujący się na spornym gruncie, którego "zaboru" – jego zdaniem - dokonała Huta [...] i przez to wyrządziła przedwywłaszczeniowym właścicielom tejże nieruchomości szkodę. Te okoliczności były też eksponowane w postępowaniu nieważnościowym wywołanym wnioskiem S. K. z [...] września 2004 r., co wynika chociażby z pisma S. K. z [...] stycznia 2005 r. Również skarga K. K. i S. K. z [...] września 2005 r. oparta została w dużej mierze na zarzutach, że decyzja Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r. rażąco narusza prawo poprzez to, że nie wykonuje wyroku NSA z 27 czerwca 2001 r. sygn. akt I SA 234/00 i w konsekwencji pozbawia skarżących prawa do odszkodowania za wywłaszczenie składnika budowlanego objętego kosztorysem biegłego, znajdującego się w aktach wywłaszczeniowych, który to składnik rok przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej został zburzony.

Zatem WSA w Warszawie orzekając prawomocnym wyrokiem z 8 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 1752/05 o oddaleniu skargi K. K. i S. K. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] sierpnia 2005 r. utrzymującą w mocy decyzję Ministra Infrastruktury z [...] kwietnia 2005 r. niewątpliwie miał na uwadze podnoszone wyżej przez S. K. kwestie oceniając legalność decyzji Ministra Infrastruktury.

We wniosku o stwierdzenie nieważności z [...] października 2018 r. S. K. po raz kolejny zarzucał Prezesowi [...], że ten wydał wadliwą decyzję nadzorczą z [...] stycznia 2002 r., ponieważ pozbawił skarżącego odszkodowania za zabudowania, które zostały usunięte z przedmiotowej nieruchomości jeszcze przed wydaniem decyzji wywłaszczeniowej z [...] lutego 1980 r.

Znając zatem te argumenty WSA w Warszawie prawomocnym wyrokiem z 6 września 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 881/19 oddalił skargę S. K. na postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] marca 2019 r. utrzymujące w mocy postanowienie Ministra Inwestycji i Rozwoju z [...] stycznia 2019 r. odmawiające wszczęcia z wniosku S. K. postępowania o stwierdzenie nieważności wskazanej wyżej decyzji Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] stycznia 2002 r. WSA w Warszawie uznał, że sprawa o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa [...] z 2002 r. była już przedmiotem oceny przez organ administracji orzekający w administracyjnym toku instancji i sąd administracyjny, a prowadzenie postępowania w tej samej sprawie było niedopuszczalne i wobec tego zgodne z prawem było postanowienie wydane na podstawie art. 61a kpa.

Skoro zatem S. K. we wniosku z [...] maja 2020 r. po raz kolejny domagał się stwierdzenia nieważności decyzji Prezesa [...] z 2002 r. eksponując ponownie zarzut pozbawienia go odszkodowania za składnik budowlany usunięty ze spornego gruntu przed jego wywłaszczeniem w 1980 r. to Minister Rozwoju w zaskarżonym postanowieniu z [...] września 2020 r. zasadnie utrzymał w mocy swoje postanowienie z [...] lipca 2020 r. orzekające na podstawie art. 61a § 1 kpa o odmowie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r.

Trafnie wskazał Minister, że inną uzasadnioną przyczyną z art. 61a § 1 kpa, uzasadniającą odmowę wszczęcia postępowania nadzorczego było to, że S. K. domagał się od organu nadzoru (wskazanego w art. 157 § 1 kpa) po raz trzeci uruchomienia postępowania nieważnościowego, na podstawie art. 156 kpa, i żądał w jego toku dokonania kontroli legalności decyzji Prezesa [...] z [...] stycznia 2002 r. eksponując te same argumenty.

Odnosząc się do argumentów skargi i pisma z [...] marca 2021 r. Sąd zwraca uwagę, że w dacie wywłaszczenia (1980 r.) obowiązywała ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64 ze zm.) – dalej zwana "ustawą". Z art. 4 ustawy wynikało, że wywłaszczenie polegało m.in. na całkowitym odjęciu prawa własności nieruchomości. Z art. 7 ust. 1 ustawy wynikało natomiast, że odszkodowanie (ustalane w decyzji na podstawie art. 23 ust. 1 pkt 3 ustawy) należało się za wywłaszczenie nieruchomości.

Z powyższej regulacji płynął jedyny racjonalny wniosek, że odszkodowanie za wywłaszczenie przysługiwało za nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości według jej stanu faktycznego (tj. stanu zagospodarowania, stanu techniczno-użytkowego, stanu wyposażenia w urządzenia infrastruktury technicznej), istniejącego na gruncie w dacie wydania decyzji o wywłaszczeniu.

Tak też obecnie reguluje to zagadnienie art. 130 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), jeżeli chodzi o sprawę administracyjną załatwianą poprzez wydanie jednej decyzji orzekającej o wywłaszczeniu i o ustaleniu odszkodowania za wywłaszczenie.

Z obowiązujących w 1980 r. przepisów ustawy, czy przepisów rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 września 1974 r. w sprawie zasad ustalania odszkodowań za budynki i grunty w mieście, ograniczenie prawa własności oraz za odjęcie lub ograniczenie innego prawa rzeczowego na nieruchomości (Dz.U. Nr 36, poz. 212) oraz § 2 ust. 1 pkt 1 zarządzenia Ministra Rolnictwa z dnia 25 lipca 1979 r. w sprawie ceny, warunków i trybu sprzedaży państwowych nieruchomości rolnych (M.P. Nr 19, poz. 114) nie wynikało, aby stan faktyczny nieruchomości ustalany był przez biegłych rzeczoznawców na inny dzień (np. dzień złożenia wniosku o wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego, dzień zawiadomienia stron o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego).

Ustawa gwarantowała jedynie to, że po wniesieniu do księgi wieczystej wpisu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego, nie były już uwzględniane zmiany w zakresie stanu prawnego nieruchomości (art. 17 ust. 5 ustawy). Zatem zmiany stanu faktycznego na gruncie objętym postępowaniem wywłaszczeniowym, które zostały dokonane przez ubiegającego się o wywłaszczenie, czy kogokolwiek innego i nastąpiły przed wszczęciem tego postępowania lub w jego toku, miały wpływ na to, co będzie przedmiotem wyceny przez biegłych rzeczoznawców i na to w jakim stanie fizycznym Skarb Państwa nabędzie nieruchomość na skutek wywłaszczenia.

S. K. nie dostrzega różnicy pomiędzy (publicznoprawnym) obowiązkiem ustalenia przez organ administracji w formie decyzji odszkodowania na rzecz wywłaszczonego za utracone w sposób legalny prawo własności nieruchomości, a (cywilnoprawnym) obowiązkiem naprawienia przez określony podmiot prawa (nielegalnej) szkody majątkowej na rzecz poszkodowanego poprzez zapłatę odpowiedniej sumy pieniężnej.

Argumenty podnoszone przez skarżącego dotyczące nieuzyskania rekompensaty finansowej za usunięty z gruntu przed wszczęciem postępowania wywłaszczeniowego składnik budowlany dotyczą ewentualnej odpowiedzialności cywilnoprawnej za wyrządzoną szkodę. Roszczenia cywilnoprawne z tego tytułu nie były i obecnie nie są objęte odszkodowaniem za wywłaszczenie.

Do dochodzenia roszczeń z tego tytułu właściwa jest droga postępowania cywilnego przed sądem powszechnym, a nie droga postępowania administracyjnego przed organem administracji publicznej.

W tym zakresie wielokrotnie wypowiadał się w sprawach S. K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, z którego stanowiskiem skarżący nie zgadza się (prawomocne wyroki WSA w Gliwicach z: 12 stycznia 2005 r. sygn. akt II SA/Ka 79/03; 30 lipca 2018 r. sygn. akt II SA/Gl 355/18; 7 stycznia 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 1053/20).

Nie znajdując zatem podstaw do uwzględnienia skargi Sąd, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 3 i art. 120 ppsa orzekł, jak w sentencji wyroku.