I SA/Wa 2218/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 października 2023 r. sprawy ze skargi R. R. na akt Zakładu Ubezpieczeń Społecznych III Oddziału w Warszawie z dnia 7 lipca 2022 r. w przedmiocie przyznania wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora oddala skargę.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział [...] w Warszawie (dalej: organ) aktem z dnia [...] lipca 2022 r. znak: [...] ustalił w łącznej kwocie [...] zł brutto wysokość wynagrodzenia dla r. pr. R. R. (dalej: strona, skarżący) – kuratora ustanowionego w trybie art. 34 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775, dalej: kpa) w związku z art. 184 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm. – dalej: kro), w sprawach dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentownemu i wypadkowemu oraz ustalenie wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne

Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Postanowieniem z dnia [...] lutego 2021 r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich, ustanowił skarżącego kuratorem dla [...] ([...]) ubezpieczonych w sprawach dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom społecznym i wysokości podstawy wymiaru składek z tytułu wykonywania w Polsce umowy o świadczenie usług w firmie [...] sp. z o.o. z siedzibą w [...] (dawniej [...] sp. z o.o.).

Pismem z dnia [...] maja 2022 r. skarżący wniósł o przyznanie mu wynagrodzenia z tytułu pełnienia funkcji kuratora dla ww. osób nieznanych z miejsca pobytu. Skarżący wskazał m.in. – powołując się na orzecznictwo Sądu Najwyższego, że w sprawach o podstawę wymiaru składek, wynagrodzenie dla kuratora należy wyliczyć uwzględniając wartość przedmiotu sporu.

Zaskarżonym w niniejszej sprawie aktem z dnia [...] lipca 2023 r. organ wyliczył wynagrodzenie dla kuratora w wysokości [...] zł. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ wskazał § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2028 r., poz. 536). Organ wyjaśnił, że z uwagi na brak przepisów dotyczących zapłaty wynagrodzenia ustanowionemu kuratorowi należy zastosować przez analogię ww. wskazane uregulowania prawne. W ocenie organu, wynagrodzenie dla kuratora ustala się w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych określonych w przepisach wykonawczych wydanych na podstawie art. 225 ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 1870 i 2400 oraz z 2018 r., poz. 138) jednak nie mniej niż 60 zł. Dalej organ wskazał, że czynności podjęte przez kuratora ograniczały się jedynie do odebrania decyzji adresowanych do osób nieznanych z miejsca pobytu. Ponadto organ podał, że decyzje, które zostały skierowane do ubezpieczonych za pośrednictwem ustanowionego kuratora są decyzjami o podleganiu ubezpieczeniom społecznym. Wskazano także, że sądy powszechne rozstrzygając odwołania od ww. decyzji również uznają, że są to sprawy z zakresu podlegania ubezpieczeniom społecznym i stosują w tym zakresie § 9 ust. 2 rozporządzenia. Końcowo organ przyjął, że wynagrodzenie dla kuratora powinno zostać wyliczone jako 180 zł x 40% x [...] (ilość ubezpieczonych) i tak wyliczone wynagrodzenie dla kuratora wynosi [...] zł.

Ponadto organ wyjaśnił, że możliwość przyznania wynagrodzenia przedstawicielowi (kuratorowi) nieobecnej strony ustanowionego w trybie art. 34 § 1 kpa stanowi akt z zakresu administracji publicznej o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 – dalej: ppsa). Organ zaznaczył, że nie ma podstaw prawnych do wydania decyzji bądź postanowienia w przedmiocie ustalenia wysokości wynagrodzenia dla kuratora.

Nie zgadzając się z powyższym ustaleniem wysokości wynagrodzenia skarżący pismem z dnia [...] sierpnia 2023 r. wniósł skargę na akt z zakresu administracji publicznej z dnia [...] lipca 2023 r. w której zarzucił organowi naruszenie:

- przepisów prawa materialnego, tj. § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935).

W oparciu o powyższe, skarżący wniósł o:

- uchylenie zaskarżonej "decyzji" Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie w całości,

- zasądzenie kosztów postępowania na rzecz strony skarżącej według norm przepisanych.

W uzasadnieniu skargi skarżący wskazał, że wysokość wynagrodzenia z tytułu pełnienia przez niego funkcji kuratora powinna zostać ustalona w taki sposób w jaki przedstawił to w piśmie z dnia [...] maja 2023 r., tj. z uwzględnieniem wartości przedmiotu sporu.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w piśmie z dnia [...] lipca 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Skarga jest niezasadna.

Istotą sporu w rozpatrywanej sprawie jest to czy organ w sposób prawidłowy ustalił wynagrodzenie dla ustanowionego w postępowaniu administracyjnym kuratora, w oparciu o § 9 ust. 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1935 – dalej rozporządzenie) w związku z § 1 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 r. w sprawie określenia wysokości wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych dla strony w sprawie cywilnej (Dz. U. z 2028 r., poz. 536 – dalej: rozporządzenie z dnia 9 marca 2018 r.).

Nie budzi wątpliwości Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, że skarżącemu przysługuje wynagrodzenie za pełnienie funkcji kuratora dla nieobecnej strony postępowania administracyjnego - pomimo braku w przepisach ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego czy przepisach szczególnych zasad i trybu jego przyznawania. Przeciwne stanowisko czyli, że wynagrodzenie ustanowionemu kuratorowi w ogóle się nie należy, nie dałoby się pogodzić z konstytucyjną zasadą RP jako Państwa prawa (art. 2 Konstytucji) (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2022 r. sygn. III OSK 4038/21, wyrok WSA w Warszawie z dnia 10 lipca 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 930/14, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 marca 2016 r., sygn. akt II SA/Po 38/16, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 8 listopada 2016 r. sygn. akt IV SA/Gl 577/16). Lukę w przepisach kpa czy przepisach szczególnych w tym zakresie – jak słusznie się podkreśla – powinno się wypełnić w drodze analogii, tj. poprzez odnalezienie w systemie prawa przepisów, które mogą stanowić oparcie dla rozstrzygnięcia wniosku o wynagrodzenie dla kuratora ustanowionego na podstawie art. 34 kpa.

W tym zakresie należy przyjąć ugruntowane już stanowisko sądów administracyjnych, że w przedmiocie wniosku o przyznanie wynagrodzenia kuratorowi ustanowionemu dla osoby nieobecnej w trybie art. 34 kpa nie wydaje się ani decyzji ani postanowienia, lecz akt z zakresu administracji publicznej, o którym mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634) – dalej: ppsa (por. wyrok NSA z dnia 19 grudnia 2013 r. sygn. akt I OSK 2748/12, wyroki WSA w Warszawie: z dnia 18 grudnia 2019 r. sygn. SAB/Wa 320/19, z dnia 21 kwietnia 2020 r. sygn. akt VII SAB/Wa 153/19, wyrok NSA z dnia 22 września 2020 r., sygn. akt I OSK 488/20, wyrok NSA z dnia 2 marca 2023 r., III OSK 7054/21).

Przechodząc do meritum, w ocenie Sądu organ zasadnie - w oparciu o § 9 ust. 2 rozporządzenia – ustalił wynagrodzenie dla ustanowionego w trybie art. 34 kpa kuratora dla nieobecnych stron postępowania. Należy podkreślić, że skarżący był ustanowiony kuratorem w postępowaniach dotyczących podlegania obowiązkowym ubezpieczeniom: emerytalnemu, rentownemu i wypadkowemu oraz dotyczących ustalenia podstawy wymiaru składek na ww. ubezpieczenia i ubezpieczenie zdrowotne. Organ zasadnie przyjął, że ww. sprawy należą do spraw "dotyczących podlegania ubezpieczeniom społecznym", o których mowa w § 9 ust. 2 rozporządzenia, a zatem podstawą wyliczenia wynagrodzenia powinna być stała stawka w wysokości 180 złotych. W takiej sytuacji organ trafnie uznał, że należy ustalić wynagrodzenie dla kuratora w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych za czynności radców prawnych (§ 9 ust. 2 rozporządzenia w związku z rozporządzeniem z dnia 9 marca 2018 r.) stosując wyliczenie: tj. iloczyn: 180 złotych (stawka stała) x 40% (x [...] - ilość osób (ubezpieczonych). Sąd zauważa, że co prawda organ zastosował prawidłowy ww. algorytm wyliczenia wynagrodzenia dla kuratora, jednakże kwota ta powinna wynieść [...] zł zamiast [...] zł. Nie mniej z uwagi na treść art. 134 § 2 ppsa, tj. zasadę nieorzekania na niekorzyść skarżącego, Sąd skargę oddalił.

Ponadto, przyjmując nawet – jak wnioskował o to skarżący – że wynagrodzenie dla skarżącego będącego kuratorem (radcą prawnym) powinno zostać ustalone w kwocie nieprzekraczającej 40% stawek minimalnych określonych w § 2 rozporządzenia, tj. przy uwzględnieniu wartości przedmiotu sporu ww spraw - zgodnie z argumentacją wyrażoną w mającej moc zasady prawnej uchwale składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z dnia 20 lipca 2016 r. sygn. III UZP 2/16 - to i tak wyliczone wynagrodzenie byłoby niższe niż zasądzone przez organ w zaskarżonym akcie z dnia [...] lipca 2023 r. W przywołanej uchwale i w pozostałym orzecznictwie sądowym (np. uchwała z dnia 9 marca 1993 r. sygn. II UZP 5/93 OSNCP 1993 nr 11, poz. 194, postanowienie SN z dnia 24 maja 2012 r. sygn. II UZ 16/12) wskazuje się, że wartość przedmiotu zaskarżenia w sprawach o wysokość podstawy wymiaru składki na ubezpieczenie społeczne równa jest różnicy między wysokością składki wskazywaną przez ubezpieczonego i należną, ustaloną w zaskarżonej decyzji za okres sporny. Mając na względzie powyższe należy zauważyć, że skoro w wydanych przez ZUS decyzjach wskazano jedynie wysokość składek na ubezpieczenie zdrowotne, to wysokość wynagrodzenia dla kuratora ustalona w zależności od wartości tych składek przy zastosowaniu 40% stawek minimalnych określonych w § 2 rozporządzenia, byłaby i tak niższa niż ta zasądzona w zaskarżonym akcie.

Wobec powyższej argumentacji zarzuty skarżącego nie zasługiwały na uwzględnienie, co skutkowało oddaleniem skargi w oparciu o art. 151 ppsa.