I SA/Wa 1876/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Monika Sawa Sędziowie: WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Łukasz Trochym po rozpoznaniu w dniu 14 stycznia 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. M. i M. M. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę.

Decyzją z [...] czerwca 2020 r., nr [...], Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań R. Z. w [...] oraz N. P. od decyzji Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r., nr [...], w pkt 1 uchylił tę decyzję w całości oraz w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1956 r. w części dotyczącej nieruchomości w [...], stanowiących własność J. M., A. z M. oraz K. M..

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. M. i M. M..

Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Orzeczeniem z [...] września 1956 r. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] orzekło, że na własność Skarbu Państwa przechodzą lub zostają przejęte nieruchomości ziemskie położone w gminie katastralnej [...], powiat [...], objęte wyszczególnionymi wykazami hipotecznymi księgi gruntowej gminy katastralnej [...], prowadzonej przy Sądzie Powiatowym w [...] z tym wszystkim, co ich część składową lub przynależność w rozumieniu prawa rzeczowego stanowi, a w szczególności ze wszystkimi zabudowaniami mieszkalno - gospodarczymi w gromadzie [...] na nieruchomościach tych położonymi, w szczególności całe realności Iwh od [...] do [...] księgi gruntowej gminy katastralnej [...] (z wyłączeniem realności Iwh [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...]), a także całe realności Iwh [...] i [...], stanowiące dobro tabularne [...].

Wnioskiem z [...] lutego 2007 r. J. M. (syn J.) wystąpił o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia, w części dotyczącej przejęcia na własność Państwa nieruchomości stanowiącej własność jego ojca J. M. (syna K.).

Decyzją z [...] grudnia 2016 r. Wojewoda [...], po kontroli powyższego orzeczenia (w zakresie nieruchomości stanowiącej własność J. M.), w pkt 1 stwierdził w części nieważność orzeczenia [...] w [...] z [...] września 1956 r., zaś w pkt 2 stwierdził wydanie powyższego orzeczenia z naruszeniem prawa w części dotyczącej nieruchomości objętych wykazem hipotecznym lwh [...], lwh [...], oraz lwh [...] w granicach aktualnej działki nr [...] obręb [...], jednostka ewidencyjna [...].

Odwołania od decyzji Wojewody [...] wnieśli N. P. oraz R. Z. w [...].

Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi w pkt 1 uchylił decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. w całości, a w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1956 r. w części dotyczącej nieruchomości w [...], stanowiących własność J. M., A. z K. oraz K. M..

W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że z zaświadczenia hipotecznego Urzędu Ksiąg Wieczystych Sądu Powiatowego w [...] z dnia [...] lipca 1956 r. wynika, że J. M. i A. M. byli właścicielami nieruchomości położonych w [...]: całej realności lwh [...], [...] części lwh [...], połowy realności lwh [...], [...] części realności lwh [...], całej realności lwh [...], całej realności lwh [...], [...] części realności lwh [...]. Ponadto, J. M. (jako wyłączny spadkobierca K. M.) był właścicielem nieruchomości: całej realności lwh [...], całej realności lwh [...], całej realności lwh [...], całej realności lwh [...], połowy realności lwh [...], 1/3 części realności lwh [...], [...] części realności lwh [...], [...] części realności lwh [...]. Wszystkie nieruchomości wpisane były do księgi gruntowej gminy katastralnej [...] wchodziły w skład nieruchomości przejętych orzeczeniem z dnia [...] września 1956 r.

Minister podniósł, że orzeczenie z [...] września 1956 r. dotyczyło dwóch kategorii nieruchomości. Część z nich na podstawie tego orzeczenia przeszła na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o przepisy dekretu z 6 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. nr 59, poz. 318 ze zm.), a część na mocy dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339 ze zm.).

W ocenie organu odwoławczego, okoliczności sprawy wskazują, że w stosunku do nieruchomości stanowiących byłą własność J. M. miał zastosowanie dekret z 27 lipca 1949 r. Z zebranej dokumentacji wynika bowiem, że dawny właściciel nieruchomości opuścił gospodarstwo rolne położone w [...] w 1947 r., przenosząc się na tereny Ziem Zachodnich (protokół z dnia [...] grudnia 1956 r.). Ponadto, treść protokołu potwierdza, że J. M., nie posiadając żadnego tytułu własności do nieruchomości, [...] grudnia 1956 r. (czyli trzy miesiące po przejęciu jego nieruchomości), wraz z rodziną wprowadził się do budynków znajdujących się na przejętej nieruchomości. Z akt sprawy wynika również, że J. M. był zameldowany w miejscowości [...] (aktualnie [...], obręb [...], powiat [...], woj. [...]) w okresie od [...] sierpnia 1947 r. do [...] lutego 1952 r. (pismo Urzędu Gminy [...] z [...] listopada 2011 r.). Minister wskazał, że miejscowość ta leży ponad [...] km od [...], zatem J. M. w tym czasie nie mógł faktycznie władać swoją nieruchomością położoną w [...]. Akta sprawy potwierdzają również, że J. M. był zameldowany w [...] dopiero od [...] lipca 1957 r. (czyli po przejęciu nieruchomości orzeczeniem z [...] września 1956 r.) do [...] grudnia 1967 r., tj. do dnia śmierci (pismo Urzędu Miasta i Gminy w [...] z [...] grudnia 2011 r. Organ dodał, że braku faktycznego władania nieruchomością ziemską przez J. M., syna K., i jego żonę A. M., przed przejęciem nieruchomości spornym orzeczeniem nie podważa również skarżący (jego syn – J. M.).

Minister wskazał następnie, że art. 1 ust. 1 dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. wymagał łącznego spełnienia dwóch przesłanek: położenia nieruchomości ziemskiej na ściśle określonym obszarze oraz niepozostawanie jej w faktycznym władaniu właścicieli. W ocenie organu, nie ulega wątpliwości, że przejęte nieruchomości były nieruchomościami ziemskimi. Stanowiły bowiem w przeważającej części grunty rolne oraz lasy (zaświadczenie hipoteczne z [...] lipca 1956 r.). w województwie [...], w powiecie [...] wymienionym w wykazie pasa granicznego stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych o pasie granicznym z 10 czerwca 1938 r. Ponadto, zebrana dokumentacja potwierdza, że przed wydaniem kwestionowanego orzeczenia J. M. i A. M. faktycznie nie władali nieruchomościami stanowiącymi ich własność (protokół z [...] grudnia 1956 r., pismo Urzędu [...] z [...] listopada 2011 r., pismo Urzędu Miasta i Gminy w [...] z [...] grudnia 2011 r.).

W konsekwencji, w ocenie organu odwoławczego, przy wydaniu orzeczenia z [...] września 1956 r. w kwestionowanej części, zostały spełnione przesłanki wskazane w art.1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r.

Minister wskazał, że nie podziela oceny Wojewody, że przy wydaniu kwestionowanego orzeczenia rażąco naruszono art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. poprzez nieprecyzyjne określenie przedmiotu przejęcia. Minister przywołał treść tego przepisu i wskazał, że ani ten, ani żaden inny przepis prawa nie nakazywały, aby nieruchomość została zidentyfikowana w określony sposób. Nie ma więc, zdaniem organu, niebudzącej wątpliwości normy prawnej, której naruszenie można byłoby zakwalifikować jako rażące. Pewien brak precyzji sentencji orzeczenia [...] w [...] nie powoduje więc jego nieważności. Podstawa faktyczna orzeczenia znajduje uzasadnienie w okolicznościach wynikających z akt sprawy. J. M. i A. M. byli osobami niewładającymi nieruchomością. Zatem, w ocenie organu, orzeczenie o przejęciu ich nieruchomości, choć może być uznane za nieprecyzyjne, nie stanowi zaprzeczenia obowiązującego wówczas stanu prawnego. Na poparcie powyższego Minister przywołał wyrok NSA z 26 lipca 2013 r., I OSK 324/12 oraz wyrok WSA w Warszawie z 29 marca 2019 r., I SA/Wa 1921/18.

Ponadto, organ podniósł, że w kwestionowanym orzeczeniu opisu przejmowanego mienia dokonano przez wskazanie zakresu numerów wykazów hipotecznych (lwh) w miejscowości [...]. Minister wyjaśnił, że w ówczesnym stanie prawnym wykazy hipoteczne wchodziły w skład ksiąg gruntowych. Księgi te, z chwilą wejścia w życie prawa o księgach wieczystych z 11 października 1946 r. stały się księgami wieczystymi na podstawie art. LIV § 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe prawo o księgach wieczystych. Księgi wieczyste są powszechnym, publicznym i jawnym rejestrem służącym ustaleniu stanu prawnego nieruchomości. Wobec powyższego, zdaniem organu, opisu mienia dokonano w sposób umożliwiający jego jednoznaczną identyfikację. W tej sytuacji nie doszło w tym zakresie do rażącego naruszenia prawa.

Za niezasadny uznał również organ zarzut zbiorczego charakteru kwestionowanego orzeczenia. Zdaniem Ministra, połączenie wielu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, tak jak to ma miejsce w badanym orzeczeniu, jest kwestią techniczną i nie ma żadnego wpływu na jego prawidłowość. Dlatego skierowanie orzeczenia do wielu osób jednocześnie nie naruszało rażąco prawa.

Ponadto, Minister nie podzielił zarzutu rażącego naruszenia przepisów rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Zdaniem organu, treść kwestionowanego orzeczenia nie potwierdza aby, aby granice nieruchomości stanowiącej własność J. M., A. M. i K. M. zostały zatarte. Dla nieruchomości prowadzono wykazy hipoteczne (lwh) obejmujące poszczególne parcele katastralne (posiadające określone granice), a nieruchomość została oznaczona właśnie w ten sposób (poprzez odwołanie się do liczb wykazów hipotecznych). Nie było zatem, w ocenie organu odwoławczego, żadnej potrzeby, aby w orzeczeniu zostały opisane granice zespołu przejmowanego gruntu zgodnie z § 1 tego rozporządzenia.

Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. M. i M. M. zarzucając tej decyzji naruszenie:

1) art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwach białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339) w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich, w razie gdy ich granice zostały zatarte, oraz tryb postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany w związku z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) poprzez błędne uznanie, że wady prawne zawarte w orzeczeniu Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1956 r., na podstawie którego przejęto na własność Państwa nieruchomości położone we wsi [...] w części stanowiącej w dacie przejęcia własność J. M., A. z M. oraz K. M. (przy czym osób tych nie wskazano z imienia i nazwiska w skarżonym orzeczeniu), nie stanowią rażącego naruszenia prawa, które skutkowałyby koniecznością wyeliminowania tego orzeczenia z obrotu prawnego jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdyż zdaniem organu odwoławczego przedmiotowe orzeczenie zawierało wszystkie niezbędne elementy decyzji określone w wówczas obowiązujących przepisach prawa (tj. przepisach rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej polskiej o postępowaniu administracyjnym), w sytuacji gdy:

- kwestionowane orzeczenie nie zawiera wskazania właścicieli nieruchomości przejmowanych na własność Skarbu Państwa, a ogranicza się jedynie do wskazania numerów ciał hipotecznych (od do), które przechodzą na własność Skarbu Państwa, przy czym nie wymienia się poszczególnych ciał hipotecznych, a wskazuje się jedynie zakres liczbowy ciał hipotecznych przechodzących na własność Skarbu Państwa, a taki sposób opisu przejmowanej nieruchomości jest niewystarczający, w sytuacji gdy orzeczenie prowadziło do odjęcia prawa własności danej osoby fizycznej bez jakiegokolwiek odszkodowania i jej przejęcia na własność Skarbu Państwa,

- odnośnie określenia przejmowanych nieruchomości we wsi [...] organ wydający kwestionowane orzeczenie ograniczył się jedynie do wskazania zakresu liczb hipotecznych od [...] do [...] (z wyłączeniem prawnych nr lwh), bez wymienienia właścicieli tych ciał hipotecznych, konkretnych działek i ich powierzchni oraz bez podziału na nieruchomości należące do osób przesiedlonych do ZSRR i pozostałych osób, nie zważając w zupełności na istniejące wówczas przepisy obowiązującego prawa, które wprost określały elementy obligatoryjne każdego orzeczenia,

- orzeczenie z [...] września 1956 r. wydano na podstawie dwóch różnych podstaw prawnych: dekretu z 5 września 1947 r. o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do ZSRR i dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu nieruchomości ziemskich położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego, co było niedopuszczalne, gdyż poprzez takie wskazanie podstawy prawnej (pomimo tego, że ogólnej) następowało całkowite odindywidualizowanie orzeczenia i zatarcie granicy między dwoma różnymi postępowaniami prowadzonymi na dwóch różnych podstawach prawnych oraz zatarcie różnic między osobami znajdującymi się w różnej sytuacji prawnej, co także stanowiło wydanie orzeczenia z rażącym naruszeniem wówczas obowiązującego prawa,

- orzeczenie z [...] września 1956 r. (i innych osób przymusowo przesiedlonych na Ziemie Zachodnie) zostało wydane jako orzeczenie zbiorcze, co jednakże nie było dopuszczalne w tym przypadku na podstawie wówczas obowiązujących przepisów prawa, gdyż zasadą wynikającą z rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej o postępowaniu administracyjnym było wydawanie decyzji o charakterze indywidualnym, a decyzje zbiorcze mogły być wydawane jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy taki wyjątek był wyraźnie przewidziany w przepisach prawa (co odnośnie poprzedników prawnych skarżących objętych dekretem z 27 lipca 1949 r. nie miało miejsca), a zatem także ta wada orzeczenia jako orzeczenia zbiorczego skutkuje koniecznością uznania orzeczenia za wydane z rażącym naruszeniem prawa,

2) naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym (Dz. U. Nr 36, poz. 341) w związku z § 4 i § 5 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. poprzez nie uznanie za rażące naruszenie prawa tych przepisów przy wydawaniu orzeczenia z [...] września 1956 r., w części dotyczącej poprzedników prawnych skarżących objętych przepisami dekretu z 27 lipca 1949 r. poprzez nie doręczenie im kwestionowanego orzeczenia, które pozbawiało ich prawa własności.

Wobec powyższego, skarżący wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na ich rzecz kosztów postępowania.

W obszernym uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.

W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie odnosząc się do zarzutów podniesionych w skardze.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy w pkt 1 uchylił w całości decyzję Wojewody [...] z [...] grudnia 2016 r. oraz w pkt 2 odmówił stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] z [...] września 1956 r. w części dotyczącej nieruchomości w [...], stanowiących własność J. M., A. z M. oraz K. M..

Kontrolowane przez Sąd rozstrzygnięcie zapadło w ramach postępowania nieważnościowego, które jest jednym z nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego. Stwierdzenie nieważności decyzji ostatecznej jest instytucją szczególną, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 ustawy z 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256), dalej zwanej "k.p.a.". Może więc mieć miejsce jedynie wtedy, gdy kontrolowana decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy przynajmniej jedną z wad w rozumieniu art. 156 § 1 k.p.a. W toku postępowania nadzorczego nie rozpatruje się sprawy co do istoty, tak jak w postępowaniu toczącym się w trybie zwykłym. Przy czym zaistnienie kwalifikowanych wad prawnych ocenia się według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania orzeczenia, które jest kwestionowane. Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności ma odrębną podstawę prawną (art. 156 § 1 k.p.a.) i nie może być zatem traktowane w taki sposób, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjnoprawnego (por. orzeczenie SN z 7 marca 1996 r., sygn. akt III ARN 70/95, publ. OSNP 1996/18/258). W wyroku z 2 lutego 2006 r. (sygn. akt II OSK 490/05, publ. LEX nr 196696) Naczelny Sąd Administracyjny wyraził trafny pogląd, że w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji istnienie jednej z przesłanek z art. 156 § 1 k.p.a. musi być oczywiste, "widoczne gołym okiem", a nie być kwestią przypuszczeń, czy też zawiłych dociekań.

Z powyższego wynika, że w postępowaniu dowodowym w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia ocen dokonuje się przez pryzmat akt postępowania zwykłego. Ewentualne wady prowadzące do stwierdzenia nieważności muszą jednak tkwić w samym orzeczeniu, a nie w postępowaniu, które doprowadziło do jego wydania. Oczywistość naruszenia prawa musi również "rzucać się w oczy", ponieważ restrykcyjność sankcji tego rodzaju powoduje, że w doktrynie prawa administracyjnego przyjmuje się, że tylko kardynalne naruszenie przepisów prawa należy obwarować taką sankcją.

Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego, że przy wydaniu kwestionowanego orzeczenia z [...] września 1956 r. nie doszło do tego rodzaju kwalifikowanego naruszenia prawa.

Kwestionowane orzeczenie, jak wynika z jego treści, oparto na dwóch podstawach prawnych: przepisach dekretu z 6 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318) oraz przepisach dekretu z 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. nr 536, poz. 404), zwanego dalej "dekretem z 27 lipca 1949 r."

Odnosząc się do zarzutów skargi wskazać trzeba, że istotnie w kwestionowanym orzeczeniu nie rozróżniono wyraźnie, wobec których nieruchomości ma zastosowanie dana podstawa przejęcia. Wbrew zarzutom skargi, nie narusza to jednak w sposób rażący obowiązujących przepisów. Kwestionowane orzeczenie miało bowiem charakter zbiorczy i odnosiło się do różnych rodzajów nieruchomości. W niniejszej sprawie, po analizie stanu faktycznego nie można mieć żadnych wątpliwości, że podstawę wydania kwestionowanego orzeczenia w części dotyczącej gruntów należących poprzednio do poprzedników prawnych skarżących stanowiły przepisy dekretu z 27 lipca 1949 r. Zebrany materiał dowodowy jednoznacznie potwierdza ustalenia Ministra, że poprzednicy prawni skarżących zostali przesiedleni na tzw. Ziemie Zachodnie (por. protokół spisany w dniu [...] grudnia 1956 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]). Zgodnie zaś z art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. mogły być przejmowane na własność Państwa w całości lub w części nieruchomości ziemskie położone w województwach: białostockim, lubelskim, rzeszowskim i krakowskim w obrębie pasa granicznego, przewidzianego w rozporządzeniu Prezydenta Rzeczypospolitej z 23 grudnia 1927 r. o granicach Państwa (Dz. U. R. P. z 1937r. Nr 11, poz. 83) oraz w powiatach: biłgorajskim, krasnystawskim i lubelskim województwa lubelskiego oraz brzozowskim i przeworskim województwa rzeszowskiego, jeżeli nie pozostawały w faktycznym władaniu właścicieli. Z kolei art. 1 ust. 2 dekretu stanowił, że przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości położonych na obszarze w tym ustępie określonym, a pozostających w użytkowaniu, dzierżawie lub zarządzie osób trzecich, jeżeli właściciel nie zamieszkuje na miejscu. Z powyższego wynika, że przesłankami przejęcia w trybie powołanych przepisów było położenie nieruchomości ziemskich na ścisłe określonym obszarze oraz ich niepozostawanie w faktycznym władaniu właścicieli. Przy tym wskazane przesłanki musiały być spełnione łącznie.

W niniejszej sprawie Sąd podzielił ocenę organu odwoławczego, że w stosunku do nieruchomości stanowiących byłą własność J. i A. M. oraz K. M. spełnione zostały wszystkie przesłanki pozwalające na zastosowanie art. 1 ust. 1 dekretu z 27 lipca 1949 r. Ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia hipotecznego z [...] lipca 1956 r. wynika bowiem, że nieruchomości J. M. i A. M. były nieruchomościami ziemskimi (stanowiły w przeważającej części grunty rolne oraz lasy). Przy tym przejęte nieruchomości znajdowały się w województwie krakowskim, w powiecie nowosądeckim, które zostały wymienione w wykazie pasa granicznego stanowiącym załącznik do rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych o pasie granicznym z 10 czerwca 1938 r. (Dz. U. Nr 43, poz. 360). Z kolei ze znajdującego się w aktach sprawy protokołu z [...] grudnia 1956 r. oraz pisma Urzędu Miasta i Gminy w [...] z [...] grudnia 2011 r. wynika, że przejmowane nieruchomości nie pozostawały w faktycznym władaniu ich właścicieli przed dniem wydania kwestionowanego orzeczenia, tj. przed [...] września 1956 r. W tej sytuacji podzielić trzeba stanowisko organu odwoławczego, że skoro podstawa faktyczna kwestionowanego orzeczenia w pełni znajduje oparcie w okolicznościach wynikających z akt sprawy, to nie można mówić o rażącym naruszeniu prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Niezasadne okazały się również podniesione w skardze zarzuty naruszenia przez organ odwoławczy art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 1, 2, 3 i 4 dekretu z 27 lipca 1949 r. w zw. z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w zw. z art. 75 ust. 1 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. Naruszenia powołanych przepisów skarżący upatrują w braku szczegółowości osnowy kwestionowanego orzeczenia, jak również zbyt ogólnym opisie tych nieruchomości zawartym w tym orzeczeniu. W odniesieniu do powyższego podzielić trzeba prawidłową ocenę organu odwoławczego, że w dekrecie z 27 lipca 1949 r. stanowiącym podstawę nacjonalizacji w niniejszej sprawie nie było szczegółowych wymogów co do opisu mienia. Co więcej, powołany dekret nie wspominał nawet o danych katastralnych, zatem osnowa orzeczenia z [...] września 1956 r. niekoniecznie musiała operować danymi ewidencyjnymi. Wymogów co do szczegółowej identyfikacji przejmowanych przez Państwo nieruchomości poprzez podanie numerów parcel, oznaczeń wieczystoksięgowych czy też nazwisk właścicieli nie zawierały również, wbrew zarzutom skarżących, ówcześnie obowiązujące przepisy procesowe. Powołany w skardze art. 75 ust. 1 rozporządzenia z 22 marca 1928 r. stanowił, że każda decyzja winna zawierać powołanie się na podstawę prawną, datę, osnowę, oznaczenie rodzaju decyzji, pouczenie o środkach zaskarżenia oraz podpis władzy. W ocenie Sądu, analiza kwestionowanego orzeczenia potwierdza, że spełnia ono wskazane warunki i zawiera elementy wymienione w cytowanym przepisie. Choć bowiem istotnie zawarty w osnowie kwestionowanego orzeczenia opis przejętego mienia nie jest precyzyjny, to jednak, jak prawidłowo przyjął organ odwoławczy, pozwalał on na dokonanie identyfikacji przejętego na rzecz Państwa gruntu. W niniejszej sprawie opis przejmowanego mienia został dokonany przez wskazanie zakresu numerów wykazów hipotecznych (lwh) w miejscowości [...]. Rację ma organ odwoławczy, że w ówczesnym stanie prawnym wykazy hipoteczne wchodziły w skład ksiąg gruntowych, które z chwilą wejścia w życie prawa o księgach wieczystych z 11 października 1946 r. (Dz. U. z 1946 r., Nr 57, poz. 320) stały się księgami wieczystymi na podstawie art. LIV § 1 dekretu z 11 października 1946 r. - Przepisy wprowadzające prawo rzeczowe i prawo o księgach wieczystych (Dz. U Nr 57, poz. 321). Księgi wieczyste są powszechnym, publicznym i jawnym rejestrem służącym ustaleniu stanu prawnego nieruchomości. Opis mienia w kwestionowanym orzeczeniu został zatem dokonany w sposób umożliwiający jego jednoznaczną identyfikację.

Nie bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje również niebudząca sporu okoliczność, że poprzednicy prawni skarżących byli właścicielami gruntów rolnych w [...] i zostali przesiedleni na tzw. Ziemie Zachodnie (protokół spisany w dniu [...] grudnia 1956 r. przez Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...]). Wobec takich faktów nawet taka ogólnikowość osnowy kwestionowanego orzeczenia nie stanowi trudności w stwierdzeniu, że orzeczeniem tym przejęto również grunty należące do poprzedników prawnych skarżących. Jeśliby przyjąć pogląd skarżących, że orzeczenie z 1956 r. nie zostało skierowane do określonych adresatów, to należałoby zadać pytanie, skąd wywodzili oni w tym przypadku interes prawny do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem. Tylko bowiem przy ustaleniu, że zakwestionowana część ww. orzeczenia odnosiła się do ich poprzedników prawnych, a zatem była do nich zaadresowana, mogli oni domagać się stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia w objętej wnioskiem części (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 2442/16, dostępny w bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Sąd nie podzielił również podniesionego w skardze zarzutu, że kwestionowane orzeczenie musiało zawierać opis gruntów zgodnie z § 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. Wskazać trzeba, że powołany przepis dotyczył wyłącznie przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie gdy ich granice zostały zatarte. Tymczasem z kwestionowanego orzeczenia z 1956 r. nie wynika, że dotyczyło ono nieruchomości, których granice zostały zatarte. Jak trafnie wskazał organ, dla nieruchomości prowadzono wykazy hipoteczne (lwh) obejmujące poszczególne parcele katastralne (posiadające określone granice), a nieruchomość została oznaczona właśnie w ten sposób (poprzez odwołanie się do liczb wykazów hipotecznych). Nie było zatem żadnej potrzeby, aby w orzeczeniu zostały opisane granice zespołu przejmowanego gruntu zgodnie z § 1 tego rozporządzenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 26 lipca 2013 r. sygn. akt I OSK 324/12 i 26 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 2442/16, dostępne w bazie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl).

Za niezasadny Sąd uznał również zarzut rażącego naruszenia prawa poprzez wydanie kwestionowanego orzeczenia jako zbiorowego, czego w ocenie skarżących nie dopuszczały ówcześnie obowiązujące przepisy prawa. Sąd w całości podziela zawartą w zaskarżonej decyzji ocenę organu, że połączenie wielu spraw do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia, tak jak to miało miejsce w przypadku kwestionowanego orzeczenia, jest kwestią techniczną i nie ma żadnego wpływu na prawidłowość tego orzeczenia w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.

Chybiony okazał się również zarzut rażącego naruszenia art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r. o postępowaniu administracyjnym poprzez niedoręczenie kwestionowanego orzeczenia poprzednikom prawnym skarżących. Zebrany materiał archiwalny potwierdza bowiem stanowisko organu, że w przedmiotowej sprawie nastąpiło doręczenie zastępcze orzeczenia z [...] września 1956 r. w trybie przepisu szczególnego, tj. § 2 rozporządzenia Ministra rolnictwa i Reform Rolnych z 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. W sprawie doszło zatem do prawidłowego doręczenia kwestionowanego orzeczenia w szczególnym trybie, który stanowił lex specialis wobec art. 80 ust. 2 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z 22 marca 1928 r.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

-----------------------

1