I SA/Wa 157/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska, asesor WSA Mateusz Rogala (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 listopada 2022 r. nr KOA/2880/Sr/22 w przedmiocie odmowy wznowienia postępowania 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz J. P. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Zaskarżonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie postanowieniem z dnia 23 listopada 2022 r. nr KOA/2880/Sr/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, działając m.in. na podstawie art. 149 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., powoływanej dalej jako k.p.a.), odmówiło wznowienia postępowania administracyjnego zakończonego decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r. nr KOA/539/Sr/22 przyznającą J. P. prawo do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką – Z. P..

W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ podał, że decyzją z dnia 13 czerwca 2022 r. zostało przyznane J. P., na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad matką od dnia 1 grudnia 2020 r. do dnia 31 marca 2022 r.

W piśmie z dnia 22 czerwca 2022 r. strona wniosła o wznowienie postępowania zakończonego ww. decyzją, wskazując, że zakres czasowy przysługiwania świadczenia ustalony został na podstawie złożonego do akt sprawy orzeczenia o stopniu niepełnosprawności wydanego przez lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] marca 2017 r., zgodnie z którym Z. P. została uznana za niezdolną do samodzielnej egzystencji do marca 2022 r. Jednak w trakcie postępowania odwoławczego zostało wydane przez lekarza orzecznika ZUS, orzeczenie z dnia [...] lutego 2022 r., którym uznano Z. P. za niezdolną do samodzielnej egzystencji do [...] lutego 2025 r. Zdaniem wnioskodawcy, oznacza to, że wyszły na jaw nowe dowody istniejące w dniu wydania decyzji, mające wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, a które nie zostały wzięte pod uwagę przez organ. Strona podniosła, że o okolicznościach stanowiących podstawę wznowienia dowiedziała się w dniu doręczenia pełnomocnikowi decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r., tj. w dniu 20 czerwca 2022 r., ponieważ do momentu zapoznania się z treścią decyzji strona nie miała świadomości, iż organ nie wiedział o istnieniu nowego orzeczenia o niepełnosprawności.

W dalszej części uzasadnienia organ przywołał treść art. 148 k.p.a., zgodnie z którym podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania.

Zdaniem organu, skoro orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2022 r. zostało doręczone Z. P. w dniu [...] marca 2022 r., to oznacza, że właśnie w tym dniu J. P., który jak ustalono w toku postępowania sprawuje opiekę nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką, dowiedział się o nowym orzeczeniu. Wobec powyższego, organ uznał, że miesięczny termin na złożenie podania o wznowienie postępowania upłynął w dniu 7 kwietnia 2022 r. W związku z tym wniosek o wznowienie postępowania, nadany w urzędzie pocztowym w dniu 22 czerwca 2022 r., został wniesiony z uchybieniem terminu określonego w art. 148 k.p.a., co skutkowało wydaniem postanowienia o odmowie wznowienia postępowania.

Dodatkowo organ zauważył, że zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, w przypadku wystąpienia zmian w liczbie członków rodziny, uzyskania dochodu lub innych zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, w tym na wysokość otrzymywanych świadczeń, osoba, o której mowa w art. 23 ust. 1, jest obowiązana do niezwłocznego powiadomienia o tym organu właściwego wypłacającego świadczenia rodzinne.

J. P. wniósł na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i zasądzenie kosztów postępowania.

Skarżący zarzucił organowi naruszenie prawa materialnego, tj. art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, poprzez jego wsteczne zastosowanie wobec skarżącego, mimo że w okresie, w którym doręczone zostało Z. P. nowe orzeczenie o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie wchodził on w zakres podmiotowy stosowania ww. przepisu, gdyż nie był wówczas uprawniony do żadnego świadczenia rodzinnego.

Skarżący postawił również zarzut naruszenia prawa procesowego, które miało istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj. art. 148 § 1 k.p.a., poprzez jego błędną wykładnię, skutkującą uznaniem, że skarżący nie złożył wniosku o wznowienie postępowania z zachowaniem określonego w tym przepisie terminu, podczas gdy zgodnie z prawidłową wykładnią ww. przepisu, termin na wniesienie wniosku zaczął biec dopiero po wydaniu przez skarżony organ decyzji w sprawie będącej przedmiotem wniosku o wznowienie postępowania.

W uzasadnieniu skargi skarżący podkreślił, że warunkiem sine qua non złożenia wniosku o wznowienie postępowania jest istnienie ostatecznej decyzji administracyjnej, zatem w sytuacji, w której decyzji takiej nie ma, niemożliwe jest złożenie wniosku o wznowienie postępowania na żadnej z podstaw wymienionych art. 145 pkt 1-8 k.p.a. W konsekwencji również termin na złożenie tego wniosku nie może zacząć biec szybciej aniżeli licząc od pierwszego dnia po wydaniu ostatecznej decyzji administracyjnej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie.

Zaskarżone w rozpoznawanej sprawie postanowienie organu odmawiało wszczęcia postępowania administracyjnego z uwagi na złożenie wniosku o wznowienie postępowania z uchybieniem terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a. Zgodnie z tym przepisem, podanie o wznowienie postępowania wnosi się do organu administracji publicznej, który wydał w sprawie decyzję w pierwszej instancji, w terminie jednego miesiąca od dnia, w którym strona dowiedziała się o okoliczności stanowiącej podstawę do wznowienia postępowania. W ocenie Sądu, organ w zaskarżonym postanowieniu dokonał niewłaściwej wykładni tego przepisu, a w konsekwencji nieprawidłowo go zastosował w realiach rozpoznawanej sprawy.

Nie stanowi przedmiotu sporu, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony w dniu 22 czerwca 2022 r., zaś okolicznością stanowiącą podstawę wznowienia było wydanie orzeczenia lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] lutego 2022 r., którym uznano Z. P. za niezdolną do samodzielnej egzystencji do [...] lutego 2025 r. Orzeczenie to zostało doręczone matce skarżącego w dniu [...] marca 2022 r. Z powyższego nie można jednak wyprowadzić wniosku, jak czyni to organ, że wniosek o wznowienie postępowania został złożony z uchybieniem miesięcznego terminu, o którym mowa w art. 148 § 1 k.p.a.

Należy bowiem zwrócić uwagę, że przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, regulujące instytucję wznowienia postępowania, w sposób wyraźny stanowią, że wznowienie postępowania może nastąpić jedynie w sprawie zakończonej decyzją ostateczną (art. 145 § 1 in principio k.p.a.). Przed wydaniem decyzji ostatecznej w sprawie postępowanie administracyjne jest w toku, a więc nie ma możliwości jego wznowienia. Dopiero ostateczne zakończenie postępowania otwiera możliwość jego wznowienia, jeśli zaszły okoliczności stanowiące podstawę wznowienia określone w art. 145 § 1 pkt 1-8 k.p.a. Skutkiem powyższego jest to, że termin do złożenia wniosku o wznowienie postępowania nie może otworzyć się przed wydaniem ostatecznej decyzji w sprawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 24 lutego 2011 r. sygn. akt II OSK 1113/10 (dostępny w internetowej bazie orzeczeń sądów administracyjnych), "podanie o wznowienie postępowania może być skutecznie wniesione najwcześniej w pierwszym dniu po dniu, w którym decyzja stała się ostateczna, a bieg terminu określonego w art. 148 § 1 k.p.a. nie może się rozpocząć przed zakończeniem zwykłego postępowania administracyjnego decyzją ostateczną".

W niniejszej sprawie ostateczna decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 czerwca 2022 r. została doręczona stronie w dniu 20 czerwca 2022 r. i to od tego dnia winien być liczony termin określony w art. 148 § 1 k.p.a. Wniosek o wznowienie postępowania nadany w urzędzie pocztowym w dniu 22 czerwca 2022 r. został zatem złożony w terminie, co uzasadniało uchylenie zaskarżonego postanowienia jako naruszającego wskazany przepis.

Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostają uwagi organu dotyczące treści art. 25 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, bowiem – jak słusznie podniesiono w skardze – przepis ten ma zastosowanie jedynie do osób uprawnionych do świadczeń, a taką osobą skarżący przed wydaniem decyzji z dnia 13 czerwca 2022 r. z pewnością nie był. Ponadto przepis ten nie może stanowić podstawy prawnej rozstrzygnięcia o odmowie wznowienia postępowania. Jego powołanie przez organ należy zatem ocenić jako niezrozumiałe.

Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) orzekł jak w pkt 1 sentencji. O kosztach postępowania w punkcie 2. sentencji orzeczono na podstawie art. 200 w związku z art. 205 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącego kwotę składa się wynagrodzenie jego pełnomocnika procesowego ([...]zł), zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800 ze zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 3 w związku z art. 120 p.p.s.a.