I SA/Wa 1526/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 sierpnia 2020 r. sprawy ze skarg K. S. i I. S. na decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargi.

I SA/Wa 1526/19

UZASADNIENIE

Decyzją z dnia [...] maja 2019 r., nr [...] Minister Inwestycji i Rozwoju odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r. nr [...], o wywłaszczeniu nieruchomości położonej we wsi C., o pow. [...] m2, stanowiącej własność W. K., oraz o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomość w formie nieruchomości zamiennej i dopłaty pieniężnej.

Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy.

Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w dniu [...] maja 1971 r. nr [...], orzekło, po rozpatrzeniu wniosku Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych w [...], o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa, nieruchomości położonej we wsi C., o pow. [...] m2, oznaczoną na planie sporządzonym w 1953 r. przez Zarząd Inwestycji Kolejowych w [...] nr [...] jako działka nr [...] i [...], stanowiącej własność W. K.. Jednocześnie przyznano na rzecz spadkobierców W. K. nieruchomość zamienną o pow. [...] ha położoną w D., oznaczoną jako parcela nr [...] oraz dopłatę pieniężną w kwocie [...] zł.

M. S., I. S. i P. S. (spadkobiercy M. K., a zarazem wskazanego w orzeczeniu W. K.) pismem z [...] czerwca 2013 r. wystąpili z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r. nr [...].

Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku organ odmówił stwierdzenia niewaznosci przedmiotowej decyzji i wskazał, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia i zakres jego wpływu na sposób załatwienia sprawy, przy czym za rażące naruszenie prawa należy uznać takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. Dalej podniósł, iż ww. decyzja z [...] maja 1971 r. wydana została w trybie dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. – o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji celów narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 31). Dalej przywólał treśc art. 47 ust 1 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1958 r. Nr 17, poz. 70), zgodnie z którym postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie przedmiotowej ustawy jeszcze nie zakończone, będą prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów, z odpowiednim zastosowaniem przepisów ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r. dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostawały w mocy, a odszkodowanie ustalano według zasad odszkodowania przewidzianych w ww. ustawie z dnia 12 marca 1958 r., jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustalano według przepisów dotychczasowych.

W przedmiotowej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte na wniosek Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych w [...] z dnia [...] czerwca 1951 r. nr [...]. Bezspornym jest zatem, że postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed dniem 1 lipca 1956 r. i nie zostało zakończone przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. Zatem w rozważanym przypadku do orzekania o wywłaszczeniu i odszkodowaniu miały zastosowanie przepisy dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r.

Organ nadzoru przywołał treść art. 5,8,18,20,21 i 33 przywołanego dekretu 26 kwietnia 1949 r. oraz § 3, § 4-8 i § 9 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 52, poz. 339). Dokonał szczegółowej analizy powołanych przepisów i ich zastosowania w rozpatrywanej sprawie. W wyniku dokonanej analizy organ nadzoru stanął na stanowisku, że w kontrolowanym w trybie nadzoru postępowaniu:

- Zastępca Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego wydał w dniu [...] maja 1951 r. zezwolenie nr [...], dotyczące nabycia przez Dyrekcję Budowy Kolei Państwowych w [...] gruntów pod budowę linii kolejowej [...]. Zezwolenie w trybie art. 5 dekretu zostało zatem wydane przed wejściem w życie ustawy zmieniającej dekret z dnia 29 grudnia 1951 r. (Dz. U. z 1952 r. Nr 4, poz. 25). Tym samym wydane prawidłowo na podstawie przepisów dekretu przed nowelizacją zezwolenie Zastępcy Przewodniczącego Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego było skuteczne i potwierdzało niezbędność nieruchomości dla realizacji narodowych planów gospodarczych również na gruncie przepisów po nowelizacji;

- w aktach archiwalnych nie zachowało się wezwanie inwestora, do dobrowolnego odstąpienia nieruchomości, jednak zachowało się oświadczenie Naczelnika Oddziału Budowy Kolei Państwowych z dnia [...] czerwca 1951 r., z którego wynikało, że ww. wezwanie wywieszone było na tablicy ogłoszeń w dniach od 5 czerwca 1951 r. do 22 maja 1951 r. oraz, że nie doszło do dobrowolnego zbycia nieruchomości niezbędnych do realizacji inwestycji. Z uwagi na niezachowanie się akt archiwalnych dotyczących ww. zezwolenia z dnia [...] maja 1951 r. nie jest możliwe ustalenie, czy inwestor dysponował zezwoleniem na zbiorowe wezwanie właścicieli w trybie art. 8 dekretu (art. 7 sprzed nowelizacji). Ze względu jednak na dużą skalę wywłaszczenia którym objęło ponad 100 nieruchomości należy uznać wydanie takiego zezwolenia za wielce prawdopodobne. Nie doszło zatem do rażącego naruszenia przepisu art. 8 ust. 1 dekretu po nowelizacji (art. 7 ust. 1 dekretu sprzed nowelizacji);

- w przedmiotowej sprawie, w aktach archiwalnych nie zachował się wniosek inwestora wszczynający postępowanie wywłaszczeniowe. Jednak w obwieszczeniu Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1951 r. wskazano, że postępowanie wywłaszczeniowe wszczęto z wniosku Dyrekcji Budowy Kolei Państwowych z dnia [...] czerwca 1951 r. nr [...].

- obwieszczeniem z dnia [...] lipca 1951 r. nr [...] Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zawiadomiło właścicieli nieruchomości o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego. Ze zdekompletowanych akt archiwalnych nie wynika kiedy ww. obwieszczenie zostało wywieszone.

- Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zawiadomieniem z dnia [...].07.1954 r nr [...] poinformowało o terminie rozprawy wywłaszczeniowo- odszkodowawczej, która miała się odbyć w dniu [...] lipca 1954 r. Z pisma Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] lipca 1954 r. nr [...] wynika, że ww. zawiadomienie wywieszone było na tablicy Prezydium Gminnej Rady Narodowej w [...] w dniach od [...] lipca 1954 r do [...] lipca 1954 r. Z treści zawiadomienia wynika, że ograniczono zakres wywłaszczenia z [...] ha do [...] ha.

- przedmiotowa decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r. zawiera wszystkie elementy wymagane regulacją zawartą w art. 21 dekretu z 1949 r., albowiem określono w niej przedmiot wywłaszczenia poprzez oznaczenie nieruchomości podlegającej wywłaszczeniu, a także wskazano, że wywłaszczenie następuje na rzecz Skarbu Państwa.

- nie można uznać, że nie przeprowadzono rozprawy z uwagi na niezachowanie się części akt archiwalnych dotyczących przedmiotowego wywłaszczenia, a także z uwagi na fakt, że bezspornie termin rozprawy został wyznaczony, o czym poinformowano strony obwieszczeniem z dnia [...] lipca 1954 r.;

- w dniu [...] listopada 1956 r. wpłynął wniosek S. K. o przyznanie odszkodowania w postaci nieruchomości zamiennej. W ww. decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] przyznała spadkobiercom W. K. nieruchomość zamienną położoną w D., o pow. [...] m2.

Podsumowując, organ nadzoru stanął na stanowisku, że decyzja Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] w dniu [...] maja 1971 r. nr [...] nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 kpa).

Odnosząc się do zarzutów zawartych we wniosku o stwierdzenie nieważności, Minister wyjaśnił, że nie kwestionuje co do zasady poglądu, że skierowanie decyzji do osoby zmarłej stanowi przejaw rażącego naruszenia prawa. Jednakże ocena czy doszło do rażącego naruszenia prawa musi być zawsze dokonywana z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy, zarówno w aspekcie stanu faktycznego jak i relawentnych regulacji prawnych. W ww. decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej wskazano jako właściciela przedmiotowej nieruchomości, zmarłego w dniu [...] lutego 1945 r. W. K., który jednocześnie, jak wynika z akt sprawy, nigdy nie był rzeczywistym właścicielem ww. nieruchomości. Z treści tej samej decyzji wynika, że organ wiedział o śmierci W. K., gdyż w pkt II przyznał jego spadkobiercom (którzy byli zarazem spadkobiercami M. K.) nieruchomość zamienną wraz z dopłatą pieniężną. Organ zauważył także, że dla ww. wywłaszczonej nieruchomości nie prowadzono księgi wieczystej ani zbioru dokumentów. Dokumentem potwierdzającym własność nieruchomości było orzeczenie scaleniowe z 1937 r. Wedle tego orzeczenia właścicielem wywłaszczonych działek nr [...] i [...] była M. K. jako spadkobierca I. K.. Wobec tego organ, w początkowym stadium postępowania (tak m. in. w obwieszczeniu o wszczęciu postępowania wywłaszczeniowego z dnia [...] lipca 1951 r.) wskazał, że właścicielami wywłaszczonej nieruchomości są spadkobiercy I. K.. Tak ogólne wskazanie było uzasadnione niemożnością ustalenia kręgu spadkobierców, co wynikało, z faktu, że nie przeprowadzono postępowania spadkowego po I. K. i jego córce M.K. (z akt sprawy wynika, że postępowanie spadkowe po M. K. przeprowadzono w 2011 r., natomiast po I. K. dopiero w 2018 r.).

Wobec powyższego błędne wskazanie w ww. decyzji jako właściciela wywłaszczonej nieruchomości W. K. spowodowane było nieuregulowanym stanem prawnym nieruchomości oraz niemożliwością określenia rzeczywistych właścicieli. Należy również wskazać, że rzeczywiści właściciele nieruchomości tj. S. K. i M. S. (z domu K.) zostali uwzględnieni w ww. decyzji wywłaszczeniowo-odszkodowawczej, ponieważ zakres podmiotowy spadkobierców W. K. i M. K. (z domu K.) był tożsamy. Tym samym nie doszło zdaniem organu do skierowania orzeczenia do osoby zmarłej.

Organ wskazał także, że w przedmiotowym orzeczeniu przyznano na rzecz spadkobierców W. K. nieruchomość zamienną ozn. jako działka nr [...], o pow. [...] ha, położoną w D. , i dopłatę pieniężną w kwocie [...] zł.

Z treści orzeczenia wynika, że:

- wywłaszczona nieruchomość miała wartość [...] zł, zaś nieruchomość zamienna - [...] zł;

- wywłaszczona nieruchomość zawierała [...] m2 gruntu klasy IV i [...] m2 gruntu klasy V, zaś nieruchomość zamienna - [...] m2 gruntu klasy IV i [...] m2 gruntu klasy V,

Na podstawie upoważnienia zawartego w dekrecie ( art. 28) Rada Ministrów wydała rozporządzenie z dnia [...] listopada 1952 r. w sprawie ustalenia norm szacunkowych dla nieruchomości nabywanych w celu realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 52, poz. 339). Przy przyjęciu stawek wskazanych przez organ w decyzji z dnia [...] maja 1971 r., tj. [...] zł/ha gruntu rolnego IV klasy i [...] zł/ha gruntu V klasy, wartość całości gospodarstwa rolnego M. S. i S. K. o pow. [...] ha, składającego się z [...] ha gruntu IV klasy i [...] ha gruntu V klasy, wynosiła [...] zł. Zgodnie z treścią załącznika nr [...] do rozporządzenia z dnia [...] listopada 1952 r. mnożnik do określenia sumy wyrównawczej wyniósł w tym przypadku [...]. Z kolei wartość wywłaszczonego gruntu, składającego się z [...] ha gruntu V klasy i [...] ha gruntu IV klasy (przed zastosowaniem mnożnika) wyniosła [...] zł. Suma wyrównawcza wyniosła zatem [...] zł. Do tej kwoty należało doliczyć wartość wywłaszczonego gruntu: [...] zł, otrzymując kwotę należnego odszkodowania: [...] (którą organ następnie zaokrąglił do pełnych złotych: [...] zł). Wartość nieruchomości zamiennej, składającej się z [...] ha gruntu IV klasy i [...] ha gruntu V klasy, obliczona według tych samych zasad powinna wynieść: [...] zł, a po zaokrągleniu do pełnych złotych: [...] zł. Organ jednak błędnie ustalił wartość nieruchomości zmiennej na [...] zł, wskutek czego wysokość dopłaty pieniężnej została zawyżona o [...] zł (przyznano [...] zł, a należało przyznać [...] zł). Minister wskazał jednak, że niewielki błąd rachunkowy nie może być uznawany za przejaw rażącego naruszenia prawa, gdyż kwota [...] zł stanowiła znikomą część łącznej wartości przyznanego odszkodowania (skoro przyznano nieruchomość zamienną o wartości [...] zł), a jednocześnie błąd ten nie wpłynął ujemnie na prawa osób wywłaszczonych.

Reasumujac organ nie stwierdził zajścia żadnej z przesłanek stwierdzenia nieważności decyzji, sformułowanych w art. 156 § 1 k.p.a.

Skargi na powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosły M. S. i I.S., zaskarżając ją w całości.

M. S. zaskarżonej decyzji zarzuciła, że została wydana z rażącym naruszeniem dyspozycji art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Treść powyższej decyzji i jej uzasadnienia oznacza de facto pełną akceptację przez Ministra Inwestycji i Rozwoju uchybień dokonanych przez organ I stopnia tj. Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] przy rozpoznawaniu nin. sprawy, a stanowiących rażące naruszenie dyspozycjami następujących przepisów k.p.a. : art. 7 k.p.a. , art. 7 a k.p.a., art. 8 paragraf 1 i 2 k.p.a., art. 9 k.p.a., art. 10 k.p.a. i art. 81 a k.p.a. i bezkrytyczną akceptację bezprawnych działań tego organu przy rozpoznawaniu niniejszej sprawy. Organ ponadto wadliwe określił w swojej decyzji właściciela wywłaszczanej nieruchomości, nie ustalił jej następców prawnych mimo wiedzy że ta osoba nie żyje. Nie podjął też żadnych starań zmierzających do ustalenia kręgu następców prawnych tej osoby .

I.S. zaskarżonej decyzji zarzuciła:

-niezgodną ze stanem faktycznym i prawnym ocenę materiału dowodowego, znajdującego się w aktach Ministerstwa, treść uzasadnienia budzi poważne wątpliwości co do rzetelności analizy dokumentów bo nie uwzględniono lub świadomie pominięto te dowody (archiwalne i inne), które były istone dla wydanego rozstrzygnięcia sprawy,

- argumenty podane w uzasadnieniu decyzji, podważające zastosowanie art. 156 kpa są wręcz absurdalne i absolutnie nie do przyjęcia. Wydana przez Ministerstwo decyzja z dnia [...] maja 2019 r. jest dla spadkobierców właścicielki M. K. niezwykle krzywdząca i przeczy temu zgromadzony w sprawie pełny, wiarygodny i potwierdzony materiał dowodowy, który jest wynikiem żmudnej pracy i poszukiwań w zasobach archiwalnych oraz wielu urzędach i instytucjach Państwa. Nie jest prawdą jakoby dokumenty były niekompletne a nawet "szczątkowe" bo Ministerstwo Inwestycji i Rozwoju jest w posiadaniu pełnego materiału naszej sprawy, który ponad wszelką wątpliwość potwierdza nasze prawa oraz zarzuty co do wadliwości tych aktów prawnych. Podnosząc powyższe zarzuty wniosła o uchylenie w całości decyzji Ministra Inwestycji i Rozwoju w [...] z dnia [...] maja 2019 r., a w konsekwencji o unieważnienie Decyzji o których mowa wyżej jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa i w oparciu o art. 156 kpa - decyzji nieważnych. Skarżąca podkreśliła, że decyzję wywłaszczeniową wydano dopiero po upływie 20 lat od zajęcia rodzinnej nieruchomości. Ponadto na jakiej podstawie wywłaszczono osobę nieżyjącą od kilkunastu lat,. a która nigdy właścicielem nie była ani tej ani żadnej innej nieruchomości. W skardze nie zgodziła się też ze stanowiskiem Ministra dotyczącym braków w materiale dokumentacyjnym. Zdaniem skrążacej jest wiele dokumentów archiwalnych, czytelnych i dobrze zachowanych, które ponad wszelką wątpliwość potwierdzają właściciela nieruchomości w dacie wywłaszczenia i podstawę nabycia tej własności.

Odpowiadając na wniesione do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargi Minister Inwestycji i Rozwoju wniósł o ich oddalenie.

Postanowieniem z 17 stycznia 2020 r, połączono do wspólnego rozpoznania i rozstrzygniecia sprawy o sygnaturze I SA/Wa 1526/19 i I SA/Wa 1527/19 i postanowiono prowadzić je pod wsólną sygnaturą I SA/Wa 1526/19.

W dniu [...] października 2019 r. zmarła M. S. , a spadek po niej na podstawie aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] października 2019 r. rep.A nr [...], sporządzonego przed notariuszem A. D. nabył syn K.S..

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:

Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.), sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Sąd, badając legalność zaskarżonej decyzji w oparciu o wyżej powołane przepisy uznał, że nie narusza ona prawa, natomiast zarzuty skarg nie zasługują na uwzględnienie. Ocenę Ministra skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela.

W ocenie Sądu, prawidłowe są ustalenia organu, iż brak było podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1971 r. o wywłaszczeniu na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej we wsi C., stanowiącej własność W. K. według wskazań organu oraz o przyznaniu odszkodowania za ww. nieruchomość.

Zaskarżona decyzja została wydana w ramach postępowania nieważnościowego, czyli jednego z trybów nadzwyczajnych postępowania administracyjnego. Oznacza to, iż przedmiotem postępowania nadzwyczajnego winno być przeprowadzenie kontroli prawidłowości decyzji, wydanej w postępowaniu zwykłym, w tym wypadku decyzji Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z z dnia [...] maja 1971 r., korzystających z przymiotu ostateczności. Stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji administracyjnej jest bowiem instytucją, która stanowi wyjątek od ogólnej zasady trwałości decyzji, o której mowa w art. 16 kpa, toteż może mieć miejsce jedynie w przypadku, gdy decyzja dotknięta jest w sposób niewątpliwy jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 kpa. Przy tym należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek stwierdzenia nieważności ocenia się według stanu faktycznego i prawnego sprawy istniejącego w dacie wydania kwestionowanej decyzji.

Przesłanką stwierdzenia nieważności decyzji, którą rozważano w stanie faktycznym sprawy, była przesłanka z art. 156 § 1 pkt 2 kpa, czyli wydanie decyzji z rażącym naruszeniem prawa. Z brzemienia tego przepisu wynika, iż nie każde naruszenie prawa pociąga za sobą nieważność decyzji, ale tylko przypadki oczywistego i ciężkiego naruszenia prawa. Idzie tu zatem o konieczność wystąpienia rażącego naruszenia prawa w trakcie prowadzenia postępowania zmierzającego do wydania decyzji. Termin "rażący" winien być rozumiany w sposób powszechnie przyjęty. Zgodnie ze słownikiem języka polskiego "rażący", to "dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży". Rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość decyzji skutkiem naruszenia norm prawnych regulujących działania administracji publicznej w indywidualnych sprawach, w szczególności przepisów prawa procesowego oraz materialnego, o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym. Zachodzi zatem w przypadku gdy czynności zmierzające do wydania decyzji administracyjnej oraz treść załatwienia sprawy w niej wyrażona stanowią zaprzeczenie stanu prawnego sprawy w całości lub w części (wyrok NSA 21 sierpnia 2001r., sygn. akt II SA 1726/00, Lex 51233, wyrok WSA 21 lipca 2006r., sygn.akt IV SA/Wa 740/06 publik. CBOSA). Dlatego też, w tezie wyroku NSA z 12 grudnia 1988r. (II SA 981/88, ONSA 1988, z. 2, poz. 96) zasadnie stwierdzono, że "naruszenie przepisów postępowania lub prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, nie może być podstawą stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzoru, jeżeli nie nosi cech rażącego naruszenia prawa".

Zasadnicze znaczenie w niniejszej sprawie ma fakt, że z uwagi na upływ czasu jaki upłynął od wydania przez Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] decyzji wywłaszczeniowej ( blisko 50 lat) zachował się jedynie szczątkowy materiał archiwalny dotyczący postępowania zakończonego tą decyzją. Organ pomimo kwerendy przeprowadzonej zarówno w organach administracji jak i w Archiuwum Państwowym nie uzyskał pełnego materiału dowodowego. Biorąc pod uwagę powyższe, zgodzić się należy z Ministrem, iż w świetle szczątkowych akt archiwalnych, decyzja z [...] maja 1971 r. wydana została zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami. Jako podstawę jej wydania podano art. 14 i 48 ustawy z 12 marca 1958r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości ( Dz. u z 1961 r. nr 18 poz. 94 ze zm.) oraz art. 1, 21, 24, 27, 33 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych ( Dz.U z 1952 r. Nr 4, poz. 31 ze zm.).

Zgodnie z art. 47 ust. 1 ww. ustawy z 12 marca 1957 r. postępowanie wywłaszczeniowe wszczęte po wyzwoleniu, a w dniu wejścia w życie niniejszej ustawy jeszcze nie zakończone będzie prowadzone nadal według dotychczasowych przepisów z odpowiednim zastosowaniem przepisów niniejszej ustawy dotyczących właściwości organów orzekających. Czynności dokonane w dotychczasowym postępowaniu pozostają w mocy, a odszkodowanie ustala się według zasad odszkodowania przewidzianych w niniejszej ustawie, jeżeli wszczęcie postępowania wywłaszczeniowego nastąpiło po dniu 1 lipca 1956 r., a dotychczas nie ustalono odszkodowania; w pozostałych przypadkach odszkodowanie ustala się według przepisów dotychczasowych.

Analiza akt sprawy w ocenie Sądu pozwoliła organowi na przyjęcie, że w niniejszej sprawie postępowanie wywłaszczeniowe zostało wszczęte przed tą datą (wniosek z 25 czerwca 1951 r.). Oznacza to, że postępowanie w sprawie wywłaszczeniea i ustalenia odszkodowania winno się toczyć w oparciu o przepisy dekretu z 1949 r.

Zgodnie z treścią art. 1, art. 5 ust. 1, art. 8 ust. 2 i 4, art. 30 ust. 1 i 3 tego dekretu nieruchomości lub ich części niezbędne dla realizacji narodowych planów gospodarczych mogą być przejmowane, nabywane, zbywane i przekazywane zgodnie z przepisami dekretu. Zezwolenia na nabycie nieruchomości udziela Przewodniczący Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego - jeżeli uzna, że nieruchomość jest niezbędna dla realizacji narodowych planów gospodarczych oraz że przewidziane będą środki na jej nabycie. W przypadku nabywania nieruchomości należącej do kategorii określonych w art. 30 ust. 1 wezwanie powinno zawierać ponadto wyrażenie gotowości zawarcia umowy o przejęcie nieruchomości w zamian za nieruchomość zamienną. Jeżeli w terminie 15-dniowym od doręczenia wezwania, o którym mowa w ust. 1, lub dokonania obwieszczenia, o którym mowa w ust. 3, nie zostanie zawarta umowa sprzedaży albo zamiany lub umowa przedwstępna w przedmiocie sprzedaży lub zamiany nieruchomości, wówczas wykonawca planu może nabyć niezbędną dla realizacji nieruchomość w drodze wywłaszczenia.

Minister Inwestycji i Rozwoju na stronach 5 – 7 oraz 10-11 zaskarżonej decyzji w sposób szczegółowy opisał wszystkie znalezione dokumenty archiwalne dotyczące wywłaszczenia przedmiotowej nieruchomości i odniósł się do do nich w kontekście uregulowań określonych w art. 5, 6, 8, 13, 20,21, 30, 33 dekretu z 26 kwietnia 1949 r. Szczegółowo odniósł się również do podstaw prawnych dotyczących ustalenia wartości przyznanej nieruchomości zamiennej oraz dopłaty pienieżnej. Sąd podziela w całości stanowisko organu wyrażone w tym zakresie, bez potrzeby jego tu powtarzania, uznając, że wydanie przedmiotowej decyzji poprzedzono wyczerpującą analizą stanu prawnego i faktycznego sprawy. Minister podjął w niniejszej sprawie wszelkie dostępne działania zmierzające do zebrania materiałów archiwalnych dotyczących procedury wywłaszczeniowej zakończonej wydaniem orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] z dnia [...] maja 1951 r. Wbrew zarzutom skargi, na podstawie niekompletności materiałów archiwalnych nie można formułować domniemania wydania kontrolowanego orzeczenia z rażącym naruszeniem prawa. Raz jeszcze wypada przypomnieć o domniemaniu zgodności z prawem ostatecznej decyzji administracyjnych. Domniemanie to dotyczy również przedmiotowego orzeczenia wywłaszczeniowego.

Odnosząc się natomiast szczegółowo do podstawowego argumentu zawartego we wniosku o stwierdzenie nieważności tj. skierowanie decyzji wywłaszczeniowej do osoby, która nie żyła w dacie jej wydania, to należy podnieść następujace kwestie. Rację mają skarżące i Minister tego nie kwestionuje w zaskarżonej decyzji, że od lat 30 na podstawie dokumentów scaleniowych, właścielką przedmiotowej nieruchomości była M. K. ( z domu K. zmarła w 1943 r.), spadkobierczyni I.K., a nie wymieniony w decyzji zmarły w 1945 r. W.K. ( mąż M.K.). Za ugruntowane w doktrynie oraz orzecznictwie należy uznać stanowisko, że co do zasady skierowanie decyzji do osoby zamarłej rażąco narusza prawo. Uzasadnieniem takiego poglądu jest przede wszystkim teza, że nie można nałożyć obowiązków lub przyznać uprawnień na rzecz podmiotu pozbawionego zdolności prawnej. Ponadto, prowadzenie postępowania i wydanie decyzji wobec osoby nieżyjącej stanowi rażące naruszenie procedury. Sąd w niniejszym składzie nie kwestionuje tych ogólnych założeń. Jednakże ocena, czy doszło do rażącego naruszenia prawa musi być zawsze dokonywana w odniesieniu do realiów konkretnej sprawy, zarówno w aspekcie stanu faktycznego jak i regulacji prawnych, przy czym ostateczny wynik tej oceny winien uwzględniać wskazane wyżej wymaganie niezbędne do przyjęcia, że doszło do rażącego naruszenia prawa (w tym gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia). Mając na uwadze realia niniejszej sprawy należy przypomnieć, że orzeczenie wywłaszczeniowe nie nakładało na W.K. żadnych osobistych obowiązków lub nie przyznawało mu osobistych uprawnień. Istota tego orzeczenia polegała na przejęciu nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Zgodnie bowiem z art. 39 ust. 1 dekretu z 1949 r., orzeczenie o wywłaszczeniu przenosi prawo własności nieruchomości na rzecz wywłaszczającego z dniem zgłoszenia wniosku o wywłaszczenie. Orzeczenie to stanowi podstawę do ujawnienia praw w księdze wieczystej. Zatem skutek prawny orzeczenia następował tu niezależnie od tego, kto był rzeczywiście właścicielem danej nieruchomości w chwili orzekania. Sąd w niniejszym składzie podziela poglądy Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone m. in. w wyrokach Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2013 r., II OSK 383/12 oraz z 17 listopada 2010 r. I OSK 129/10 publik. CBOSA), że przypadku praw dziedzicznych (a takim jest prawo własności) przy ocenie zasadności zarzutu rażącego naruszenia prawa z uwagi na śmierć strony należy brać również pod uwagę, czy w postępowaniu brali faktycznie udział spadkobiercy zmarłego właściciela. Przenosząc te ustalenia na grunt niniejszej sprawy należy mieć na uwadze, opisany szczegółowo w zaskarżonej decyzji, udział w postępowaniu S.K. i M.S. ( są to spadkobiercy zarówno W.K. i M.K.). S.K. w pismie z [...] listopada 1956 r. wnosił o przyznanie nieuchomosci zamiennej, jemu też decyzja z [...] maja 1971 r. została doręczona. Zatem decyzja nie została skierowana do nieżyjacego w dacie jej wydania W.K., a samo postępowanie prowadzone było z udziałem jego spadkobierców, których krąg jest tożsamy ze spadkobiercami M.K.. Trudno w takiej sytuacji stawiać Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] zarzut rażącego naruszenia prawa.

Dla rozstrzygnięcia sprawy nie ma przy tym zaznaczenia, czy przyznana nieruchomość zamienna nadal stanowi własność następców prawnych M.K., ani też dłuogotrwałość postępowania wywłaszczeniowego czy też rozdysponowanie wywłaszczoną nieruchomoscią po likwidacji linii kolejowej [...]. W przedmiotowej sprawie ocenie podana była bowiem jedynie kwestionowana decyzja wywłaszczeniowa z 1971 r. w kontekście wystąpienia przesłanek z art. 156 § 1 kpa, a nie to jakie następstwa wywołoła jej wydanie dla skarżących.

Reasumując, oceniana w postępowaniu nadzorczym decyzja z [...] maja 1971 r. zapadła zgodnie z obowiązującym wówczas przepisami w przedmiocie wywłaszczania nieruchomości oraz ustalania wysokości odszkodowania i nie może być kwalifikowane jako wydane z rażącym naruszeniem prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Z tego względu stanowisko zaprezentowane w sprawie przez organ nadzoru jest trafne. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał także za słuszne argumenty organu wydającego zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.

Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w wyroku.