I SA/Wa 1077/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) Sędziowie WSA Dorota Apostolidis WSA Przemysław Żmich Protokolant referent – stażysta Beata Karczewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 13 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę

Decyzją z [...] marca 2019 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako organ) utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta [...] z [...] stycznia 2019 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania J. M. (dalej jako skarżąca) świadczenia pielęgnacyjnego w celu sprawowania opieki nad ciotką, M. C..

W uzasadnieniu decyzji wskazano, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111, dalej jako ustawa) świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce lub ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359, dalej jako krio) ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Ponadto zgodnie z ust. 1a cyt. przepisu osobom o którym mowa w ust. 1 pkt 4 Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

W odniesieniu do obowiązku alimentacyjnego organ podniósł, że stosownie do treści art. 128 krio obowiązek dostarczania środków utrzymania obciążą krewnych w linii prostej i rodzeństwo, zstępnych przed wstępnymi a wstępnych przed rodzeństwem.

Biorąc pod uwagę powyższe przepisy, w ocenie organu nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego siostrzenicy, gdyż osoba taka nie jest zobowiązana do alimentacji w stosunku do swojej ciotki.

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżąca zarzuciła ww. decyzji naruszenie:

1. art. 17 ust. 1 ustawy poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na przyjęciu, że siostrzenica nie jest uprawniona do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad ciotką, pomimo że wykładnia celowościowa tego przepisu powinna prowadzić do wniosku przeciwnego;

2. art. 17 ust. 1a ustawy, poprzez uznanie, że skarżąca nie jest osobą uprawnioną do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego.

W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała dodatkowo, że w analogicznej

sprawie z jej skargi wyrokiem z 27 czerwca 2014 r. sygn. akt I OSK 78/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił oddalający skargę wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego oraz zaskarżoną decyzję odmawiającą prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.

Wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji.

W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i

wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

Skarga nie jest zasadna.

Katalog osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego został określony w art. 17 ust. 1 i 1a ustawy. Ust. 1 pkt 4 ww. przepisu w sposób jednoznaczny wskazuje, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom niż wymienione w pkt 1-3 jedynie wówczas, gdy ciąży na nich obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami krio.

Zgodnie zaś z art. 128 krio obowiązek alimentacyjny obciążą jedynie krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo.

Organy obu instancji prawidłowo zastosowały powołane przepisy i ustaliły, że w niniejszej sprawie osobą wymagającą opieki jest ciotka skarżącej, czyli osoba spokrewniona w linii bocznej, a zatem zgodnie z przepisami krio na skarżącej nie ciąży wobec takiej osoby obowiązek alimentacyjny. W ocenie Sądu niedopuszczalne jest rozszerzanie katalogu zawartego w art. 17 ust. 1 ustawy w oparciu o względy celowościowe.

Kwestia ta była przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale składu 7 sędziów z 9 grudnia 2013 r. sygn. akt I OPS 5/13 uznał, że osobie, której nie obciąża obowiązek alimentacyjny względem pełnoletniego członka rodziny, legitymującego się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym i która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad tym niepełnosprawnym członkiem rodziny, w stanie prawnym obowiązującym przed 1 stycznia 2013 r. nie przysługuje takie świadczenie. W uzasadnieniu uchwały wskazano, że zarówno w pierwotnej wersji art. 17 ust. 1 ustawy jak i w toku kolejnych zmian świadczenie pielęgnacyjne zawsze przysługiwało członkom rodziny, na których spoczywał w stosunku do osoby wymagającej opieki obowiązek alimentacyjny. Pierwotnie świadczenie to przysługiwało tylko w wypadku opieki sprawowanej przez rodziców lub opiekunów nad dzieckiem. Na skutek wyroków Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 (OTK ZU-A 2008, nr 6 poz. 107) i z dnia 22 lipca 2008 r. sygn. akt P 41/07 (OTK ZU-A 2008, Nr 6, poz. 109), którymi uznano za sprzeczne z Konstytucją RP pominięcie wśród osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego innych członków rodziny, na których spoczywa obowiązek alimentacyjny, sprawujących opiekę nad niepełnoletnim, niesprawnym członkiem rodziny, a także nad innym członkiem rodziny wymagającym opieki ustawodawca rozszerzył krąg osób uprawnionych do tego świadczenia. W każdej jednak z kolejnych nowelizacji, przyjmowano wymóg, by osoba świadcząca opiekę była obciążona w stosunku do podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym. Ustawodawca uznawał więc, że jednym z warunków, od których zależy powstanie prawa do tego świadczenia było to, że opiekę wykonuje osoba obciążona wobec podopiecznego obowiązkiem alimentacyjnym i mimo wielokrotnych zmian ustawy o świadczeniach rodzinnych od warunku tego nie odstąpił. W dalszej kolejności Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że niedopuszczalne jest sądowe uzupełnianie ustawowego katalogu uprawnień socjalnych, gdyż przepisy art. 32 ust. 1 i art. 67 Konstytucji RP nie mogą być samoistnym źródłem roszczeń. Przepisy te bowiem zawierają treść normatywną nienadającą się do zbudowania podstawy prawnej rozstrzygnięcia sporu o prawo podmiotowe i nie umożliwiają oparcia na nich orzeczenia zasądzającego roszczenie. Są one raczej źródłem gwarancji, a nie praw, tym samym więc spełniają rolę wzorca konstytucyjnego, określającego w sposób ogólny zakres i formy zabezpieczenia społecznego. Wzorzec ten znajduje materializację w uchwalonych ustawach, w których ustawodawca zwykły konkretyzuje deklarację konstytucyjną, tworząc poszczególne prawa podmiotowe. Uzupełniając lub pomijając niektóre z przesłanek ustawowych z powołaniem się na zasady konstytucyjne, sąd administracyjny faktycznie wchodzi w rolę Trybunału Konstytucyjnego.

Wprawdzie powołana uchwała została podjęta na tle ustawy obowiązującej przed 1 stycznia 2013 r., jednak również w brzmieniu obowiązującym obecnie ustawa nadal wiąże uprawnienie do świadczenia alimentacyjnego z obowiązkiem alimentacyjnym poprzez odesłanie do przepisów krio, przez co pogląd wyrażony w uchwale oraz przedstawiona w niej argumentacja zachowuje aktualność również w obecnym stanie prawnym. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela wskazany pogląd oraz zaprezentowaną w powyższej uchwale argumentację.

Konkludując, należy zauważyć, że decyzja w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego nie ma charakteru uznaniowego, a z kolei wyrok NSA I OSK 78/14, na który powołuje się skarżąca nie wiąże w niniejszej sprawie. Ustawodawca w sposób wyczerpujący określił przesłanki, które należy spełnić aby uzyskać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i powiązał je z obowiązkiem alimentacyjnym w rozumieniu przepisów krio, nie przewidział przy tym możliwości przyznania takiego świadczenia z uwagi na faktyczne wykonywanie czynności opiekuńczych. Stwierdzenie, że z wnioskiem o przyznanie świadczenia wystąpiła osoba nieobciążona obowiązkiem alimentacyjnym obliguje organy do wydania decyzji odmawiającej jego przyznania.

W świetle powyższego stanowisko organu jest prawidłowe a zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Dlatego orzeczono jak w sentencji (art. 151 ppsa).