I SA/Sz 612/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska Sędziowie Sędzia WSA Wiesława Achrymowicz (spr.), Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi L. L. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia 22 września 2023 r. nr 1989/2023 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (organ) odmówił L. L. (płatnik) umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą płatnikiem tych składek w łącznej kwocie [...]zł wraz z odsetkami.

Organ wyjaśnił, że wniosek o umorzenie dotyczył składek na: ubezpieczenia społeczne za okres 07.2011 r. - 04.2019 r. (składki [...] zł i odsetki [...] zł, koszty upomnienia [...] zł); ubezpieczenie zdrowotne za okres 07.2011 r. - 09.2012 r., 11.2012 r. - 04.2019 r. ([...] zł składki, [...] zł odsetki, [...] zł koszty upomnienia); Fundusz Pracy za okresy 07.2011 r. - 09.2012 r., 11.2012 r. - 12.2018 r. (składki [...] zł, odsetki [...] zł, koszty upomnienia [...] zł).

Odsetki naliczono na 7 czerwca 2019 r. (dzień złożenia wniosku).

W podstawie prawnej organ wymienił: art. 83 ust. 1 pkt 3, art. 28 ust. 2, ust. 3, ust. 3a, art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (ostatnio Dz.U.2023.1230 ze zm. - u.s.u.s.); § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.2003.141.1365 - rozporządzenie MGPPS).

W uzasadnieniu tej treści rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, że 7 czerwca 2019 r. wpłynął do organu wniosek płatnika o umorzenie należności z tytułu wymienionych składek. Płatnik tłumaczył, że działalność gospodarczą prowadzi od 1992 r. i do 2011 r. wszystkie składki opłacał regularnie. Od 2012 r. zaprzestał płacenia składek, ponieważ straty finansowe z tytułu działalności spowodowały ubóstwo jego rodziny, składającej się z 5 osób (żona i troje dzieci). Wówczas dzieci uczyły się. Rodzina przetrwała dzięki pomocy rodziny i pomocy społecznej. Średni miesięczny dochód wynosi około [...] zł. Starszy syn jest już na własnym utrzymaniu. Pomoc społeczna umożliwia dalsze kształcenie dzieci i przeżycie, lecz spłata zadłużenia jest niemożliwa. Córka kończy studia i przechodzi na własne utrzymanie, młodszy syn rozpoczyna studia i możliwe są stypendia oraz podjęcie pracy.

Organ odnotował, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w sprawach sygn.: I SA/Sz 697/20, I SA/Sz 908/21, I SA/Sz 744/22 uchylił wcześniejsze decyzje organu odmawiające umorzenia zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami.

Sąd, kontrolując pierwszą, najwcześniejszą decyzję organu, zwrócił uwagę na okoliczność egzekucji skierowanej do pawilonu handlowego, co może pozbawić płatnika możliwości prowadzenia działalności gospodarczej i osiągania przychodów, której organ nie rozważył. Natomiast podjęcie innej pracy przez płatnika może być utrudnione z uwagi na jego wiek bliski emerytalnemu. Jednocześnie płatnik starał się zachować źródło przychodów, a jego dzieci jak najszybciej się usamodzielnić.

Kontrolując legalność kolejnej decyzji organu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie ocenił, że akta przedstawione przez organ są niekompletne, co nie pozwala odnieść ustaleń organu do konkretnych dowodów na okoliczności stanu rodzinnego i majątkowego płatnika.

W wyniku kontroli legalności następnej decyzji organu Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie stwierdził brak należytego udokumentowania w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych i w konsekwencji brak możliwości weryfikacji poprawności tych ustaleń. Zaznaczył potrzebę wyjaśnienia przez organ, czy wszystkie składki istnieją, czy nie uległy przedawnieniu, a w następstwie, czy odsetki za zwłokę zostały określone w sposób prawidłowy.

Następnie organ motywował, że według zgromadzonego materiału dowodowego płatnik zawiesił działalność gospodarczą 31 grudnia 2021 r. Nie wywiązał się z obowiązku opłacenia składek. Natomiast organ ma ustawowy obowiązek egzekwować powstałe zadłużenie.

Należności składkowe objęte wnioskiem płatnika o umorzenie nie uległy przedawnieniu.

W kontekście przedawnienia należności składowych organ argumentował, że "Od 1 stycznia 1999 r. kwestię przedawnienia ustawodawca uregulował w art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s. Przepis ten w brzmieniu obowiązującym do 31 grudnia 2002 r. stanowił, że należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat, a w przypadku przerwania biegu przedawnienia, o którym mowa w ust. 5, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Z kolei zgodnie z art. 24 ust. 5 ustawy o s.u.s. bieg przedawnienia przerywało odroczenie terminu opłacenia należności z tytułu składek, rozłożenie spłaty tych należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia tych należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Stosownie natomiast do art. 24 ust. 6 ustawy o s.u.s. bieg przedawnienia terminów określonych w ust. 4 i 5 ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

Od 1 stycznia 2003 r. ustawą z dnia 18 grudnia 2002 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 241, poz. 2074 ze zm.) dokonano zmiany m.in. art. 24 ust. 4 ustawy o s.u.s., stanowiąc, że należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 łat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Ustawa zmieniająca nie zawiera wyraźnego uregulowania kwestii międzyczasowych, co do przedawnienia należności wymagalnych przed dniem jej wejścia w życie. W związku z powyższym tylko upływ terminu przedawnienia, wynoszącego do dnia 31 grudnia 2002 r. - 5 lat, przed dniem wejścia w życie ustawy zmieniającej, powodował skutek wygaśnięcia zobowiązania; natomiast w przypadku, gdy zobowiązanie to przed dniem 1 stycznia 2003 r. (data wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002 r.) nie uległo przedawnieniu, ma do niego zastosowanie zasada bezpośredniego działania ustawy nowej, co oznacza, że zobowiązanie z tytułu składek nieprzedawnionych przed dniem 1 stycznia 2003 r. ulega 10-letniemu przedawnieniu. Do nieprzedawnionych do dnia 31 grudnia 2002 r. należności stosuje się nie tylko nowy, wydłużony termin przedawnienia ale również wszystkie nowe przepisy dotyczące okoliczności mających wpływ na bieg tego terminu, to jest jego przerwanie i zawieszenie, o ile wymienione w nowych przepisach podstawy przerwania lub zawieszenia biegu przedawnienia powstały po tej dacie. Natomiast skutki wcześniejszych zdarzeń oceniać należy według przepisów obowiązujących w chwili ich zaistnienia (por: wyrok NSA z 30 września 2009 r., sygn. akt II GSK 72/09).

Na podstawie wskazanej wyżej ustawy z dnia 18 grudnia 2002 r. dodano w art. 24 ust. 5a- 5d regulujący przerwanie i zawieszenie biegu terminu przedawnienia, w tym przepis ust. 5b zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia wszczęcia do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego oraz postępowania przed sądem. Przepis art. 24 ust. 5b - z dniem 1 lipca 2004 r. - uległ dalszej nowelizacji na podstawie art. 10 pkt 10 lit. b. ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o zmianie ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. nr 121, poz. 1264) i otrzymał brzmienie: "Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego".

Kolejna zmiana okresu przedawnienia została wprowadzona od 1 stycznia 2012 r. Z tym dniem na podstawie art. 11 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. nr 232, poz. 1378) zmieniono treść art. 24 ust. 4 u.s.u.s. i skrócono okres przedawnienia należności z tytułu składek z 10 lat do 5 lat. Zgodnie z art. 27 powołanej ustawy, do przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 u.s.u.s., którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą z tym, że bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. Powyższe oznacza, że do należności składkowych nieprzedawnionych do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) ma zastosowanie 5-letni termin przedawnienia, z tym jednak zastrzeżeniem, że liczy się go nie od daty ich wymagalności, tak jak o tym stanowi art. 24 ust. 4 u.s.u.s., ale od dnia 1 stycznia 2012 r. Wyjątek od tej

zasady ustanawia art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. stosownie do którego, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego przepisu.

Zgodnie z art. 24 ust 4 ustawy o s.u.s (w brzmieniu obowiązującym od 1 stycznia 2012 r.) należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne z zastrzeżeniem ust. 5-6:

5. Nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia.

5a. Bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust. 1a, do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty.

5b. Bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego.

5c. Bieg terminu przedawnienia przerywa ogłoszenie upadłości. Po przerwaniu bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się na nowo od dnia następującego po dniu uprawomocnienia się postanowienia o ukończeniu postępowania upadłościowego lub jego umorzeniu.

5d. Przedawnienie należności z tytułu składek wynikających z decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej lub następcy prawnego następuje po upływie 5 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym decyzja została wydana.

5e. Bieg terminu przedawnienia zawiesza się, jeżeli wydanie decyzji jest uzależnione od rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zawieszenie biegu terminu przedawnienia trwa do dnia, w którym decyzja innego organu stała się ostateczna lub orzeczenie sądu uprawomocniło się, nie dłużej jednak niż przez 2 lata.

5f. W przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się prawomocna.

6. Bieg terminu przedawnienia, o którym mowa w ust. 4, ulega zawieszeniu od dnia śmierci spadkodawcy do dnia uprawomocnienia się postanowienia sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia, nie dłużej jednak niż do dnia, w którym upłynęły 2 lata od śmierci spadkodawcy.

W przypadku zaistnienia okoliczności powodujących zawieszenie biegu terminu przedawnienia, po ich ustaniu przedawnienie biegnie dalej. Oznacza to, że pewnego czasu nie wlicza się do okresu przedawnienia, przy czym po zakończeniu okresu zawieszenia, przedawnienie biegnie dalej z uwzględnieniem okresu pomiędzy rozpoczęciem biegu, a powstaniem przyczyny zawieszenia."

Następnie organ w odniesieniu do poszczególnych składek powołał się na: doręczenie upomnienia, wszczęcie postępowania egzekucyjnego, pierwszą czynność zawieszającą bieg terminu przedawnienia, "doręczenie wszczęcia", doręczenie decyzji wydanych: 5 lipca 2012 r., 4 czerwca 2012 r., 22 czerwca 2012 r., 29 października 2012 r., 21 stycznia 2013 r., 9 kwietnia 2013 r., 6 lutego 2014 r., 24 marca 2014 r., 6 lutego 2014 r., 24 marca 2014 r., 12 stycznia 2015 r., 9 lutego 2015 r., 6 maja 2015 r., 17 sierpnia 2015 r., 9 lutego 2016 r., 8 marca 2016 r., 7 czerwca 2016 r., 28 czerwca 2016 r., 27 września 2016 r., 12 października 2016 r., 5 grudnia 2016 r., 22 grudnia 2016 r., 8 marca 2017 r., 18 kwietnia 2017 r., 8 maja 2017 r., 31 sierpnia 2017 r., 12 września 2017 r., 27 października 2017 r., 15 stycznia 2018 r., 23 marca 2018 r., 30 kwietnia 2018 r., 2 lipca 2018 r., 3 października 2018 r., 26 października 2018 r., 7 stycznia 2019 r., 5 marca 2019 r., 2 kwietnia 2019 r., 7 maja 2019 r., 14 sierpnia 2019 r., 5 lutego 2021 r.

Organ zaznaczył, że zgodnie z art. 24 ust. 5 u.s.u.s. nie ulegają przedawnieniu należności z tytułu składek zabezpieczone hipoteką lub zastawem, jednakże po upływie terminu przedawnienia należności te mogą być egzekwowane tylko z przedmiotu hipoteki lub zastawu do wysokości zaległych składek i odsetek za zwłokę liczonych do dnia przedawnienia. Organ zabezpieczył spłatę przez wpis hipoteki na nieruchomościach objętych KW [...] oraz [...]

Ponadto, jak motywował organ, kwestię przedawnienia omawianych składek rozpatrywał Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w wyroku z 2 grudnia 2020 r. sygn. I SA/Sz 698/20, kontrolując legalność postanowienia odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Odnosząc się do aktualnej sytuacji życiowej, materialnej płatnika organ motywował, że płatnik zawiesił działalność gospodarczą 31 grudnia 2021 r. Nie pracuje. Nie pobiera żadnych świadczeń. Nie osiąga dochodu z innych źródeł. Nie korzysta z pomocy społecznej. Otrzymuje pomoc od rodziny w wysokości [...] zł miesięcznie. W Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS od 24 lipca 2023 r. figuruje jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku. Gospodarstwo domowe płatnik prowadzi z żoną, której dochód miesięczny określił na [...] zł. Żona płatnika nie posiada tytułu do ubezpieczeń. Rodzina ponosi stałe miesięczne wydatki związane z utrzymaniem w łącznej wysokości [...] zł (opłaty eksploatacyjne - [...] zł oraz inne wydatki - [...] zł). Płatnik posiada zobowiązania pieniężne (z tytułu kredytów w 2023 r. rata miesięczna to [...] zł; "w instytucjach za okres 2013-2021 w kwocie [...]zł"). Zobowiązania te są przedmiotem egzekucji. Majątek płatnika obejmuje dom o powierzchni [...] m˛ (współwłasność), niezabudowaną działkę budowlaną o powierzchni [...] m˛ (nieruchomości zostały obciążone hipoteką na rzecz organu). Ponadto z egzekucji skierowanej do udziału w nieruchomości organ uzyskał [...] zł. W Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców płatnik figuruje jako właściciel samochodu [...] z 1980 r. (zezłomowany, według oświadczenia płatnika). Płatnik posiada również inne składniki mienia ruchomego o łącznej wartości [...] zł (telewizor, pralka, lodówka, zamrażarka). W 2025 r. płatnik będzie emerytem. Jednocześnie płatnik planuje wznowienie zawieszonej działalności gospodarczej.

W tych okolicznościach organ wywiódł, że "obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne. Ponadto przy ocenie spełnienia przesłanek umożliwiających umorzenie zaległości, organ powinien brać pod uwagę także to, czy istnieją po stronie osoby składającej wniosek okoliczności świadczące o możliwości zmiany sytuacji majątkowej.

Zakład zobowiązany jest uwzględnić Pana aktualne możliwości płatnicze, ale także powinien mieć na względzie możliwość spłaty zadłużenia w przyszłości. (...) Posiada Pan jeszcze dwie nieruchomości, na których Zakład dokonał zabezpieczenia należności. Ponadto wskazał Pan, że w 2025 r. będzie Pan emerytem. Nie wyczerpano okresu przymusowego dochodzenia należności. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.

Organ egzekucyjny dotychczas nie orzekł o bezskuteczności postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. (...)

Nie można również wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3 pkt 6 ustawy)."

Zdaniem organu, "do czasu stwierdzenia przez właściwy w sprawie organ egzekucyjny braku majątku, nie można również zanalizować i wykazać, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne."

"W ocenie Zakładu zadeklarowany przez Pana stan materialny uniemożliwia zaspokojenie potrzeb życiowych 2-osobowej rodziny (np. wyżywienie, środki czystości). Jednakże nie udowodnił Pan, że w związku z trudną sytuacją, na którą obecnie się Pan powołuje, zostały podjęte działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego jakim dysponują powołane do tego instytucje socjalne. Pomimo deficytu finansowego nie przedstawił Pan nieopłaconych rachunków i faktur. Nie korzysta Pan z pomocy społecznej, co również potwierdza, że jest Pan w stanie zaspokoić swoje potrzeby materialne bez pomocy Państwa. (...)

W opinii Zakładu nie udowodnił Pan, że nie ma żadnej możliwości uregulowania należności z tytułu składek. Zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia trwałego ubóstwa oraz uznania, że Pana sytuacja materialna ma charakter definitywny. W lipcu 2023 r. zarejestrował się Pan w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna, a więc wykazuje Pan chęć do podjęcia zatrudnienia."

"Zaznaczyć należy, że osoba posiadająca zobowiązania finansowe powinna podjąć starania mające na celu uzyskanie dochodu pozwalającego na spłatę zaległości."

"Aktualna Pana sytuacja finansowa stwarza pewne ograniczenia czasowe, ale nie wyklucza możliwości spłaty zadłużenia w dalszej perspektywie. Ma Pan [...] lata, nie wykazał Pan przeciwskazań zdrowotnych uniemożliwiających aktywność zawodową. Ponadto wskazał Pan, że w listopadzie [...] r. osiągnie Pan wiek emerytalny, wówczas to wznowi Pan działalność gospodarczą. Planuje Pan uzyskane dochody przeznaczyć na spłatę zadłużenia wobec ZUS."

W przekonaniu organu, "Niemożność zaspokajania podstawowych potrzeb życiowych powinna być brana pod uwagę przy umarzaniu zaległości, jeśli wynika ona z przyczyn niezależnych, obiektywnych, którym strona nie jest w stanie się przeciwstawić, mimo podjętego w tym kierunku wysiłku. Umorzenie należności w tej sprawie byłoby wsparciem socjalnym, a nie taki charakter mają przepisy regulujące umorzenie należności z tytułu składek. Umorzenie zaległości nie może być traktowane jako kredytowanie zobowiązanego."

"Każdy zobowiązany powinien w taki sposób układać bieg swoich interesów oraz podejmować takie decyzje finansowe, by pozwoliły mu na wywiązywanie się z ciążących na nim należności publicznoprawnych. Udzielenie ulgi, w tym umorzenie zaległych składek, nie może być również traktowane jako sposób na rozwiązywanie problemów finansowych, co skutkuje przerzuceniem ciężarów podatkowych na resztę społeczeństwa. Zatem względy społeczne wymagają, by zobowiązanie publicznoprawne było realizowane, a płatnik nie był pochopnie z niego zwalniany (...)."

Ponadto żona płatnika nie jest zgłoszona do ubezpieczeń, pomimo braku udowodnionych przeciwskazań zdrowotnych do świadczenia pracy. Do 31 października 2013 r. prowadziła działalność gospodarczą. Obecnie nie jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna. W przypadku podjęcia zatrudnienia przez żonę status materialny rodziny płatnika uległby poprawie.

"Biorąc pod uwagę całość ustalonych okoliczności w sprawie z pewnością nie można stwierdzić, iż Pana obecna sytuacja finansowa ma charakter trwały. Nie posiada Pan orzeczenia o niezdolności do pracy. Na tle treści wskazanego przepisu nie wystarczy, gdy zobowiązany wskaże na problemy finansowe i uciążliwość w zapłacie należności. W takich przypadkach bowiem istnienie trudności jest oczywiste. Należy zatem przyjąć, że chodzi o sytuację, w której nie byłby Pan w stanie w żadnym razie podołać obowiązkowi spłaty zadłużenia z tytułu składek. Taka sytuacja w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Pana sytuacja materialna jest spowodowana aktualnym brakiem pracy. Jest to okoliczność, która w każdej chwili może ulec zmianie przy odpowiednim własnym zaangażowaniu i woli podjęcia działań zmierzających do poprawy sytuacji finansowej."

Zgromadzone dowody nie wskazują na to, że zadłużenie powstało na skutek nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Natomiast było wynikiem nieopłacania składek w ustawowym terminie w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

"Należy podkreślić, że każda osoba prowadząca działalność gospodarczą powinna liczyć się obowiązkiem opłacania należności wobec ZUS z zachowaniem terminu wpłat. Zakład nie może ponosić odpowiedzialności za niedopełnienie przez swoich płatników obowiązku wynikającego z opłacania składek. Obligatoryjność opłacania składek dotyczy wszystkich płatników składek."

"Umorzenie zaległości nie może być też sposobem na prowadzenie działalności gospodarczej, gdyż stawiałoby wnioskodawcę w sposób permanentny na pozycji uprzywilejowanej wobec innych podmiotów gospodarczych, co stanowiłoby zagrożenie dla uczciwej konkurencji. Należy wskazać, że nie może stanowić normy taki stan rzeczy, w którym płatnik zdobywa przewagę gospodarczą nad konkurentami działającymi w tej samej branży poprzez swobodne dysponowanie środkami, które powinny zostać odprowadzone w ustawowym terminie do budżetu państwa, przeznaczyć je na bieżące funkcjonowanie. Zauważyć należy, że prowadzona przez Pana działalność nie jest podmiotem nowym, funkcjonuje na rynku od [...] roku (wg CEIDG). Zatem powinien był Pan liczyć się z problemami finansowymi oraz zabezpieczyć się na ewentualność niższych od zakładanych obrotów. Jeśli nie rezygnował Pan z prowadzenia działalności, to zapewne upatrywał Pan szansę na uzyskiwanie dochodu z tego tytułu."

Organ wyjaśnił, że odmówił uwzględnienia wniosku płatnika, przedkładając interes społeczny jako nadrzędny. Organ jest instytucją powołaną do rzetelnego dysponowania zasobami funduszu ubezpieczeń społecznych, a w związku z tym do podejmowania decyzji z ograniczeniem negatywnych dla społeczeństwa skutków prawnych podjętego rozstrzygnięcia. Ubezpieczenia mają solidarny charakter, co oznacza konieczność finansowania obecnych i przyszłych świadczeń wszystkich świadczeniobiorców. Akceptowanie stanu, w którym dopuszcza się niewywiązywanie się z obowiązku opłacania składek nie tylko godzi w prawa innych płatników, lecz również narusza zasadę równego traktowania ubezpieczonych. Umorzenie należności stanowi wyraz definitywnej rezygnacji z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter tych należności oraz uwzględniając cele, na jakie składki są przeznaczone, organ odpowiedzialny za ich pobór zobowiązany jest do szczegółowej staranności i ostrożności przy rozpatrywaniu i rozstrzyganiu wniosków o umarzanie należności z tytułu składek.

W świetle powyższego organ nie stwierdził istnienia przesłanek do uwzględniania wniosku płatnika.

Jednocześnie organ zaznaczył, że płatnik może ubiegać się o rozłożenie na raty należności z tytułu składek.

Płatnik (skarżący) złożył skargę na powyższą decyzję organu.

Nie formułował konkretnych zarzutów. Powołał się na zasady prowadzenia postępowania administracyjnego.

Szeroko opisał dotychczasowy przebieg postępowania przed organem w sprawie wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek.

Podkreślił okoliczność przeprowadzenia egzekucji z pawilonu handlowego, co pozbawiło go możliwości uzyskiwania dochodów. Zwrócił uwagę na panujące bezrobocie.

Ponadto powołał się na przedawnienie należności składkowych objętych wnioskiem o umorzenie.

Organ, odpowiadając na skargę, wniósł o jej oddalenie. W całości podtrzymał stanowisko i argumenty przedstawione w zaskarżonej decyzji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż kontrolowana decyzja nie jest zgodna z prawem.

Jak stanowi art. 28 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4 (art. 28 ust. 1).

Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a (art. 28 ust. 2).

Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy:

1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;

2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe;

3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy Ordynacja podatkowa;

4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym;

4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym;

4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;

4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe;

5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;

6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne (art. 28 ust. 3).

Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a).

Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych (art. 28 ust. 3b).

Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4).

W przypadku, o którym mowa w ust. 3 pkt 1, decyzję umarzającą należności z tytułu składek pozostawia się w aktach sprawy (art. 28 ust. 5).

W przypadku gdy nastąpiło wyrejestrowanie płatnika składek oraz ubezpieczonych, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości dziesięciokrotności kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 28 ust. 5a).

W przypadku gdy dłużnik zmarł, umorzeniu z mocy prawa ulegają należności z tytułu składek, jeżeli ich wysokość nie przekracza wysokości 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w kwartale poprzedzającym datę zgonu dłużnika (art. 28 ust. 5b).

W przypadku, o którym mowa w ust. 5a i 5b, Zakład nie wydaje decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek (art. 28 ust. 5c).

Przepisu ust. 3 pkt 4b nie stosuje się do składek w części finansowanej przez ubezpieczonego, chyba że jest on jednocześnie płatnikiem składek (art. 28 ust. 6).

Stosownie do art. 32 u.s.u.s. do składek na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne w zakresie: ich poboru, egzekucji, wymierzania odsetek za zwłokę i dodatkowej opłaty, przepisów karnych, dokonywania zabezpieczeń na wszystkich nieruchomościach, ruchomościach i prawach zbywalnych dłużnika, odpowiedzialności osób trzecich i spadkobierców oraz stosowania ulg i umorzeń stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące składek na ubezpieczenia społeczne.

W myśl § 1 rozporządzenia MGPPS, wydanego na podstawie art. 28 ust. 3b u.s.u.s., określa ono szczegółowe zasady umarzania przez Zakład należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami tych składek.

Według § 3 rozporządzenia MGPPS, Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:

1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;

2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;

3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (§ 3 ust. 1).

Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące ze zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające ze zobowiązanym w faktycznym związku (§ 3 ust. 2).

Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (§ 3 ust. 3).

W celu rzetelnego rozpatrzenia i prawidłowego rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek organ miał obowiązek przeprowadzić postępowanie zgodnie z wymogami określonymi w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2023.775 ze zm. - K.p.a.).

Wobec tego trzeba przypomnieć, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 K.p.a.).

Organy administracji publicznej prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, kierując się zasadami proporcjonalności, bezstronności i równego traktowania (art. 8 § 1 K.p.a.).

Organy administracji publicznej są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. Organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek (art. 9 K.p.a.).

Jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny (art. 75 § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 K.p.a.).

W postępowaniu wszczętym na żądanie strony, informując o możliwości wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań, organ administracji publicznej jest obowiązany do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Przepisy art. 10 § 2 i 3 stosuje się (art. 79a § 1 K.p.a.).

Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 K.p.a.).

Sąd ocenia, że - z perspektywy przytoczonego wyżej stanu prawnego - organ dotychczas nie przeprowadził wyczerpującego i rzetelnego postępowania wyjaśniającego. Przedstawił niepełną i dowolną argumentację; tezy, które nie mają oparcia: - w wiarygodnym, kompletnym materiale dowodowym; - w konkretnych, spójnych ustaleniach faktycznych; - w adekwatnych rozważaniach prawnych.

W następstwie organ nie rozpatrzył istoty sprawy w sposób zgodny z prawem.

Należy zauważyć, że organ nie wykazał w motywach kontrolowanej decyzji jakichkolwiek podstaw faktycznych i prawnych wymienionych w decyzji kwot: niezapłaconych składek, odsetek, kosztów upomnień, stanowiących należności z tytułu składek w myśl definicji określonej w art. 24 ust. 2 u.s.u.s. Są to kwoty w sumie rzędu [...] zł oraz nadto odsetek.

Organ nie wyjaśnił, czy składki wynikają z deklaracji, czy z decyzji, a więc na jakich zasadach faktycznych i prawnych obciążają skarżącego. Nie omówił za jaki czas, według jakiego oprocentowania naliczał odsetki. Na te zasadnicze okoliczności nie ma żadnych dowodów w aktach przedstawionych sądowi.

Organ całkowicie przemilczał, czy w ramach egzekucji doszło do sprzedaży pawilonu handlowego skarżącego, a jeśli tak, na ile była to okoliczność pozbawiająca skarżącego źródeł środków na spłatę zadłużenia.

Stwierdził, że należności z tytułu składek objęte wnioskiem skarżącego o umorzenie nie uległy przedawnieniu. Ogólnie powołał się na: doręczenie upomnienia, wszczęcie postępowania egzekucyjnego, pierwszą czynność zawieszającą bieg terminu przedawnienia, "doręczenie wszczęcia", doręczenie decyzji wydanych: 5 lipca 2012 r., 4 czerwca 2012 r., 22 czerwca 2012 r., 29 października 2012 r., 21 stycznia 2013 r., 9 kwietnia 2013 r., 6 lutego 2014 r., 24 marca 2014 r., 6 lutego 2014 r., 24 marca 2014 r., 12 stycznia 2015 r., 9 lutego 2015 r., 6 maja 2015 r., 17 sierpnia 2015 r., 9 lutego 2016 r., 8 marca 2016 r., 7 czerwca 2016 r., 28 czerwca 2016 r., 27 września 2016 r., 12 października 2016 r., 5 grudnia 2016 r., 22 grudnia 2016 r., 8 marca 2017 r., 18 kwietnia 2017 r., 8 maja 2017 r., 31 sierpnia 2017 r., 12 września 2017 r., 27 października 2017 r., 15 stycznia 2018 r., 23 marca 2018 r., 30 kwietnia 2018 r., 2 lipca 2018 r., 3 października 2018 r., 26 października 2018 r., 7 stycznia 2019 r., 5 marca 2019 r., 2 kwietnia 2019 r., 7 maja 2019 r., 14 sierpnia 2019 r., 5 lutego 2021 r.

Jednak w tej materii organ nie przedstawił ani skarżącemu, ani sądowi konkretnych podstaw faktycznych i prawnych, prowadzących do wykluczenia przedawnienia należności z tytułu składek objętych rozpatrywanym wnioskiem o umorzenie. W motywach kontrolowanej decyzji organ nie omówił konkretnych faktów i konkretnych podstaw prawnych z nawiązaniem do konkretnych dowodów, które zostałyby zawarte w aktach postępowania administracyjnego - na okoliczności tamujące bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek. Nie analizował, co oznacza "doręczenie wszczęcia", treści poszczególnych decyzji, czasu trwania postępowań prowadzących do ich wydania, treści upomnień, tytułów wykonawczych, stosowanych środków egzekucyjnych, trybu dokonywana doręczeń oraz czasu, jaki upłynął pomiędzy kolejnymi zdarzeniami i czynnościami. Innymi słowy, organ nie powiązał obszernie przytoczonego stanu prawnego z konkretnymi należnościami składkowymi za poszczególne okresy i z konkretnymi, udokumentowanymi zdarzeniami powodującymi, że bieg terminu przedawnienia został wstrzymany przez zawieszenie, czy przerwę.

W rezultacie tych zaniechań ze strony organu nie sposób obiektywnie, zgodnie z prawem stwierdzić, w jakim zakresie wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek ma przedmiot, a w jakim jest pozbawiony przedmiotu.

W następstwie organ arbitralnie, bez jakiegokolwiek uzasadnienia faktycznego i prawnego przyjął, że skarżący - co do zasady - ma obowiązek zapłacić organowi kwoty na poziomie [...] zł oraz odsetki.

Nie może ulegać wątpliwości, że odmowa umorzenia dotyczy tylko istniejących należności z tytułu składek, wyliczonych zgodnie z prawdą obiektywną i obowiązującym prawem. Obowiązek rzetelnego i wyczerpującego wykazania tych należności w konkretnej wysokości spoczywa na organie, rozpatrującym wniosek o ich umorzenie. Ten aspekt sprawy został całkowicie przemilczany przez organ.

Organ ustalił, że skarżący nie prowadzi działalności gospodarczej. Przyznał również, że aktualnie w wyniku egzekucji nie odzyskał należności składkowych, ale nie wyjaśnił powodów takiego stanu rzeczy. Z argumentacji organu nie wynika zatem na czym konkretnie miałaby polegać obiektywnie rozumiana celowość, skuteczność jakichkolwiek czynności egzekucyjnych. Skoro, zdaniem organu, egzekucja nie jest bezskuteczna, to powinna przecież realnie i szybko zmierzać do zaspokojenia należności składkowych. Trudno nie dostrzec sprzeczności w argumentacji organu w tym zakresie.

W swojej argumentacji, omawiając tok i rezultat postępowania egzekucyjnego, organ nie nawiązał do akt postępowania egzekucyjnego, bowiem tego materiału nie zawierają przedstawione sądowi akta, na podstawie których organ rozpatrywał i rozstrzygał wniosek skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Zatem aktualnie twierdzenia organu nie mają podstaw w konkretnych dowodach, obrazujących postępowanie czy postępowania egzekucyjne dotyczące omawianych należności z tytułu składek.

Co więcej, organ nie wykazał, czy w realiach analizowanej sprawy nie stało się tak, że stan toku postępowania egzekucyjnego ma charakter wyłącznie formalny, aby w ten sposób wyeliminować przedawnienie należności składkowych.

Nie wyjaśnił też na czym miałyby polegać przeszkody w przeprowadzeniu egzekucji z nieruchomości, które organ wymienił jako objęte hipotekami.

W art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. ustawodawca mówi o sytuacji, w której organ egzekucyjny stwierdził brak majątku, umożliwiającego prowadzenie egzekucji. Jednak skoro taki majątek jest, to dlaczego do września 2023 r. egzekucja nie doprowadziła do przymusowego odzyskania przez organ należności składkowych.

Niewątpliwie art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. wymaga także braku możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu ustawy Ordynacja podatkowa. Jednak organ nie omówił w motywach kontrolowanej decyzji konkretnie na kogo i na jakich warunkach możliwe będzie przeniesienie odpowiedzialności za omawiane należności skarżącego z tytułu składek. Tym samym organ nie wykazał obiektywnego, rzeczywistego istnienia takiej możliwości na płaszczyźnie faktów i prawa.

Organ nie twierdził, aby do dnia wydania kontrolowanej decyzji odpowiedzialność za należności skarżącego z tytułu składek została przeniesiona. Skoro do września 2023 r. (kiedy wydana została zaskarżona decyzja) organ z takiego uprawnienia nie skorzystał, może to oznaczać, że dostrzegł obiektywne przeszkody, które przemilczał na potrzeby rozpatrywania i rozstrzygania wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek. Możliwość przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s., ma być realna z punktu widzenia prawa i efektywna z punktu widzenia ekonomicznego. Ma dawać organowi rzeczywistą szansę na odzyskanie należności z tytułu składek. Podobnie należy postrzegać istnienie małżonka czy następców prawnych, o których mówi art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Istnienie tych osób ma oznaczać dla organu rzeczywistą perspektywę odzyskania należności z tytułu składek. W art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. ustawodawca mówi o małżonku, o następcach prawnych, o odpowiedzialności osób trzecich w aspekcie ekonomicznej efektywności dla wierzyciela należności z tytułu składek.

Stawiając tezę o perspektywie realnej poprawy sytuacji materialnej skarżącego, organ nie omówił, jakie konkretne okoliczności faktyczne miałyby obiektywnie świadczyć o tym, że kondycja materialna i finansowa skarżącego ulegnie poprawie w przyszłości; że istnieje na to realna szansa z punktu widzenia z jednej strony uwarunkowań rynkowych, rynku pracy, a z drugiej wysokości świadczenia emerytalnego.

Organ pominął zagadnienie, czy egzekucja z przyszłego świadczenia emerytalnego skarżącego pozwoli na uzyskanie kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Tym samym organ nie wykluczył istnienia przesłanki nieściągalności należności z tytułu składek zawartej w art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s.

Trzeba przy tym zauważyć, że ani w art. 28 ust. 3, ani w § 3 rozporządzenia MGPPS nie ma nawiązania do wielkości statystycznych jako przesłanki progowej, po przekroczeniu której uwzględnienie wniosku o umorzenie należności z tytułu składek miałoby być wykluczone.

Powołując się na obowiązek żony skarżącego podjęcia pracy, organ w żaden sposób nie odniósł się do kwestii na ile taka możliwość jest realna z perspektywy z jednej strony uwarunkowań rynkowych, a z drugiej zaś wykształcenia, kwalifikacji, doświadczenia zawodowego żony skarżącego.

Tym samym organ nie przeanalizował bezstronnie i wnikliwie położenia skarżącego w świetle w szczególności § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia MGPPS. Nie osadził zaprezentowanych stwierdzeń w konkretnych i wyczerpujących realiach, w jakich znajduje się skarżący i jego żona, odnoszących się do: położenia życiowego, zdolności do uczestnictwa w rynku pracy i do uwarunkowań istniejących na tym rynku.

Dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego i zupełnego postępowania wyjaśniającego, bazującego na kompletnym materiale dowodowym, organ uzyska obiektywne podstawy faktyczne i prawne do trafnego stwierdzenia:

- w jakiej wysokości należności z tytułu składek spoczywają na skarżącym;

- jakie ustawowe przesłanki umorzenia należności z tytułu składek zostały spełnione w realiach rozpatrywanego wniosku skarżącego - jedna czy więcej;

- jakie konkretne okoliczności są istotne dla prawidłowego zastosowania uznania administracyjnego.

Z perspektywy dotychczasowych argumentów wymienianych przez strony organ powinien w szczególności skoncentrować ustalenia faktyczne i rozważania prawne na okolicznościach dotyczących art. 28 ust. 3 pkt 3, pkt 5, pkt 6 u.s.u.s., § 3 ust. 1 pkt 1, ust. 2 rozporządzenia MGPPS.

Bez wątpienia stosowanie przez organ wnioskowanej instytucji umorzenia należności z tytułu składek zostało pozostawione uznaniu administracyjnemu. Jednak nie oznacza to, że organ miałby być uprawniony do rozstrzygania wniosków o tego rodzaju umorzenie w sposób dowolny.

Uznanie administracyjne spełnia bowiem kryterium legalności tylko w tych sytuacjach, w których bazuje na zasadach logiki i doświadczenia życiowego, na prawdzie obiektywnej od strony faktów oraz od strony prawa na konstytucyjnych standardach wyznaczonych przez art. 2, art. 7 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U.1997.78.483 ze zm.), zgodnie z którymi w demokratycznym państwie prawnym organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa.

Zatem dla prawidłowego zastosowania przez organ uznania administracyjnego ważne jest przede wszystkim rzetelne wyjaśnienie wszystkich aspektów położenia, w jakim znajduje się skarżący, jego rodzina, a następnie rzetelna analiza, czy jego położenie realizuje jedną, czy więcej przesłanek nieściągalności spośród wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. oraz jedną, czy więcej przesłanek spośród ujętych § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.

Warto przy tym odnotować, że § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS, stanowiąc o zbyt ciężkich skutkach dla zobowiązanego i jego rodziny, w punktach od 1 do 3 zawiera wyłącznie przykładowe sytuacje, o czym świadczy użyte w nim sformułowanie "w szczególności".

Nie można również zgodzić się z przekonaniem organu, że w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek interes publiczny musi być szczególnie mocno akcentowany, a więc że miałby być przesłanką dominującą, o największej wadze i rozstrzygającym znaczeniu.

Sąd jest zdania, że interes publiczny nie może być przeciwstawiany interesowi jednostki. Co do zasady, z perspektywy art. 2 Konstytucji RP, interes publiczny i interes jednostki są równie istotne. Natomiast, który z nich przesądzi wynik indywidualnej sprawy, zależy od jej konkretnych okoliczności faktycznych oraz od wnikliwego, bezstronnego wyważenia przez organ znaczenia z jednej strony - interesu publicznego, a z drugiej - interesu jednostki.

Co więcej, zapatrywanie organu o rozstrzygającym znaczeniu wyłącznie przesłanki interesu publicznego - w istocie rzeczy - eliminuje z porządku prawnego instytucję umorzenia należności z tytułu składek. Organ pominął bowiem, że zastosowanie tej instytucji w odniesieniu do należności publicznych zawsze obciąża całe społeczeństwo.

W konsekwencji organ dowolnie rozstrzygające znaczenie przypisał wyłącznie interesowi publicznemu przy jednoczesnym zaniechaniu rzetelnego i wyczerpującego wyjaśnienia aktualnej sytuacji skarżącego, a następnie obiektywnego rozważenia jego sytuacji z punktu widzenia art. 28 ust. 3 u.s.u.s., § 3 ust. 1 rozporządzenia MGPPS.

W podsumowaniu sąd ocenia, że w kontrolowanym postępowaniu administracyjnym organ skoncentrował swoją argumentację na dowolnie wybranych aspektach rozpatrywanej sprawy, pomijając przy tym inne, wynikające z twierdzeń oferowanych przez skarżącego i z obowiązującego stanu prawnego, które - obiektywnie rzecz biorąc - mogą okazać się istotne dla rozstrzygnięcia wniosku skarżącego o umorzenie należności z tytułu składek w sposób obiektywny i zgodny z konstytucyjnymi standardami.

Takie postępowanie organu świadczy o dowolności i prowadzi do konstatacji, że kontrolowana decyzja została wydana z istotnym naruszeniem art. 7, art. 8 § 1, art. 9, art. 75 § 1, art. 77 § 1, art. 80 K.p.a., które może wpływać na wynik sprawy.

Bez rzetelnie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, bez odtworzenia prawdy obiektywnej we wszystkich istotnych aspektach, bez spójnego, wyczerpującego toku argumentacji poprowadzonego z uwzględnieniem reguł logiki i doświadczenia życiowego, bez obiektywnej wykładni adekwatnych przepisów prawa, bez kompletnych akt postępowania - odmowa umorzenia należności z tytułu składek nie spełnia kryterium zgodności z prawem.

W dalszym postępowaniu organ uwzględni stanowisko prawne sądu.

Przede wszystkim wnikliwie, wszechstronnie wyjaśni i przeanalizuje wszystkie istotne aspekty faktyczne i prawne rozpatrywanej sprawy przy zastosowaniu ustawowych reguł prowadzenia postępowania administracyjnego, obiektywnej wykładni przesłanek umorzenia należności z tytułu składek.

Organ omówi przy tym, jakie obowiązki spoczywały na nim z mocy kolejnych prawomocnych wyroków sądowych stosownie do art. 153 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.2023.1634 ze zm. - P.p.s.a.), w jaki sposób je wykonał, jaki konkretny materiał dowodowy świadczy o ich zrealizowaniu i w efekcie jak prawomocne orzeczenia sądowe kształtują wynik sprawy. Takiej analizy zabrakło w uzasadnieniu kontrolowanej decyzji i takich dowodów zabrakło w aktach postępowania przedstawionych sądowi przez organ. Organ pominął, że przy kolejnym rozpatrywaniu wniosku skarżącego o umorzenie należności składkowych wymienione prawomocne wyroki sądowe wymagały od organu odniesienia, nawiązania do konkretnych ustaleń faktycznych, konkretnych przepisów prawa i konkretnych rozważań prawnych. Nie wystarczy przy tym samo postawienie tezy i stwierdzenie, że wynika ona z prawomocnego wyroku sądowego, jak to uczynił organ w szczególności w przypadku spornego przedawniania składek.

Rozpatrzenie i rozstrzygnięcie sprawy administracyjnej - odtworzenie prawdy obiektywnej i zastosowanie adekwatnych przepisów prawa - należy do organu. Sąd nie jest uprawniony do zastępowania organu w realizacji tych ustawowych obowiązków; do prowadzenia za organ postępowania wyjaśniającego oraz do rozstrzygania sprawy za organ na płaszczyźnie faktów i prawa.

Rola sądu polega na kontroli decyzji organu z punktu widzenia przepisów prawa, o czym stanowi art. 3 § 1, § 2 pkt 1 P.p.s.a.

Na zakończenie sąd podkreśla, że rezultat niniejszej sądowej kontroli legalności w żaden sposób nie przesądza (ani pozytywnie, ani negatywnie) treści przyszłego rozstrzygnięcia organu.

Z tych powodów zaskarżona decyzja organu podlegała uchyleniu na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a.