I SA/Sz 557/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Sokołowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski, Sędzia WSA Bolesław Stachura po rozpoznaniu w Wydziale I w trybie uproszczonym w dniu 16 września 2020 r. sprawy ze skargi Z. P. T. P. S. z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą w C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej z dnia [...] czerwca 2020 r. nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji oddala skargę.

Zaskarżonym postanowieniem z [...] r. nr [...] [...] Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z [...] r. nr [...]

w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części wierzytelności pieniężnej, zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. nr [...] w T. z siedzibą w [...] gmina B., tj. [...] zł, wynikającej z przekazanych w dniach [...] i [...] r. kwot w łącznej wysokości [...] zł.

Z akt administracyjnych sprawy wynika następujący stan faktyczny sprawy.

Naczelnik Urzędu Skarbowego w S. prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec majątku Spółki na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego przez R. D. L. P. w S. z dnia [...] r. nr [...] na należność z tytułu jednorazowego odszkodowania z tytułu przedwczesnego wyrębu drzewostanów, opłata roczna za 2019 r., opłaty roczne za okres wyłączenia gruntu bez zezwolenia w latach 2001-2018. W toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego, organ dokonał zawiadomieniem z dnia [...] r. zajęcia wierzytelności pieniężnej w T. sp. z o.o. z siedzibą w C..

Pismem z [...] r. pełnomocnik Spółki zwrócił się do organu egzekucyjnego z prośbą o zwolnienie z egzekucji części środków z zajętej wierzytelności. Podał, że obecnie istnieją korzystne warunki klimatyczne do pozyskania torfu, którego wydobyciem zajmuje się Spółka, a którego proces pozyskiwania jest związany z dodatkowymi kosztami. W przypadku jeżeli Spółka nie zbierze odpowiedniej ilości torfu aby mogła realizować działalność gospodarczą, może grozić Spółce wszczęcie postępowania upadłościowego.

Do wniosku Spółka załączyła m.in. zestawienie zobowiązań łącznie na kwotę [...]zł których spłata, zdaniem Spółki, pozwoli utrzymać pozycję przedsiębiorstwa na rynku.

W uzupełnieniu, pismem z dnia [...] r. pełnomocnik Spółki wniósł ponadto o zwolnienie z egzekucji wierzytelności przysługującej od Spółki ". kwotę [...]zł na spłatę należności Skarbu Państwa z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy oraz czynszu dzierżawnego. Spółka dodała, że jeżeli Starosta odstąpi od umowy dzierżawy to Spółka będzie musiała być postawiona w stan likwidacji bądź upadłości.

Jako dowód załączyła pismo Starosty [...] z dnia [...] r. którym organ odmówił Spółce odroczenia płatności przysługującej na podstawie umowy dzierżawy.

Postanowieniem z dnia [...] r. nr [...], organ egzekucyjny zwolnił z egzekucji część wierzytelności pieniężnej zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. w T. sp. z o.o. z siedzibą w C., tj. kwotę [...]zł, wynikającą z przekazanych w dniach [...] i [...] r. kwot

w łącznej wysokości [...] zł.

Nie zgadzając się z podjętym rozstrzygnięciem pełnomocnik Spółki, pismem

z dnia [...] r. złożył zażalenie, zarzucając naruszenie zarówno przepisów postępowania jak i prawa materialnego oraz wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia, poprzez uwzględnienie wniosku Spółki w całości.

Dyrektor Izby Administracji Skarbowej zaskarżonym postanowieniem z [...] r. utrzymał w mocy postanowienie organu I instancji.

Nakreślając ramy prawne sprawy organ odwoławczy podkreślił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku. Powołując treść art. 13 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

o postępowaniu egzekucyjnym (Dz.U. 2019.1438 ze zm., zw. dalej: "u.p.e.a.") organ odwoławczy wskazał, że jakkolwiek organowi egzekucyjnemu pozostawiono decyzję odnośnie wyboru składników majątku zobowiązanego służących zaspokojeniu należności, to organ nie może tracić z pola widzenia interesu wierzyciela i w związku z tym, każdorazowo w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, powinien adekwatnie do wysokości zaległości ocenić "perspektywę" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania i wybrać jakimi środkami i z jaką intensywnością cel postępowania zrealizować.

Powołując się na orzecznictwo sądowe organ odwoławczy dodał, że zastosowanie instytucji zwolnienia nie może prowadzić do braku efektywności egzekucji a to oznacza, że zobowiązany powinien nie tylko podać argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji proponowanego składnika majątkowego, ale także wykazać, że możliwe jest przeprowadzenie egzekucji z innych składników majątkowych. Wiąże się to z tym, że art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego jak i wierzyciela, przy czym rozstrzygnięcie w kwestii zwolnienia spod egzekucji określonego składnika majątku, podejmowane jest w granicach uznania administracyjnego.

Organ odwoławczy wskazał, że przesłanka ważnego interesu zobowiązanego jest swoistą klauzulą generalną, której znaczenie należy rozpatrywać w kontekście okoliczności faktycznych konkretnej sprawy. O istnieniu zaś ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (wyrok NSA z dnia 16 października 2009 r., sygn. akt II FSK 789/08).

W niniejszej sprawie, uzasadnieniem złożonego wniosku było to, że Spółce potrzebne są środki pieniężne na spłatę zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. W subiektywnym przekonaniu Spółki, konieczność uregulowania wskazanych należności jest argumentem przemawiającym za jej ważnym interesem bowiem w przeciwnym wypadku grozi jej upadłość. Organ zauważył przy tym, że w niniejszej sprawie, na wniosek Spółki, już trzykrotnie rozstrzygał w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając niemalże w stu procentach jej wnioski, a mianowicie:

- w dniu [...] r. - wniosek uwzględniono w całości a kwota zwolnienia wyniosła [...] zł,

- w dniu [...] r. - wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła [...] zł. Nie uwzględniono wnioskowanej kwoty na opłatę za bezumowne korzystanie z nieruchomości Skarbu Państwa w wysokości [...] zł, (płatne do [...] r.) na którą Spółka otrzymała już środki, ponieważ wnioskowała o ich zwolnienie [...] r. Ponadto nie uwzględniono wniosku w części dotyczącej zwolnienia na wynagrodzenie w wys. [...] zł, z uwagi na brak dołączenia listy plac,

- w dniu [...] r. - wniosek został uwzględniony w części, tj. kwota zwolnienia wyniosła [...] zł. z pominięciem kwoty [...]zł., z uwagi na niezałączenie do wniosku listy plac.

Organ odwoławczy wskazał, że dochodzona w niniejszym postępowaniu należność jest znacznej wysokości [...] zł a jedynym skutecznie zastosowanym środkiem egzekucyjnym jest zajęcie wierzytelności w ". . z o. o. z siedzibą

w C.. Spółka nie posiada bowiem maszyn ani majątku ruchomego.

Zdaniem organu odwoławczego, uwzględnianie kolejnych wniosków Spółki

i zwolnienie zgodnie z Jej oczekiwaniem, pełnej kwoty na zaspokojenie innych wierzytelności może budzić wątpliwości i świadczyć o faworyzowaniu innych wierzycieli, kosztem wierzyciela egzekucyjnego. O ile zatem organ wcześniej uwzględniał wnioski Spółki w całości, to nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań, czego zdaje się oczekiwać Spółka. Przeciwnie, to Spółka decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Organ odwoławczy dodał, iż to właśnie w postępowaniu przed wierzycielem Spółka winna w pierwszej kolejności domagać się ulgi w spłacie, przy czym jak ustalono, Spółka podjęła w tym kierunku działania.

Podsumowując organ odwoławczy nie podzielił zarzutów naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a. oraz ogólnych zasad prowadzenia postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art. 8 § 1 i art. 12 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U.2020.256 ze zm., dalej jako: k.p.a.).

W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, Skarżąca wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego je postanowienia organu I instancji w części dotyczącej braku odmowy zwolnienia spod egzekucji części wierzytelności oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:

1. art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez:

- brak wnikliwego rozpoznania stanu faktycznego sprawy przez DIAS,

w kontekście istnienia przesłanek uzasadniających zastosowanie w sprawie instytucji przewidzianej wart. 13 § 1 u.p.e.a. w sytuacji, gdy zobowiązania Skarżącej względem Starosty [...], są wymagalne i brak uiszczenia ich w terminie może skutkować po stronie Skarżącej koniecznością zgłoszenia wniosku o upadłość, co wskazuje, że za uwzględnieniem wniosku przemawia słuszny interes Skarżącej.

2. art. 7 k.p.a. poprzez:

- niepodjęcie przez DIAS wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia i zrozumienia sytuacji finansowej (w tym utraty płynności finansowej) oraz zrozumienia specyfiki działalności gospodarczej Skarżącej;

- nieuwzględnienie w swoim rozstrzygnięciu słusznego interesu Skarżącej jak

i interesu społecznego.

3. art. 8 § 1 k.p.a., poprzez:

- prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania Skarżącej co do bezstronności i równego traktowania;

- bazowanie przez DIAS na z góry przyjętych założeniach i antagonistycznym nastawieniu do Skarżącej a co za tym idzie, wydanie zaskarżonego postanowienia

z naruszeniem podstawowych zasad postępowania.

W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Skarga jest bezzasadna.

Sprawa niniejsza została rozpoznana w trybie postępowania uproszczonego, ponieważ skarga dotyczyła postanowienia wydanego w postępowaniu egzekucyjnym. Stosownie zaś do art. 119 pkt 3 w zw. z art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2019.2325 ze zm., zw. dalej: "p.p.s.a") sprawa, w której przedmiotem skargi jest postanowienie wydane

w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, może być rozpoznana w trybie uproszczonym, na posiedzeniu niejawnym, w składzie trzech sędziów.

Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie jest postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej utrzymujące w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. z dnia [...] r.

w przedmiocie zwolnienia z egzekucji części wierzytelności pieniężnej zajętej zawiadomieniem z dnia [...] r. w ". sp. z o.o. z siedzibą

w C., tj. [...] zł.

Zdaniem Spółki, organ w sposób rażąco nieprawidłowy dokonał oceny jej sytuacji faktycznej oraz jej ważnego interesu w zwolnieniu wnioskowanych środków pieniężnych. Stanowisko organu stoi również w sprzeczności z ogólnie rozumianym interesem społecznym, w tym także interesem wierzyciela.

W ocenie Spółki, konieczność spłaty jej zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą jest argumentem przemawiającym za jej ważnym interesem bowiem w przeciwnym wypadku grozi Jej upadłość.

Zdaniem organu, zastosowanie instytucji zwolnienia z egzekucji nie może prowadzić do braku efektywności egzekucji. Organ wskazał, że już trzykrotnie rozstrzygał na wniosek Skarżącej w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając niemalże w stu procentach jej wnioski. Podniósł, że nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania jej bieżących zobowiązań.

Organ podkreślił, że celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wyegzekwowania dochodzonego obowiązku a Skarżąca nie posiada maszyn ani majątku ruchomego. Jej jedynym majątkiem jest wierzytelność w ". Sp. z o.o.

Sąd w zaistniałym sporze rację przyznaje organowi.

Zakreślając ramy prawne sprawy należy zwrócić uwagę na art. 7 § 1 u.p.e.a.,

z którego wynika, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane

w ustawie.

Z § 2 ww. przepisu wynika zaś, że stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.

Wynika z tego, że jedną z podstawowych zasad postępowania egzekucyjnego jest zasada celowości, która - jak zauważył NSA w wyroku z 14 sierpnia 2012 r., II FSK 139/11 - oznacza podejmowanie w toku postępowania takich postanowień i innych czynności, które zmierzają najprostszą drogą do wykonania przez zobowiązanego spoczywającego na nim obowiązku.

Jak stanowi art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny może jednak, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Dokonując wykładni przesłanek określonych w art. 13 § 1 u.p.e.a. należy mieć na uwadze po pierwsze podstawowy cel postępowania egzekucyjnego, jakim jest zaspokojenie stwierdzonej tytułem wykonawczym wierzytelności.

W związku z tym, na tle tego przepisu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że ubiegając się o zwolnienie, o którym mowa, zobowiązany musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych. Uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może bowiem prowadzić do bezskuteczności egzekucji (tak m.in. NSA w wyrokach z: 1 czerwca 2016 r., II GSK 154/15; 10 czerwca 2014 r., II FSK 1791/12; 1 września 2011 r., II FSK 489/10; 7 lutego 2018 r., II FSK 3609/15; 14 listopada 2017 r., II FSK 2819/15; 26 września 2019 r., I GSK 638/19; 5 kwietnia 2019 r., I GSK 1081/18; 13 września 2017 r., II FSK 2090/15).

Przepisy u.p.e.a. nie zawierają definicji "ważnego interesu". Pojęcie to stanowi przykład pojęcia nieostrego, które powinno być wypełniane treścią przez organ egzekucyjny oddzielnie w każdej konkretnej sprawie. O istnieniu ważnego interesu po stronie zobowiązanego nie decyduje jego subiektywne przekonanie, lecz zobiektywizowane kryteria (por. wyrok NSA z 16 października 2009r. o sygn. akt II FSK 789/08, wyrok NSA z 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10). Przykładem ważnego interesu leżącego po stronie zobowiązanego może być skierowanie egzekucji do przedmiotu, stanowiącego ważny element jego działalności produkcyjnej, który to element nie mieści się w ramach art. 8 § 1 pkt 4 u.p.e.a., czy też skierowanie egzekucji do przedmiotu szczególnie cennego dla zobowiązanego, innego aniżeli określone w art. 8 § 1 pkt 9 u.p.e.a. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz pod red. R. Hausera i A. Skoczylasa, wydawnictwo C.H. Beck, Warszawa 2014, do art. 13)

Podkreślić należy, że w wyroku z dnia 1 września 2011 r. o sygn. akt II FSK 489/10 NSA stwierdził, iż zobowiązany ubiegając się o zwolnienie spod egzekucji musi wykazać posiadanie ważnego interesu w zwolnieniu określonych składników majątkowych spod egzekucji, a ponadto wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych, gdyż uwzględnienie wniosku o zwolnienie z egzekucji nie może prowadzić do bezskuteczności egzekucji. Skoro ustawodawca obecnie nie zabezpiecza interesów wierzyciela i nie wymaga jego zgody dla pozytywnego rozpatrzenia wniosku zobowiązanego to niemożność zaspokojenia wierzyciela powinna być rozpatrywana przez organ w kontekście ważnego interesu zobowiązanego. (por. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz P. Przybysz. Wydawnictwo Wolters Kluwer, wydanie 8, Warszawa 2018, do art. 13).

Dodać przy tym należy, że rozstrzygnięcie organu egzekucyjnego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a. opiera się na uznaniu administracyjnym. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy. Takie postanowienia podlegają ograniczonej kontroli sądów administracyjnych. Kontroli sądu nie podlega uznanie administracyjne samo w sobie, lecz kwestia, czy postanowienie zostało podjęte zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego, a w szczególności, czy wydano je w oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy oraz, czy ocena tego materiału została dokonana zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów, czy też zawiera elementy dowolności (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2001 r., I SA/Ka 498/00; wyrok NSA z 13 października 2000 r., III SA 3416/99).

W niniejszej sprawie, Skarżąca uzasadniła wniosek o zwolnienie spod egzekucji zajętej wierzytelności u kontrahenta ". Sp. z o.o. z siedzibą w C.

w łącznej wysokości [...] zł (z kwoty [...]zł przekazanej na konto organu egzekucyjnego), koniecznością poniesienia kosztów i spłaty zobowiązań związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą.

Zdaniem Sądu, organy w sposób prawidłowy rozważyły przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznały, że w niniejszej sprawie brak było podstaw do uwzględnienia wniosku Skarżącej w całości. Zauważyć bowiem należy, że organ postanowił przychylić się do części wniosków Skarżącej i zwolnić wierzytelność w wysokości [...] zł

z przekazanych na konto organu egzekucyjnego środków finansowych. Istotne jest również to, że organ na wniosek Spółki, już trzykrotnie rozstrzygał w przedmiocie zwolnienia zajętej wierzytelności, uwzględniając w zdecydowanej większości jej wnioski.

Sąd podziela argumentację organu, że nie można z tego rozwiązania czynić źródła finansowania bieżących zobowiązań Spółki. Przeciwnie, to Spółka decydując się na prowadzenie działalności gospodarczej powinna uwzględniać ryzyko wystąpienia trudności finansowych z tą działalnością związanych. Istotą egzekucji jest jak najszybsze wyegzekwowanie należnych zobowiązań. Z samej istoty postępowania egzekucyjnego wynika jego uciążliwość dla podmiotu, wobec którego to postępowanie jest prowadzone (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 kwietnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 2307/12). Oczywisty jest więc negatywny wpływ prowadzonej egzekucji na działalność gospodarczą zobowiązanej Spółki. Niemniej jednak okoliczność ta nie może stanowić podstawy do odstąpienia od stosowania środków egzekucyjnych. W przeciwnym bowiem wypadku nie byłoby możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji wobec podmiotów prowadzących działalność gospodarczą.

Przepis art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna. Dlatego aby z niego skorzystać zobowiązany musi wykazać nie tylko argumenty przemawiające za zwolnieniem z egzekucji określonych składników majątkowych, ale także wykazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z jego innych składników majątkowych. W toku postępowania prowadzonego przed organami administracyjnymi Skarżąca nie wskazała alternatywnego składnika majątkowego, z którego możliwe byłoby prowadzenie egzekucji. Z dokonanych przez organ ustaleń wynika, że Skarżąca nie posiada maszyn ani majątku ruchomego. W istocie Skarżąca dąży do ograniczenia egzekucji wskazując jedynie na potrzebę ochrony jej interesów, kosztem ochrony interesów wierzyciela.

Zdaniem Sądu, analiza zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego potwierdziła , że zarówno wysokość egzekwowanej należności ([...] zł) oraz stan egzekucji przeciwko dłużnikowi nie dały podstaw do uwzględnienia wniosków

o zwolnienie zajętych wierzytelności pieniężnych ( w całości). Niepodejmowanie lub odstąpienie od egzekucji zajętego składnika majątkowego zobowiązanego potencjalnie pozbawiłoby organ egzekucyjny jakikolwiek możliwości dochodzenia ciążącego na nim obowiązku lub wydłużyłoby znacznie prowadzone postępowanie i mogłoby w perspektywie czasu prowadzić do bezskuteczności egzekucji.

W rozpoznawanej sprawie, wbrew zarzutom skargi, Sąd nie stwierdził też takiego naruszenia prawa procesowego, które dawałoby podstawę do uwzględnienia skargi. W toku postępowania organy podjęły wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy, a w uzasadnieniu postanowień w przekonywujący i pozbawiony cech dowolności sposób oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy. Wyrażone w postanowieniu stanowisko zostało właściwie i szczegółowo uzasadnione, z odwołaniem się do stanu faktycznego wynikającego z materiału dowodowego, jak i powołaniem stanu prawnego. Co prawda rozstrzygnięcie organów, jak wynika ze skargi, jest niesatysfakcjonujące dla Skarżącej, ale nie powoduje to w żaden sposób uznania, że postępowanie organów przeprowadzone zostało w sposób wadliwy oraz z naruszeniem przepisów prawa.

Nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi Sąd orzekł, jak w sentencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a.