I SA/Sz 278/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Nadzieja Karczmarczyk-Gawęcka Sędziowie Sędzia WSA Marzena Kowalewska Sędzia WSA Bolesław Stachura (spr.) po rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu [...] czerwca 2022 r. sprawy ze skargi A. Ż. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] r. nr UP- [...] w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek uchyla zaskarżoną decyzję.

A. Ż. (dalej: "Strona", "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargę na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS" lub "organ") z dnia 31 marca 2022 r., nr 257/2022 (390000/71/53842/2022) utrzymującą w mocy własną decyzję z dnia 2 grudnia 2021 r., nr 2784/2021 w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.

Strona złożyła w dniu 21 września 2021 r. wniosek o umorzenie w całości zadłużenia z tytułu składek.

Organ po rozpatrzeniu wniosku Strony wydał decyzję z dnia 2 grudnia 2021 r., nr 2784/2021, w której na podstawie art. 83 ust. 1 pkt 3 w zw. z art. 28 ust. 2, 3 i 3a oraz art. 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2021 r., poz. 423 ze zm.); dalej: "u.s.u.s." i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141 poz. 1365); dalej: "rozporządzenie" odmówił umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność gospodarczą

w łącznej kwocie 56.651,85 zł, w tym na ubezpieczenie społeczne za okres od sierpnia 1999 do stycznia 2000 r. do maja 2001 r. do października 2001 r., od czerwca 2010 r. do czerwca 2013 r. w kwocie 34.651,85 zł (tj. z tytułu składek – 14.633,65 zł, odsetek liczonych na 21 września 2021 r. – 19.983 zł i kosztów upomnienia - 35,20 zł); ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 1999 r. do stycznia 2000 r., od maja 2001 r. do października 2001 r., od czerwca 2010 r. do sierpnia 2010 r., od listopada 2010 r. do czerwca 2013 r. w łącznej kwocie 19.877,63 zł (tj. z tytułu składek

– 9.672,43 zł, odsetek liczonych na 21 września 2021 r. – 10.170 zł i kosztów upomnienia - 35,20 zł); Fundusz Pracy za okres od sierpnia 1999 r. do stycznia 2000 r., od maja 2001 r. do października 2001 r., od lipca 2012 r. do czerwca 2013 r.

w kwocie 2.226,61 zł, (tj. z tytułu składek – 935,81 zł, odsetek liczonych

na 21 września 2021 r. – 1.282 zł i kosztów upomnienia – 8,80 zł).

W uzasadnieniu wydanej decyzji ZUS wskazał, że w sprawie nie wystąpiła w sposób bezsporny żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne w myśl zapisu art. 28 ust. 2 u.s.u.s. Nie wykazano zgodnie z zapisem art. 28 ust. 3a u.s.u.s., że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych Strony. Ponadto Strona nie wskazała, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń i nie wykazała, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły ją możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

W następstwie ponownego rozpatrzenia sprawy, ZUS decyzją z dnia

3 marca 2022 r., nr 257/2022 (390000/71/53842/2022) utrzymał w mocy decyzję

z dnia 2 grudnia 2021 r.

W uzasadnieniu wydanej decyzji ZUS wskazał, że w związku z tym,

że do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy nie załączono żadnych dodatkowych dokumentów dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej, rodzaju, okresu i wysokości należności oraz przyczyn ich powstania, ponownej oceny dokonano na podstawie wszystkich dokumentów uzyskanych i przedłożonych do sprawy z wniosku o umorzenie

z dnia 21 września 2021 r.

ZUS odwołał się do oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym Strony z dnia 26 sierpnia 2021 r. W tym zakresie zwrócił uwagę, że Strona wskazała,

iż nie pracuje zarobkowo, nie pobiera świadczeń i nie osiąga dochodów z innych źródeł. Strona natomiast pobiera zasiłek z pomocy społecznej w kwocie 528 zł, jednak nie korzysta z innych form pomocy. Strona poinformowała, że gospodarstwo domowe prowadzi wraz z żoną, która nie osiąga dochodu. Ponosi w związku z tym stałe wydatki związane z utrzymaniem, na które składa się czynsz w kwocie 91 zł (co trzy miesiące) i opłata eksploatacyjna w kwocie 120 zł (co dwa miesiące) oraz koszty związane z leczeniem w miesięcznej kwocie 60 zł. Ponadto Strona obciążona jest zobowiązaniami pieniężnymi spłacanymi w formie ugody w miesięcznych ratach wynoszących 50 zł. Strona jest właścicielem mieszkania o powierzchni [...] m2 położonego w L. , gm. B. oraz posiada inne składniki mienia ruchomego - telewizor, pralkę i lodówkę. Strona nie posiada ruchomości i innych praw majątkowych ani żadnych wierzytelności.

ZUS zwrócił uwagę na pismo Skarżącego z dnia 23 lutego 2022 r., w którym zawiadomił on, że w dniu 17 lutego 2022 r. zmarła jego żona.

W dalszej kolejności ZUS przytoczył brzmienie art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. i omówił zamieszczone w tej regulacji przesłanki umorzenia należności z tytułu składek. W tym zakresie ZUS odwołał się również do orzeczeń sądów administracyjnych.

Zdaniem ZUS w toku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ustalono, że przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 1 u.s.u.s. nie wystąpiła z przyczyn oczywistych, a przesłanki określone w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4, 4b i 4c u.s.u.s. nie wystąpiły, ponieważ nie pozyskano żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn o których mowa w art. 13 oraz art. 361 ust. 1 pkt 1 ustawy Prawo upadłościowe, nie nastąpiło zaspokojenie należności w postępowaniu likwidacyjnym, nie nastąpiło zaspokojenie należności w postępowaniu upadłościowym, nie ogłoszono upadłości, o której mowa w części III w tytule V ustawy Prawo upadłościowe. Ponadto nie wystąpiła przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 3 u.s.u.s. Wg informacji widniejących w CEIDG w dniu 24 czerwca 2013 r. nastąpiło zaprzestanie prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, jednocześnie jednak nie wystąpiła przesłanka braku majątku podlegającego egzekucji, bowiem Strona figuruje jako właściciel nieruchomości gruntowej niezabudowanej o powierzchni [...] ha położonej w miejscowości L., gm. B.. ZUS wyjaśnił, że na przedmiotowej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek za okres 1/2012-6/2013 dokonano wpisu do hipoteki na kwotę 32.968,21 zł. Strona jest także właścicielem lokalu stanowiącego odrębną nieruchomość (2 pokoje, kuchnia, łazienka i przedpokój) o powierzchni [...] m2, położonego L. . W tym zakresie ZUS wyjaśnił, że na przedmiotowej nieruchomości celem zabezpieczenia należności z tytułu składek za okres 8/1999-12/2011 dokonano wpisu do hipoteki na kwotę 47.098,92 zł. W sprawie nie zaistniała także przesłanka określona w art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s., ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o których umorzenie Strona wniosła, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Nie wystąpiła również przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s., ponieważ wobec Strony

było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Choszcznie dla należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres: 6/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 6/2010-12/2010, 1/2011-12/2011, 1/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013, na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 6/2010-8/2010, 11/2010, 12/2010, 1/2011-12/2011, 1/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 4/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 7/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013 - które postanowieniem z dnia 11 września 2019 r. zostało umorzone ze względu na uznanie, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne.

ZUS podkreślił, że w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego podejmowano szereg czynności zmierzających do wyegzekwowania należności, które okazały się nieskuteczne. Ustalono natomiast, że w dniu 5 lutego 2019 r. Strona została eksmitowana z lokalu położonego w P. , jednakże byli sąsiedzi oświadczyli, że nie jest im znane aktualne miejsce pobytu Strony i źródło jej utrzymania.

ZUS wskazał na informacje uzyskane w dniu 13 grudnia 2018 r. od wierzyciela, z których wynika, że Strona jest zameldowana pod adresem: [...]

[...].

Podjęte działania w ramach rekwizycji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Myśliborzu, działającego jako organ egzekucyjny (właściwy miejscowo), w miejscu zameldowania nie doprowadziły do ustalenia majątku. W tym zakresie ZUS wskazał na ustalenia, które znalazły się w protokole. Zgodnie z nimi, Strona nie pracuje, pobiera zasiłek z opieki społecznej w wysokości 528 zł miesięcznie (przyznany na cztery miesiące), leczy się w poradni neurochirurgicznej, mieszka w lokalu mieszkalnym

(2 pokoje i kuchnia) stanowiącym jej własność, żona nie pracuje (czeka na komisję lekarską) i jest zarejestrowana w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna. Ponadto stwierdzono na miejscu, że wyposażenie mieszkania przedstawia znikomą wartość rynkową i ma wyłącznie wartość użytkową. Strona nie posiada środków transportowych, wierzytelności, akcji, obligacji ani innych papierów wartościowych. Strona nie jest rolnikiem. Ponadto dokonane wobec Strony zajęcie rachunku bankowego w Santander Bank Polska S.A. okazało się bezskuteczne z uwagi na brak środków na rachunku. W oparciu o bazę danych urzędu skarbowego oraz zebrany materiał dowodowy ustalono, że w chwili badania Strona nie prowadziła działalności gospodarczej, nie figuruje jako osoba zatrudniona oraz jako strona czynności majątkowych i zawartych transakcji cywilno-prawnych, a od 2015 r. i za rok bieżący Strona nie zadeklarowała przychodu i dochodu (za ten okres nie wpłynęły deklaracje o dochodach oraz pobranych zaliczkach na podatek dochodowy). Strona nie posiada zgłoszonego w urzędzie skarbowym rachunku bankowego.

Z ww. ustaleń wynikało również, że Strona nie posiada rachunków bankowych w bankach objętych systemem OGNIVO (za wyjątkiem jednego rachunku). Nie podlega aktualnie ubezpieczeniu, nie pobiera zasiłków oraz renty i emerytury. Zgodnie z informacją z CEPIK Strona posiada nadal zarejestrowany pojazd marki [...], rok produkcji 1978 i [...] rok produkcji 1975. Z uzyskanej odpowiedzi z Serwisu Ksiąg Wieczystych Ministerstwa Sprawiedliwości wynika, że w księdze wieczystej nr [...] widoczna jest informacja o udziale Strony związanym z własnością lokalu mieszkalnego w wysokości 11/100 położonego w miejscowości L., gm. B., natomiast w księdze nr [...] widoczna jest informacja o należącym do Strony prawie własności nieruchomości niezabudowanej, położonej w miejscowości L., gm. B..

ZUS zwrócił uwagę, że na podstawie powołanych ustaleń Naczelnik

Urzędu Skarbowego w Choszcznie uznał, że z uwagi m.in na brak dochodów oraz środków na rachunku bankowym, prowadzona wobec Strony egzekucja okazała się bezskuteczna, bez pozytywnej prognozy na przyszłość.

ZUS stwierdził jednak, że przedstawione okoliczności nie potwierdzają, że Strona nie posiada majątku, z którego można prowadzić skuteczne postępowanie egzekucyjne. Zdaniem ZUS w przypadku czynności zawiadomienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia przymusowego dochodzenia zaległości stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Zdaniem ZUS w ocenie organu egzekucyjnego nie została

uwzględniona możliwość egzekucji z nieruchomości, których Strona jest właścicielem.

Brak jest podstaw do stwierdzenia, że w przypadku ponownie wszczętego postępowania egzekucyjnego posiadany przez Stronę majątek nieruchomy stanowić będzie przedmiot obrotu cywilno-prawnego.

W związku z powyższym ZUS stwierdził, że nie zachodzą żadne przesłanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Okoliczności sprawy uniemożliwiają zdaniem ZUS pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. ZUS wyjaśnił, że w przypadku stwierdzenia braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s., organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s. pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

ZUS odwołując się do art. 28 ust. 3a w zw. z art. 32 u.s.u.s. i § 3 ust. 1 rozporządzenia, stwierdził że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Podkreślił, że możliwe jest umorzenie należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną

nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Stwierdził w tych okolicznościach, że podjął czynności zmierzające do ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie występują przesłanki umorzenia określone w powołanych regulacjach.

W dalszej kolejności ZUS przedstawił wyjaśnienie znaczenia poszczególnych istotnych dla rozstrzygnięcia pojęć i interpretację przesłanek umorzenia.

Natomiast przechodząc do stanu faktycznego sprawy ZUS wskazał,

że we wniosku o umorzenie Strona powołała się na problemy zdrowotne. Poinformowała, że w 2006 r. miała wypadek przy pracy we F. , w wyniku upadku z 12 metrów doznała urazu głowy, złamania żeber i bólu klatki piersiowej. Od tego czasu ma kłopoty ze zdrowiem (jest po 2 operacjach kręgosłupa, podczas drugiej wstawiono 5 śrub korygujących kręgosłup). Mimo upływu lat cały czas Strona stosuje środki przeciwbólowe i jest pod opieką neurologa oraz laryngologa, gdyż cierpi na poważne zachwiania równowagi, osłabienie pobudliwości prawego błędnika

i ma problemy z kręgosłupem szyjnym. Na potwierdzenie chorób, z którymi Strona się zmaga, przedłożona została stosowna dokumentacja medyczna, tj.: zalecenia z konsultacji neurologa, zaświadczenie lekarskie w związku z wypadkiem przy pracy, zaświadczenie lekarskie ze Szpitala [...] Sp. z o.o., karty informacyjne z leczenia szpitalnego na Oddziale Neurochirurgii i Neurotraumatologii, zaświadczenie lekarskie z Centrum Laryngologii i opis badania MR odcinka szyjnego kręgosłupa.

ZUS zwrócił uwagę także na przedłożone do akt sprawy orzeczenie o stopniu niepełnosprawności z dnia 16 października 2020 r., wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Myśliborzu, dotyczące przyznania

Stronie do dnia 30 września 2023 r. umiarkowanego stopnia niepełnosprawności. Zgodnie z jego treścią Strona wymaga zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne, środki pomocnicze oraz pomoce techniczne ułatwiające funkcjonowanie oraz korzystanie z systemu środowiskowego wsparcia w samodzielnej egzystencji (czyli usług socjalnych, opiekuńczych, terapeutycznych i rehabilitacyjnych świadczonych przez sieć instytucji pomocy społecznej, organizacje pozarządowe oraz inne placówki). Strona nie wymaga natomiast konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Jak wynika z orzeczenia ustalony stopień niepełnosprawności trwa od dnia 18 marca 2019 r., a daty od kiedy ona istnieje nie da się ustalić.

Zdaniem ZUS problemy zdrowotne Strony zostały udokumentowane. Stwierdził on jednocześnie, że wskazane problemy z całą pewnością są dla Strony dodatkowym utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Przedłożona do sprawy dokumentacja medyczna nie potwierdziła, aby Strona była osobą całkowicie i trwale niezdolną do pracy zarobkowej, więc może podjąć się wykonywania zajęcia zarobkowego np. dorywczo lub w niepełnym wymiarze czasu pracy, chociażby w systemie pracy chronionej.

Tym samym ZUS nie uznał, że stan zdrowia pozbawia Stronę możliwości podjęcia zajęcia zarobkowego i uzyskiwania dochodu, który nie dość, że poprawiłby jej sytuację finansową, to jeszcze pozwoliłby na przystąpienie do spłaty zaległości

np. w formie układu ratalnego.

ZUS stwierdził, że analiza ustalonych w toku postępowania faktów pozwoliła na uznanie, iż Strona w żaden sposób nie dąży do osiągania dochodów umożliwiających spłatę zaległości i nie podejmuje jakichkolwiek starań o zatrudnienie. W tym zakresie ZUS zwrócił uwagę, że na portalach z ogłoszeniami o pracę, w okolicach miejsca zamieszkania Strony, codziennie pojawiają się nowe ogłoszenia z ofertami pracy dla rencistów lub osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, np. portier-dozorca, pracownik ochrony, magazynier lub pomocnik stolarza. Z przedłożonych do sprawy dokumentów nie wynika, że przeszkodą w podjęciu jednego z takich zajęć jest wiek lub stan zdrowia Strony.

W związku z powyższym, Strona nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która w składanych wnioskach nie została nawet podniesiona.

ZUS wyjaśnił, że bardzo ograniczone możliwości płatnicze Strony, nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. W tym zakresie ZUS odwołał się do § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia i stwierdził, że nie dotyczy on subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Sytuacja materialna uniemożliwiająca spłatę długu, musi zostać udowodniona i mieć charakter trwały,

a więc występować w dłuższym okresie czasu. Zapisy rozporządzenia nie pozostawiają, według ZUS wątpliwości, że to na Stronie wnioskującej o umorzenie spoczywa wymóg wykazania spełnienia przewidzianych prawem przesłanek.

ZUS podkreślił, że we własnym zakresie ustalił, że od 1 stycznia 2021 r. Strona jest zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako świadczeniobiorca, za którego jednostka organizacyjna pomocy społecznej ma obowiązek opłacać składki. Podstawy wymiaru składek z tego tytułu w 2021 r. wynosiły po 528 zł w każdym miesiącu,

a w 2022 r. wynoszą po 600 zł. Ponadto, że od momentu zakończenia prowadzenia działalności gospodarczej (w czerwcu 2013 r.) do przyznania zasiłku z OPS, Strona była zgłoszona do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku dla bezrobotnych. Wątpliwości ZUS budzą ww. okoliczności. Zwrócił uwagę, że Strona musiała się utrzymywać z symbolicznych środków finansowych obejmujących zasiłek stały, gdy żona Skarżącego w tym czasie nie osiągała żadnych dochodów

(od 22 lutego 2021 r. do chwili śmierci podlegała do ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba bezrobotna niepobierająca zasiłku, a od maja 2014 r. do stycznia 2021 r. nie podlegała do ubezpieczeń z żadnego tytułu) i w związku z tym niezasadne jest domaganie się przez Stronę, aby to ZUS został obciążony konsekwencjami jej prywatnych decyzji. Zdaniem ZUS można domniemywać, że istnieje lub istniała osoba, na której wsparcie finansowe może lub mogła Strona liczyć albo uzyskuje lub uzyskiwała dochody, których nie ujawniła. Tym samym obraz sytuacji socjalno-materialnej nakreślony w oświadczeniach nie znajduje potwierdzenia w obiektywnym materiale dowodowym dotyczącym sytuacji życiowej wnioskującej Strony.

ZUS podkreślił, że brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy Strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, ich istnienie nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Ponadto Strona przez swoją wieloletnią bierną postawę w stosunku

do spłaty zadłużenia przyczyniła się do tego, że odsetki za zwłokę stale narastały i osiągnęły sumę przewyższającą kwotę należności głównej. Wcześniejsze podjęcie się uregulowania zaległości zależało tylko od wykazania przez Stronę dobrej woli.

Z tej możliwości Strona nie skorzystała.

ZUS stwierdził, że skorzystanie z prawa do umorzenia zobowiązań uzasadnione jest wówczas, gdy faktycznie nie ma szansy na odzyskanie tych należności. Podczas, gdy w niniejszej sprawie podjęcie decyzji o umorzeniu zaległości, biorąc pod uwagę powyższą argumentację, na chwilę obecną byłoby przedwczesne i nieuzasadnione. Dodał, że zmiana sytuacji i wystąpienie nowych okoliczności może stanowić podstawę do wystąpienia przez Stronę z ponownym wnioskiem o umorzenie przedmiotowych należności i to nawet w sytuacji, gdy pierwotnie wydana

w tym przedmiocie decyzja, była decyzją negatywną dla Strony.

Końcowo ZUS stwierdził, że w niniejszej sprawie zgromadzono materiał dowodowy, a następnie dokonano jego oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia, zgodnie z art. 77 k.p.a. Zdaniem ZUS dokonana ocena dowodów, prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla Strony, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 k.p.a. ZUS stwierdził, że swoją ocenę oparł na przekonywujących podstawach, czemu dał wyraz w uzasadnieniu decyzji. Organ uznał, że gromadząc materiał dowodowy z urzędu dążył do zbadania wszystkich istotnych okoliczności sprawy i kwestii prawnych. Stan faktyczny został według ZUS w pełni wyjaśniony i w prawidłowy sposób dokonano jego oceny prawnej.

ZUS końcowo wskazał, że biorąc pod uwagę przeanalizowany materiał dowodowy oraz publicznoprawny charakter należności z tytułu składek, nie znalazł podstaw do uchylenia decyzji z dnia 2 grudnia 2021 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek.

Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie na decyzję z dnia 31 marca 2022 r. W uzasadnieniu skargi zwrócił

się do Sądu o pomoc w trudnej sytuacji życiowej. Zwrócił uwagę, że utrzymuje

się z zasiłku stałego w wysokości 528 zł miesięcznie, a ze względu na stan zdrowia (przewlekła choroba) nie może podjąć żadnej pracy zarobkowej.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

W piśmie z dnia 10 maja 2022 r. Skarżący ponowił przedstawione w skardze argumenty, a wraz z nim przesłał zaświadczenie lekarskie o niezdolności do pracy. Zwrócił się też bezpośrednio o umorzenie przez Sąd należności z tytułu składek, ewentualnie o umorzenie przez Sąd choćby odsetek od zaległości.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie, zważył co następuje

Na wstępie należy podać, że sprawę rozpoznano na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19. Zgodnie z tym przepisem przewodniczący może zarządzić przeprowadzenie posiedzenia niejawnego, jeżeli uzna rozpoznanie sprawy za konieczne, a przeprowadzenie wymaganej przez ustawę rozprawy mogłoby wywołać nadmierne zagrożenie dla zdrowia osób w niej uczestniczących i nie można przeprowadzić jej na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku. Na posiedzeniu niejawnym w tych sprawach sąd orzeka w składzie trzech sędziów.

W będącej przedmiotem kontroli sądowej sprawie Zastępca Przewodniczącej Wydziału I zarządzeniem z dnia 27 maja 2022 r. skierowała sprawę do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, gdyż brak było zgody wszystkich stron postępowania na rozpoznanie sprawy na rozprawie odmiejscowionej.

Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę administracji publicznej. Kontrola, o której mowa

w § 1 sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 § 2).

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r.

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie.

W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1

lit. a, b i c p.p.s.a.).

Należy również podkreślić, że zgodnie z art. 133 p.p.s.a. Sąd orzeka na podstawie akt sprawy. Orzekanie "na podstawie akt sprawy" oznacza, że sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

Sąd w tak zakreślonych granicach, po dokonaniu kontroli sądowej zaskarżonej decyzji ZUS odmawiającej umorzenia należności z tytułu składek za osobę prowadzącą działalność będącą jednocześnie płatnikiem tych składek, stwierdził że skarga zasługuje na uwzględnienie. W tych okolicznościach decyzja podlega uchyleniu, jednakże częściowo z innych przyczyn niż podniesione w skardze.

Sąd jednocześnie odnosząc się do wniosku Strony zawartego w piśmie procesowym z dnia 10 maja 2022 r. w którym zwraca się ona o umorzenie przez Sąd należności z tytułu składek ewentualnie o umorzenie przez Sąd odsetek, zobowiązany jest wyjaśnić że przepisy p.p.s.a. jak i żadnych innych ustaw nie przyznają takiej kompetencji sądowi administracyjnemu, ten zaś zobowiązany jest działać na podstawie przepisów prawa. W ramach przyznanych kompetencji Sąd może jedynie skontrolować prawidłowość postępowania ZUS przy wydawaniu decyzji rozstrzygającej w przedmiocie wniosku o umorzenie.

Zatem ocenę kontrolowanej sprawy (decyzji) Sąd poprzedza ponownym wskazaniem, że stosownie do art. 133 § 1 p.p.s.a., sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy.

Tylko, więc kompletne akta administracyjne przekazane sądowi przez organ, którego działanie jest przedmiotem skargi, dają sądowi możliwość wszechstronnego zbadania sprawy we wszystkich jej aspektach, a w szczególności dokonania należytej oceny, czy kontrolowany akt oraz poprzedzające go postępowanie, nie naruszają prawa, w stopniu nakazującym wyeliminowanie tego aktu z obrotu prawnego. W konsekwencji uznać należy, że brak kompletnych akt sprawy (pełnego materiału dowodowego będącego podstawą podjętego przez organ administracji rozstrzygnięcia) uniemożliwia sądowi przeprowadzenie kontroli decyzji objętych skargą. Skoro bowiem obowiązkiem organu administracji jest przekazanie sądowi kompletnych akt administracyjnych sprawy wraz ze skargą i odpowiedzią na skargę (art. 54 par. 2 p.p.s.a.), to nie jest rolą sądu poszukiwanie dokumentów będących podstawą rozstrzygnięcia organu lub też orzekanie w oparciu o materiał dowodowy,

który nie został sądowi administracyjnemu przedstawiony (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 13 stycznia 2022 r., sygn. akt I SA/Kr 1242/21).

Naruszenie określonej w art. 133 § 1 p.p.s.a. zasady orzekania na podstawie akt sprawy może stanowić podstawę zakwestionowania rozstrzygnięcia sądu administracyjnego np. w sytuacji oddalenia skargi mimo niekompletnych akt sprawy, pominięcia istotnej części tych akt, przeprowadzenia postępowania dowodowego przez sąd z naruszeniem przesłanek zawartych w art. 106 § 3 p.p.s.a., czy oparcia orzeczenia na własnych ustaleniach sądu, tzn. dowodach lub faktach nieznajdujących odzwierciedlenia w aktach sprawy, o ile nie znajduje to umocowania

w art. 106 § 3 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z dnia 23 lutego 2022 r., sygn. akt III OSK 2954/21; wyrok NSA z dnia 26 maja 2010 r. sygn. akt I FSK 497/09; J.P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz Warszawa 2009, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, wydanie IV, s. 684).

W kontrolowanej sprawie, stwierdzona wadliwość skutkująca uchyleniem zaskarżonej decyzji polegała na braku należytego udokumentowania w aktach sprawy zasadniczych dla rozstrzygnięcia ustaleń faktycznych i w konsekwencji braku możliwości weryfikacji poprawności tych ustaleń.

Sąd podkreśla, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy. Tylko więc kompleksowe zebranie materiału dowodowego, jego należyte udokumentowanie i wszechstronna ocena – mogą świadczyć o poprawnym ustaleniu podstawy faktycznej rozstrzygnięcia. Tymczasem w ocenianej sprawie, z uwagi na braki w zawartości akt administracyjnych, sąd nie był w stanie zweryfikować trafności kluczowych ustaleń faktycznych organów, które legły u podstaw wydanych decyzji. Zwrócić bowiem należy uwagę, że zasadniczym powodem kontrolowanego rozstrzygnięcia (zgodnie z uzasadnieniem decyzji) były ustalenia poczynione w oparciu o materiał dowodowy przedłożony przez Skarżącego oraz przez sam organ (szczegółowo przywołane i zidentyfikowane w części opisującej stan faktyczny sprawy). Na podstawie zgromadzonego także przez ZUS materiału dowodowego zapadło rozstrzygniecie odmawiające wnioskowanego umorzenia należności z tytułu składek. Tymczasem analiza akt ocenianej sprawy prowadzi do wniosku, że przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalenia podstawy faktycznej rozstrzygnięcia ZUS, nie znajdują oparcia w zgromadzonym w sprawie (przesłanym Sądowi) materiale dowodowym. Dostrzec należy bowiem, że w aktach administracyjnych przekazanych Sądowi za odpowiedzią na skargę znalazły się jedynie dokumenty wymienione w spisie "Karta przeglądowa akt sprawy":

W materiale dowodowym (aktach administracyjnych sprawy) natomiast brak dokumentów (dowodów), na które się ZUS powoływał w uzasadnieniu, w szczególności tych, które miały zostać pozyskane przez organ. Zaniechanie udokumentowania w przesłanych sądowi aktach sprawy ważnych okoliczności i brak włączenia do akt kluczowych dowodów, przesądza więc o wadliwości kontrolowanej decyzji. Akta sprawy wykonanych czynności i dokonanych ustaleń nie obrazują, co powoduje, że trafność ustalonej podstawy faktycznej rozstrzygnięcia sprawy, w istocie nie jest weryfikowalna, a przez to decyzja nie poddaje się kontroli. Natomiast znajdująca się w aktach metryka akt sprawy zaprzecza, aby organ oparł się na innych dowodach niż wyliczone w metryce sprawy i spisie "Karta przeglądowa akt sprawy" - znajdujących się w przedstawionych Sądowi aktach administracyjnych.

Co istotne na powyższych "nieistniejących" dokumentach organ oparł bardzo ważne dla sprawy ustalenia na bazie których uznał, iż nie ma podstaw by Stronie umorzyć zaległość.

Przykładowo ustalając, iż Skarżący może mimo stanu zdrowia i orzeczonej niepełnosprawności podjąć pracę, organ stwierdził, że na portalach z ogłoszeniami o pracę, w okolicach miejsca zamieszkania Strony, codziennie pojawiają się nowe ogłoszenia z ofertami pracy dla rencistów lub osób z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, np. portier-dozorca, pracownik ochrony, magazynier lub pomocnik stolarza. Organ stwierdził, że z przedłożonych do sprawy dokumentów nie wynika, że przeszkodą w podjęciu jednego z ww. zajęć zarobkowych jest wiek lub stan zdrowia Strony.

Wskazać więc należy, że organ nie przedstawił ani nazwy rzekomych portali, ani np. nie wydrukował choćby jednego z tych ogłoszeń, co pozwoliłoby na realną ocenę, czy rzeczywiście istnieją takie oferty, czy znajdują się one istotnie w pobliżu miejsca zamieszkania Skarżącego i na ile (jeśli w ogóle) Strona wypełnia kryteria stawiane przez potencjalnego pracodawcę. Bez takich konkretnych dowodów dywagacje organu o możliwości znalezienie pracy przez Skarżącego nie mają żadnych uzasadnionych podstaw. W braku tych rzekomych, wcześniej wskazanych ogłoszeń, nie sposób też ocenić czy z tymi ofertami łączyła się np. konieczność dojazdów do pracy. Tymczasem uznając, że Skarżący może pracować w konkretnym miejscu organ winien też podjąć próbę wyjaśnienia czy Skarżący w związku z dolegliwościami które u niego występują (np. zaburzenia równowagi) może sam prowadzić samochód np. w celu dojazdu do pracy, a jeśli nie, to czy istnieje możliwość dotarcia do potencjalnego miejsca pracy komunikacja publiczną.

Niezależnie od powyższego Sąd zauważa, że w aktach brakuje także szeregu innych dokumentów powoływanych przez organ np. raportów o niemożności dokonania czynności egzekucyjnych czy też protokołów o stanie majątkowym sporządzanych przez poborców skarbowych, bądź postanowienia NUS w Choszcznie z dnia 11 września 2019 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec Strony.

Tu Sąd zauważa, że ZUS w zaskarżonej decyzji uznał, że nie wystąpiła w sprawie przesłanka wymieniona w art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. (naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję). ZUS uzasadniając powyższe stanowisko powołał się na okoliczność, że wobec Strony było prowadzone postępowanie egzekucyjne przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Choszcznie dla należności z tytułu składek: na ubezpieczenia społeczne za okres: 6/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 6/2010-12/2010, 1/2011-12/2011, 1/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013, na ubezpieczenie zdrowotne za okres: 4/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 6/2010-8/2010, 11/2010, 12/2010, 1/2011-12/2011, 1/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013, na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres: 4/1999-12/1999, 1/2000-7/2000, 9/2000-12/2000, 1/2001-10/2001, 7/2012-12/2012 i 1/2013-6/2013 - które postanowieniem z dnia 11 września 2019 r. zostało umorzone ze względu na uznanie, że w postępowaniu nie uzyska się kwot przewyższających wydatki egzekucyjne. Dalej ZUS wskazał, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w Choszcznie uznał, że z uwagi m.in na brak dochodów oraz środków na rachunku bankowym, prowadzona wobec Strony egzekucja okazała się bezskuteczna, bez pozytywnej prognozy na przyszłość. Powyższe dowodziłoby w przekonaniu Sądu tezy odwrotnej, że jednak zaszła przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. (tzn. ze naczelnik urzędu skarbowego stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję). Sąd zauważa tu, że ZUS podjął w zaskarżonej decyzji argumentację dotyczącą ustaleń poczynionych przez Naczelnika US, wskazując, że w przypadku czynności zawiadomienia o zakończeniu postępowania egzekucyjnego wydane w tym przedmiocie orzeczenie musi być orzeczeniem, które oprócz formalnego zakończenia przymusowego dochodzenia zaległości stwierdza równocześnie brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Nadto zdaniem ZUS w ocenie organu egzekucyjnego nie została uwzględniona możliwość egzekucji z nieruchomości, których Strona jest właścicielem. Jednakże powyższego stanowiska i ustaleń Naczelnika US w Choszcznie, Sąd również nie jest w stanie ocenić, wobec braku w aktach sprawy jakichkolwiek dokumentów pochodzących od tego organu, a na których oparł się ZUS wydając zaskarżoną decyzję.

Sąd zauważa, że w aktach sprawy brak też jakichkolwiek dokumentów czy innych dowodów dotyczących nieruchomości których właścicielem jest Skarżący – w sytuacji gdy Skarżący podkreśla ich niską wartość, a organ w nich właśnie upatruje majątku z którego potencjalnie można byłoby zaspokoić zaległości których umorzenia domaga się Strona. Powyższe również nie pozwala Sądowi ocenić zasadności argumentacji Strony jak i organu.

W aktach sprawy brak też innych dowodów będących podstawą poczynionych ustaleń np. dotyczących posiadanych przez Stronę pojazdów, rachunków bankowych i wielu innych dowodów na które powołuje się organ w treści decyzji.

Brak wszystkich tych dowodów w aktach sprawy, jak już wskazywano, nie pozwala Sądowi na kontrolę zaskarżonej decyzji.

Zatem dostrzeżone uchybienia przepisom postępowania przemawiały za koniecznością uchylenia zaskarżonej decyzji ZUS, który swoim postępowaniem naruszył art. 7, art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 54 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a..

W ponownie prowadzonym postępowaniu rzeczą ZUS będzie

uzupełnienie akt sprawy o dowody wykazujące okoliczności w zakresie odnoszącym

się do stanu rodzinnego i majątkowego oraz sytuacji materialnej Skarżącego i wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o kompletne akta (tj. na podstawie zebranego i dołączonego do akt kompletnego materiału dowodowego). Zasadne będzie też wykazanie okoliczności, że przeprowadzone w sprawie dowody zostały dokonane z poszanowaniem praw Skarżącego zagwarantowanych w art. 79 k.p.a.,

art. 81 k.p.a.

Z przedstawionych wyżej względów Sąd w pkt 1 sentencji uchylił zaskarżoną decyzję, jako podstawę rozstrzygnięcia przyjmując powołany na wstępie

art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Wszystkie ww. orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej bazie orzeczeń NSA - http://orzeczenia.nsa.gov.pl.