I SA/Sz 1009/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodnicząca: Sędzia WSA Marzena Kowalewska o rozpoznaniu w Wydziale I na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 lipca 2023 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z dnia [...] stycznia 2021 r" nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek postanawia: umorzyć postępowanie sądowe

Wnioskiem z 12 stycznia 2021 r. M. T. (dalej: "Skarżący"), wniósł o zwolnienie z obowiązku opłacenia nieopłaconych należności z tytułu składek, na podstawie przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COV1D-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (tj. Dz. U. z 2020r. poz. 1842, ze zm., dalej: "ustawa o COVID").

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wyrokiem 9 marca 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 1009/21 uchylił zaskarżoną decyzję. Odpis wyroku z uzasadnieniem i pouczeniem o środkach zaskarżenia wysłano do Skarżącego 25 marca 2022 r. Przedmiotowa korespondencja została zwrócona do Sądu wraz z zamieszczoną przez doręczyciela na ZPO przesyłki adnotacją z 4 kwietnia 2022 r.: "adresat zmarł".

W dniu 28 kwietnia 2022 r. wpłynął do Sądu sporządzony przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w S. odpis skrócony aktu zgonu, z którego wynika, że M. T. zmarł [...] marca 2022 r.

Sąd postanowieniem z 10 maja 2022 r. zawiesił postępowanie sądowe i w trakcie tego zawieszenia podejmował czynności zmierzające do ustalenia następców prawnych Skarżącego. W tym zakresie ustalono, że postanowieniem z 14 lutego 2013 r. Sąd Rejonowy S.-P. i Z. w S. II Wydział Cywilny stwierdził nabycie spadku po zmarłym M. T. i wskazał nabycie spadku z dobrodziejstwem inwentarza przez jednego spadkobiercę testamentowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 161 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a.", Sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania w razie śmierci strony, jeżeli przedmiot postępowania odnosi się wyłącznie do praw i obowiązków zmarłego, chyba że udział w sprawie zgłasza osoba, której interesu prawnego dotyczy wynik tego postępowania.

W myśl art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2022 r., poz. 1360 ze zm.) prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób stosownie do przepisów księgi niniejszej. Nie należą do spadku prawa i obowiązki zmarłego ściśle związane z jego osobą, jak również prawa, które z chwilą jego śmierci przechodzą na oznaczone osoby niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami.

Na tle powyższej regulacji w doktrynie prawa cywilnego wskazuje się, że dziedziczeniu podlegają prawa i obowiązki wynikające ze stosunków cywilnoprawnych.

Nie wchodzą w skład spadku prawa i obowiązki wynikające z innych stosunków prawnych. Do spadku nie należą więc prawa i obowiązki wynikające ze stosunków karnoprawnych, administracyjnoprawnych, finansowoprawnych (E. Skowrońska-Bocian. Komentarz do kodeksu cywilnego. Księga czwarta. Spadki", W-wa 2005, str. 10, podobnie J.S. Piątkowski, H. Witczak, A. Kawałko [w]: System Prawa Prywatnego, Tom 10; Prawo spadkowe, pod. red. B. Kordasiewicza, W-wa 2009, str. 50-51).

Podobne stanowisko wyrażone zostało w orzecznictwie Sądu Najwyższego (por. wyrok SN z dnia 7 kwietnia 2004 r., sygn. IV CK 215/03, Lex nr 152889; wyrok SN z dnia 26 marca 2002 r., sygn. III CZP 14/02, opubl. OSNC 2002/12/148).

Jak wynika z akt niniejszej sprawy M. T. zmarł po skutecznym wniesieniu skargi na decyzję Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS z [...] stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek, a zatem kiedy był już stroną postępowania sądowego w rozumieniu art. 32 p.p.s.a.

Podkreślenia wymaga, że prawa i obowiązku wynikające z podlegania ubezpieczeniom społecznym, ubezpieczeniom zdrowotnym i Funduszu Pracy nie wchodzą w skład spadku, ponieważ stanowią prawa i obowiązki o charakterze ściśle osobistym, związanym z osobą zmarłego, nie posiadają one również charakteru cywilnoprawnego, ponieważ podmioty stosunku ubezpieczeniowego nie mają równorzędnego statusu. Przedmiotowe prawa i obowiązki nie przechodzą także z mocy ustawy na określone osoby, niezależnie od tego, czy są one spadkobiercami (por. wyrok WSA w Łodzi z 9 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 137/21).

Prawo domagania się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek (tak w niniejszej sprawie), czy też umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne i Fundusz Pracy jest uprawnieniem ściśle związanym (zindywidualizowanym i skonkretyzowanym) z osobą zobowiązanego, czy dłużnika i nie podlega przejęciu przez spadkobierców na podstawie art. 97 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2022 r., poz. 2651 ze zm.) w zw. z art. 31 i 32 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1230 ze zm.)

(por. por. WSA w Gorzowie Wlkp. z 28 września 2021 r., sygn. akt I SA/Go 696/21, postanowienie WSA w Łodzi z 11 czerwca 2021 r., sygn. akt III SA/Łd 333/21, wyrok NSA z 7 czerwca 2000 r., sygn. akt III SA 1216/99).

Zatem w sytuacji, gdy przedmiot postępowania sądowoadministracyjnego dotyczy uprawnienia do domagania się zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek, a zatem uprawnienia ściśle związanego z osobą zmarłego Skarżącego, należało uznać, że ziściła się przesłanka umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego określona w art. 161 § 1 pkt 2 p.p.s.a.

W konsekwencji Sąd postanowił jak w sentencji.

W związku z tym Sąd orzekł, jak w sentencji na podstawie art. 161 § 1 pkt 2 w zw. z art. 161 § 2 p.p.s.a.